 دنياي غرب دنياي رنگهاست؛ دنيايي كه تاثيرات رنگهاي آن به كشورهاي آسيايي نيز كشيده شده است. جامعهشناسان معتقدند كه روابط انساني در دنياي غرب رو به سردي مينهد و اين سردي روابط، روز به روز در حال پيشرفت است. تاثيرات اين روابط در كشورهاي شرقي نيز محسوس است.
عدم رعايت حقوق ديگران يكي از نشانههاي بارز سردي روابط بين افراد در هر اجتماعي است. اين عدم رعايت حقوق تا آنجا پيش رفته كه حتي به حريم خصوصي افراد نيز احترام گذاشته نميشود و با پيشرفت علم و روي كارآمدن ابزارهاي پيشرفته ارتباطي از جمله اينترنت، ماهواره و... خصوصيترين مسائل يك فرد در معرض هجوم قرار ميگيرد. يكي از مهمترين دسته افرادي كه مورد بياعتنايي رسانهها و افراد عادي از لحاظ حريم خصوصي و فردي قرار ميگيرند، ورزشكاران هستند و در ميان آنها فوتباليستها بيشترين گلايه را دارند.البته قابل ذكر است كه اين روزها نميتوان هيچ جامعهاي را از اين معضل بري دانست. عدم رعايت قوانين مصاحبه از سوي خبرنگاران از جمله مهمترين علل اين معضل است و از آنجايي كه كشورهاي غربي و اروپايي از لحاظ فرهنگي و اجتماعي بسيار آزاد هستند بنابراين چنين مسائلي براي بازيكنان بيشتر پيش ميآيد كه اين ورزشكاران هم به هيچ وجه مايل به ديدن و شنيدن اخبار زندگي خصوصي خود از رسانهها نيستند.
جالب اينجاست كشورهاي غربي كه اين روزها صحبتهاي زيادي از حفظ حقوق بشر ميكنند و به نوعي پيشرو حقوق بشر هستند و سازمانهاي بزرگي براي تبليغات بشردوستانه به راه انداختهاند، خود به شكستن حريم خصوصي زندگي افراد بالاخص ورزشكاران دامن ميزنند.
اصطلاح حريم خصوصي
شايد جامعترين تعريف براي اصطلاح حريم خصوصي، تعريف كميتهاي به نام كالكات انگلستان باشد كه آن را «حق افراد براي حمايت شدن در مقابل ورود بدون اجازه به امور زندگي و خانوادههايشان با ابزار مستقيم فيزيكي يا به وسيله نشر اطلاعات» ميداند.
اين حق به طور مشخص در ماده 12 اعلاميه جهاني حقوق بشر مورد اشاره قرار گرفته است: «نبايد در زندگي خصوصي، امور خانوادگي، اقامتگاه يا مكاتبات هيچكس مداخله خودسرانه صورت گيرد يا به شرافت، آبرو و شهرت كسي حمله شود. در برابر چنين مداخلهها و حملههايي، برخورداري از قانون حق هر فرد است.» در بسياري از موارد، حفظ اطلاعات و مسائل شخصي و تلاش براي خودداري از افشاي آن به خاطر جلوگيري از لكهدار شدن آبروي شخص يا فرار از قانون است. يكي از موارد شايع تجاوز به حريم خصوصي در سراسر جهان، انتشار تصاوير خانوادگي يك ورزشكار است. اطلاعاتي مانند حساب بانكي و شماره امنيت ملي در آمريكا نيز اغلب ميتواند عليه صاحب آن مورد سوءاستفاده قرار گيرد و مثلا براي كلاهبرداري از آنها استفاده شود.در بعضي از كشورها، حق حفظ حريم خصوصي افراد در تقابل با حق آزادي بيان قرار گرفته و حق دوم تا جايي گسترش مييابد كه موجب لطمه زدن به حقوق اشخاص ديگر نشود. در اسلام نيز اين حق تا جايي گسترش مييابد كه بنا بر قاعده «لاضرر» باعث آسيب رساندن به حقوق شخصي ديگران نشود.
واكنش كشورهاي آمريكايي و اروپايي
در كشورهاي آمريكايي و اروپايي شكايتهاي بسياري از سوي ستارگان سينما و بازيكنان فوتبال در مورد نشريات مختلف و سايتهاي اينترنتي شده مبني بر اين كه اين نشريات و سايتهاي اينترنتي عكسها و مطالب گوناگوني از حريم شخصي اين افراد انداختهاند.
اين مسائل حتي تا جايي پيش رفته كه عكسهاي مختلفي از اين افراد مشهور به صورت غيرواقعي و مونتاژ شده بر روي سايتها و در صفحات نشريات به چاپ ميرسد كه باعث اختلالاتي در روابط زناشويي و اجتماعي اين افراد شده و گاهي باعث انحلال و از هم پاشيدگي زندگي آنان ميشود.
هيچ قانون و هيچ جامعهاي راضي به اين نميشود كه فلان بازيكن ورزشي كه مدتهاي مديدي در زمينها و باشگاههاي مختلف براي باشگاه خود زحمت كشيده و حتي در بعضي مواقع پيروزيهايي را براي تيم خود به ارمغان آورده با انتشار يك مطلب خصوصي از زندگي او مورد توجه جهاني قرار گيرد حال كاري نداريم كه اين مطلب منتشر شده كاذب باشد يا واقعي.اين مسائل در حالي مطرح ميشود كه بيشتر اين دعواها در دادگاههاي آمريكا رد ميشود، ولي در دادگاههاي اروپايي و بريتانيايي بيشتر بحثها با موفقيت شاكي پايان مييابد.
در آمريكا به علت تاكيد بر حق آزاديبيان كه در اصلاحيه اول قانون اساسي آمريكا بيان شده، كمتر به اين دعاوي توجه ميشود. فرانسه اين حق را در قانون اساسي خود دارد و اتحاديه اروپا نيز همه اعضايش را مجبور كرده تا آن را در قوانين خود به وجود آورند. جريمه هاي سنگين دادگاههاي آمريكايي و به ويژه اروپايي در برابر ارتكاب چنين جرايمي، باعث شده تا ميزان جرم به شدت كاهش يافته و تنها به اشخاص بسيار معروف مانند هنرپيشههاي سينما و ورزشكاران محدود شود اما با پيشرفت علم و تكنولوژي، ظهور اينترنت و به وجود آمدن فضايي نامحدود براي انتشار اطلاعات، جنبه ديگري از تجاوز به حريم خصوصي افراد به وجود آمده است.
خلاصه آن كه شدت اين اعمال در كشورهاي آمريكايي و اروپايي نيز به اندازهاي رسيد كه ستارگان اين كشورها در بيشتر مهمانيها و مراسم خود، از آوردن موبايلهاي دوربيندار و تجهيزات ديگر ضبط تصوير و صدا توسط مهمانان به شدت جلوگيري ميكردند؛ امري كه چندي است در كشور خودمان نيز در مجالس رسمي و غيررسمي ديده ميشود.
در موارد متعدد ديگري نيز اين شكايت براي افراد مشهور جهان در مورد مسائل مربوط به ازدواج، فرزندان يا ديگر اعضاي خانواده، باعث دريافت خسارتهاي فراواني شده است كه در اين زمينه، توجه به جريمهها و مجازاتهاي بسيار سنگين دادگاهها و سيستمهاي حقوقي جالب توجه است.
حركتي كه در سالهاي اخير با پخش سيديها و نوارهاي مراسم خصوصي از جمله، عروسيها، تولدها و جشن قشرهاي مختلف به ويژه ورزشكاران در سراسر جهان آغاز شد كه اين امر به علت قدرتمند برخورد نكردن دستگاههاي مشمول، به شدت گسترش يافته و دامنگير بسياري از ورزشكاران شد و ضربات جبرانناپذيري به جوامع مختلف وارد آورد.
تهديد افراد مشهور در اروپا و آمريكا
در بسياري از مواقع ورزشكاران و افراد مشهور از سوي افرادي كه به اينترنت دسترسي دارند، مورد تهديد قرار ميگيرند و حقالسكوتهاي كلان از اين افراد دريافت ميكنند كه در صورت عدم پذيرش از سوي آن فرد مشهور اطلاعات شخصي و خصوصي او مورد سوءاستفاده قرار ميگيرد.در بسياري از اين موارد افرادي كه حريم خصوصي زندگي آنها مورد تجاوز قرار گرفته از قانون درخواست رسيدگي به موقع و بدون جنجال را دارند كه متاسفانه قبل از اين كه قانون وارد عمل شود، مطالب و عكسهاي خانوادگي آنها داخل مجلات و سايتهاي اينترنتي توجه هر بينندهاي را جلب ميكند. با تفكر عميق به اين مسئله چراهاي بسياري در ذهن پديدار ميشود از جمله اينكه كمبود چه چيزي باعث بروز چنين اتفاقاتي ميشود؟
علت اساسي
عدهاي از نظريهپردازان مسلمان معتقدند عدم رعايت اصول اخلاقي و مباني ديني چنين مسائلي را در هر جامعهاي به دنبال دارد اين در حالي است كه اسلام نيز تاكيد خاصي بر تجسس نكردن در امور ديگران و تجاوز به حريم خصوصي افراد دارد. قرآن كريم، كتاب آسماني و جاودانه ما نيز در چندين مورد، بر اين حق تاكيد دارد؛ از جمله آن آيات 27 و 28 سوره نور و 11 و 12 سوره حجرات است، در آيات 27 و 28 سوره نور آمده: «اي اهل ايمان هرگز به هيچ خانهاي مگر خانههاي خودتان تا با صاحبانش انس نداريد، وارد نشويد و چون رخصت يافته و داخل شديد نخست به اهل آن خانه سلام كنيد كه اين شما را بهتر است باشد كه متذكر شويد و اگر به خانهاي كسي را نيافتيد، باز وارد نشويد تا اجازه يافته، آنگه درآييد و چون به خانه درآمديد و گفتند برگرديد به زودي بازگرديد كه اين بر تنزيه و پاكي شما بهتر است و خدا به هر چه كنيد، داناست.» در روايات و احاديث نيز به نقل از پيامبر اكرم(ص)، اميرالمومنين(ع) و ائمه گرامي ما، موارد بسياري راجع به حفظ حريم خصوصي افراد وجود دارد.
از پيامبر عظيمالشان اسلام، نقل است كه: «لغزشهاي مسلمانان را نجوييد كه هر كس لغزشهاي برادرش را بجويد، خداوند لغزشهاي او را پيگيري ميكند و هر كس را كه خدا عيبجويي كند، رسوايش سازد، هر چند اندرون خانه خود باشد» (ميزانالحكمه ج 2 ص 729) پس در هر اجتماعي رعايت اصول اخلاقي و ديني ميتواند مشكلات اين چنيني را كم كند و حتي از بين ببرد، نميگوييم كه فقط دين اسلام رعايت چنين مواردي را بيان كرده، بلكه در همه اديان حفظ حريم خصوصي زندگي افراد بيان و تاكيد شده و هيچ فرد، جامعه و فرهنگي مستثني نيست. |