 مراسم قرعهکشي بانک آغاز شده و همه منتظرند تا اسم برنده خوششانس اعلام شود.
نفسها در سينه حبس شده که يکباره بلندگو اسم شما را به عنوان برنده خوششانس يک دستگاه آپارتمان اعلام ميکند و از شما ميخواهد به روي سن برويد. همه نگاهها به سمت شماست، در همين حال تلفن همراهتان زنگ ميزند و از بانکي ديگر به شما خبر ميدهند برنده يک خودرو شدهايد.
از اين همه شانس هيجانزده شدهايد و از صميم قلب خوشحاليد. بار ديگر تلفن همراهتان زنگ ميزند اما اين بار وقتي آن را جواب ميدهيد، صداي زنگ قطع نميشود. صدايي شبيه زنگ ساعت در سالن ميپيچد. صدا هر لحظه بلند و بلندتر ميشود. چشمانتان را باز ميکنيد و متوجه ميشويد صبح شده و شما داشتهايد خواب ميديدهايد.
خواب يک نياز ضروري است و ما تقريبا يک سوم عمرمان را در خواب ميگذرانيم. هر خواب شامل 4 تا 5 دوره 90 تا 120 دقيقهاي و 3 مرحله سبک، عميق و خواب روياست. اين مراحل طي ساعات خواب تکرار ميشود. براي داشتن يک خواب خوب بايد تمام مراحل طي شود.
چرا ميخوابيم؟
درباره خواب فرضيههاي مختلفي وجود دارد؛ يکي اينکه مغز ما در طول روز با انبوهي از اطلاعات مواجه است که برخي از اين اطلاعات ارزشمند هستند و بايد به خاطر سپرده شوند و برخي ديگر اطلاعات مربوط به اتفاقات و وقايع روزمره زندگي ما هستند. يک فرضيه درباره خواب اين است که خواب اطلاعات و هيجانات طي روز را ثبت، منطقي و قابل پذيرش ميکند. به همين خاطر است که گاهي افراد با ناراحتي و نگراني ميخوابند و بعد از بيدار شدن متوجه ميشوند ناراحتي و نگرانيشان کم شده است.
دکتر رضا رستمي-روانپزشک و عضو هيأت علمي دانشگاه تهران- در اين باره ميگويد: مغز ما دو نيمکره دارد. نيمکره راست مربوط به پاسخدهي به هيجانات و نيمکره چپ مربوط به عقلگرايي و منطقگرايي است. طي خواب مغز، اطلاعات نيمکره راست به هيجانات و اتفاقاتي مانند قبول نشدن در يک امتحان، شکستها و ناکاميها بار منطقي ميدهد و موجب ميشود راحتتر و بهتر بتوانيم اتفاقات تلخ و بد زندگي را بپذيريم و با آن کنار بياييم. حرکت تند و سريع چشمها در خواب به اين معني است که اطلاعات بين دو نيمکره جابهجا ميشود. خواب خوب خوابي است که اطلاعات نيمکره راست را وارد نيمکره چپ کرده و بار هيجاني را کم کند.
چقدر بايد بخوابيم؟
استاندارد خاصي وجود ندارد. در افراد مختلف و با توجه به سن، جنس، وضعيت جسمي و ميزان فعاليت، مقدار خواب مورد نياز متفاوت است؛ يک نوزاد 20 ساعت خواب نياز دارد، يك کودک 9 تا 10 ساعت و براي يک فرد بالغ معمولا 5/7 تا 5/8 ساعت خواب کافي است. اگر فرد فعاليت بدني شديد داشته يا دچار بيماري باشد، به خواب بيشتري نياز دارد.
چرا بعضيها خواب نميبينند؟
يکچهارم تا يک پنجم خواب، خواب رؤياست. همه افراد خواب رؤيا را تجربه ميکنند اما اگر در مرحله رؤيا بيدار نشوند، معمولا خواب را به ياد نميآورند. رؤيا بخش ضروري خواب است و به ياد آوردن آن ضرورتي ندارد. تحقيقات مختلف نشان داده است افرادي که به مرحله رؤيا نميرسند، معمولا از کيفيت خوابشان راضي نيستند.
بيشترين بخش خواب نزديک به صبح و حدود ساعت 3 تا 6 صبح را مرحله رؤيا تشکيل ميدهد و به همين خاطر اين مرحله از خواب انرژي بخشتر و در کيفيت خواب موثر است.
خواب و سلامت روان
خواب به طور مستقيم با سلامت روان در ارتباط است. فردي که خوب نميخوابد، صبح که از خواب بيدار ميشود انرژي ندارد، از نظر رواني آمادگي ندارد، پرخاشگر است، هيجانات منفي دارد و بيشتر دچار تنش ميشود.
دکتر رستمي درباره ارتباط خواب و سلامت روان ميگويد: خواب قسمتي از کارکرد مغز است و روان هم مربوط به عملکرد مغزي است. به هم ريختن کميت و کيفيت خواب ميتواند موجب عملکرد نادرست مغز و کاهش کيفيت زندگي افراد شود.
دکتر خسرو صادقنيت - متخصص طب کار و داراي فلوشيپ اختلالات خواب- هم در اين باره ميگويد: «در مجموع 80 نوع اختلال خواب وجود دارد که به طور مستقيم يا غيرمستقيم ريشه رواني دارد. گاهي مشکلات مربوط به سلامت روان مانند افسردگي و اضطراب موجب اختلال خواب ميشود و گاهي بيماريهاي جسمي مانند وقفههاي تنفسي، خرخر، حرکات ريتميک اندامها در اثر بيماري سيستم عصبي، ضربه به سر و کار کردن در شيفت شب، بيماريهاي قلبي و عروقي، عفونت و مشکلات مغز و اعصاب ممکن است موجب اختلال خواب شود. بررسيها نشان داده است افرادي که اختلال خواب دارند، مستعد ابتلا به افسردگي هستند.
نشانههاي اختلال خواب
اختلال خواب علامتهاي مختلفي دارد؛ يکي علائمي مانند کمخوابي، پرخوابي، کم انرژي بودن بعد از بيدار شدن از خواب، دير به خواب رفتن و اشکال در شروع خواب، کابوسهاي بد، وحشت شبانه همراه با ترس و نگراني، اشکال در تداوم خواب، بيدار شدن مکرر و بيدار شدن زودتر از زمان موردنظر که خود فرد متوجه آن ميشود و از آن شکايت ميکند و ديگري علائمي که خودش متوجه نميشود و اطرافيان متوجه ميشوند؛ مانند خرخر، حرکت دادن پاها، صحبت کردن و فرياد کشيدن و راه رفتن. علائم ديگري هم هست که درطول روز ديده ميشود و نشانه اختلال خواب است؛ علائمي مانند خواب آلودگي طي روز يا اينکه فرد در سالن سخنراني، سر کلاس، پشت چراغ قرمز يا حتي هنگام رانندگي خوابش ميبرد که در مورد آخر، اختلال خواب، فرد را مستعد حوادث ميکند.
عوارض و آسيبها
عوارض بسته به نوع، متفاوت است؛ مثلا اگر خرخر همراه وقفه تنفسي باشد، خطرناک است و در دراز مدت و بعد از 10 تا 15 سال باعث عوارض جسمي و رواني شديدي مانند سکتههاي قلبي و مغزي، ديابت، ناتواني جنسي و کاهش توان فعاليت فيزيکي و افزايش احتمال تصادفات ميشود. پرخاشگري، تحريکپذيري و فراهم شدن زمينه بروز افسردگي هم از عوارض شايع اختلال خواب است.
قابل درمان است؟
اختلال خواب کاملا قابل درمان است و درمان، بسته به نوع اختلال انجام ميشود. گاهي اختلال خواب در اثر افسردگي و اضطراب و بيماريهاي رواني ايجاد ميشود که در اين صورت با برطرف شدن عوامل ايجاد اضطراب، مراجعه به روانپزشک و درمان افسردگي، اين مشکل هم برطرف ميشود. اگر اختلال خواب در پي يک بيماري جسمي ايجاد شده باشد، بايد به متخصص مربوط به آن بيماري مراجعه کرد.
بهداشت خواب
خواب هم بخش مهمي از زندگي است و بايد به اندازه بيداري به آن توجه کرده و سلامت و بهداشت آن را رعايت کرد. تماشا نکردن فيلمهاي پرهيجان قبل از خواب، گوش دادن به موسيقي ملايم و آرامشبخش، گذراندن وقت خارج از رختخواب در صورت خواب آلود نبودن، مصرف نکردن مواد محرک مانند چاي، کافئين و شکلات در ساعات پاياني روز، مصرف نوشيدني گرم مانند شير گرم قبل از خواب، دوش گرم قبل از خواب و رعايت نکاتي مانند نور و صدا، همه در داشتن خوابي سالم و راحت مؤثرند. | 
خواب ديدي؟ خير باشه 
