اخبار داخلی فرهنگ و هنر وداعي ديگر با شهريار

جام جم , پنجشنبه 26 ارديبهشت 1387

وداعي ديگر با شهريار

روز جمعه 29 ارديبهشت 85 اين بخش از سريال كمال تبريزي با حضور حدود 800 هنرور مقابل دوربين رفت. جمع‌آوري اتومبيل‌ها و موتورهاي قديمي بخش مهمي از كار بود.

هيچ يك از اهالي خيابان زرتشت روزي به آن شلوغي را به خاطر نداشتند. با فوت شاعر، اتومبيل‌ها و موتورسيكلت‌هاي فراواني به راه افتادند و خيابان بند آمد. هيچ‌كس نمي‌توانست نسبت به آنچه كه مي‌بيند بي‌تفاوت باشد. اين آخرين وداع مردم با شاعر محبوبشان بود. هجده سال بعد وقتي دست‌اندركاران سريال شهريار مي‌خواستند اين صحنه را باز آفريني كنند، كار را به روزهاي پاياني موكول كردند تا با آرامش خاطر بيشتري اين صحنه را به تصوير بكشند.
روز جمعه 29 ارديبهشت 85 اين بخش از سريال كمال تبريزي با حضور حدود 800 هنرور مقابل دوربين رفت. جمع‌آوري اتومبيل‌ها و موتورهاي قديمي بخش مهمي از كار بود. پيش از اين صحنه فوت شهريار در بيمارستان دي مقابل دوربين رفته بود و حالا استقبال مردم نيز در اين بخش به تصوير كشيده مي‌شد. اينها صحنه‌هايي است كه فردا شب در آخرين قسمت سريال شهريار بيننده آن خواهيد بود.
قرار است در اين قسمت «ثريا» عشق ديرين شهريار به ديدار او بيايد و اين شعر را بشنود: عمر مارا مهلت امروز و فرداي تو نيست/ من كه يك امروز مهمان توام فردا چرا. فردا شهريار به نقطه پاياني مي‌رسد و اين نقطه پاياني سريالي است كه تاكنون بيست هفته با او همراه بوده‌ايم.
از تبريز و روستاي خشكناب تا دامنه كوه حيدر بابا تا مبارزات مردمي تبريز به رهبري ستارخان و منحل شدن مجلس شوراي ملي، روي كار آمدن رضاخان، قحطي نان در تهران، جنگ جهاني اول و دوم و انقلاب اسلامي. با اين سريال در هفته‌هاي گذشته خاطرات تاريخي مشروطه درساختمان مجلس بهارستان را مرور كرده‌ايم تا به روزهاي پاياني زندگي شهريار در بيمارستان دي رسيديم. جمال شورجه: آذري زبان‌ها استقبال كردند
شهريار يك سريال زندگينامه‌اي بود كه با تلاش پروانه پرتو در مقام تهيه‌كننده در مركز سيما فيلم مقابل دوربين رفت. براي اولين بار بود كه سيما در ساخت يك سريال زندگينامه‌اي سراغ يك شخصيت معاصر مي‌رفت. در سال‌هاي دور شخصيت‌هايي مانند: اميركبير، ستارخان، كمال‌ا‌لملك، دليران تنگستان و... دستمايه كار فيلم‌سازان قرار گرفته بود، اما اين‌بار يك سريال تلويزيوني روي شخصيت شاعري معاصر و مردمي متمركز شده بود. اين مساله شايد مهم ترين عاملي است كه سبب شد تا سريال شهريار بازتاب‌هاي فراواني همراه داشته باشد.
كمال تبريزي در گفتگويي بر اين مساله تاكيد كرده بود كه «سريال فعلي شهريار يك ورسيون از زندگي اين شاعر است و مي‌توان از نگاه‌هاي مختلفي به زندگي اين شاعر داشت.» او گفته بود: «ما در عصري زندگي مي‌كنيم كه درباره يك پديده نگاه‌ها و تحليل‌هاي متفاوت مي‌تواند وجود داشته باشد.
بنابراين هيچ اصراري نداريم كه بگوييم كار ما خيلي فوق‌العاده بوده است... ما اين سريال را براساس فيلمنامه ديگري ساختيم و اميدوارم روزي كارگرداني پيدا شود تا از زاويه آن فيلمنامه هم سريالي درباره زندگي شهريار بسازد و ويژگي‌هاي خوب آن متن را درك كند.»
البته اين اظهار نظر در شرايط فعلي چندان مورد توجه واقع نشد و اظهار نظرهاي متفاوتي را به دنبال داشت. در ميان كارگردان‌هايي كه با زبان آذري آشنايي دارند، «جمال شورجه» يكي از چهره‌هايي است كه سريال شهريار را در قسمت‌هاي ابتدايي دنبال كرده است.
او در گفت و گو با خبرنگار ما درباره اين سريال مي‌گويد: «من قسمت‌هاي اوليه سريال را ديدم و از بخش جواني سريال خوشم آمد. در اين قسمت‌هاي سريال اين ريتم، حس و حال و كارگرداني خوبي داشت و اين بخش‌ها خيلي خوب به دل من نشست. به لحاظ مضمون و ساختار كار اين قسمت‌ها جالب بود. ساختار كار هم روان، شاعرانه و زيبا بود اما به لحاظ قصه يك مقدار معذوراتي وجود داشت و قصه كشش لازم را نداشت. لحن قصه هم خيلي خوب درآمده بود. البته اين اواخر ديگر سريال را دنبال نكردم اما به نظرم اكثر ترك‌زبان‌ها و آذري زبان‌ها كار را ديدند و لذت بردند.»
در ميان منتقدان سريال شهريار، بهجت تبريزي يكي از دختران مرحوم شهريار در گفتگويي طولاني با خبرنگار ما بر اين نكته تاكيد مي‌كند كه «اين سريال بر مبناي واقعيت ساخته نشده است». او معترض است كه چرا كمال تبريزي با او تماس نگرفته است. او از اين نكته هم گلايه دارد كه در برخي خبرها اعتراض او نسبت به سريال شهريار از اين زاويه بررسي شده است كه علت اين اعتراض‌ها، عدم پرداخت حقوق مادي و معنوي او بوده است.
او مسووليت شرعي، قانوني و انساني خود را به جلوگيري از ارائه تصوير غيرواقعي از اين شاعر مي‌داند و به عنوان فردي كه 30 سال با او زندگي كرده، مي‌گويد: «نمي‌خواهم اين سريال باعث شود اذهان عمومي نسبت به اين شاعر تصوير اشتباهي داشته باشد. او در طول زندگي از شهرت فراري بود و هميشه احساس غربت مي‌كرد. در حال حاضر هم از دوستان و آشنايان تقاضا دارم هر نوع سند، مدرك، نوشته، فيلم و... درباره او دارند ارائه كنند تا براساس آن نسبت به نوشتن فيلم نامه‌اي از زندگي شهريار اقدام كنند. در آن صورت نه حرف من ملاك خواهد بود و نه حرف برادرم.»
در سوي ديگر ماجرا «هادي بهجت تبريزي» فرزند ديگر مرحوم شهريار در گفتگو با شبكه دو سيما بر اين نكته اشاره كرد كه اين سريال به خوبي توانسته است زندگي شهريار را به تصوير بكشد و گفت: «اين سريال در كليات هيچ مشكلي نداشت و در جزئيات هم دست هنرمند باز است كه تغييراتي را بوجود آورد تا مجموعه براي مخاطب جذابيت داشته باشد». وي همچنين گفت: «قبل از شروع ساخت سريال شهريار من گفتگويي با كارگردان اين مجموعه داشتم و در مورد كليات با هم صحبت كرديم.»
مهدي فخيم‌زاده هم كارگردان ديگري است كه در گفتگويي با سايت سيما فيلم درباره اين سريال اظهار نظر مي‌كند. او مي‌گويد: «از شهريار خوشم مي‌آيد، اگرچه ريتم آرامي دارد، اما از يك نوع ملاحت برخوردار است. مخصوصاً بازي اردشير رستمي كه خيلي ساده و صادقانه است و اين نوع اجرا خيلي باورپذير به نظر مي‌رسد.»

همه جزئيات قابل ذكر نيست‌
كامل احمدنژاد، شاعر و استاد دانشگاه نيز در گفتگو با خبرنگار ما با تاكيد بر اين نكته كه «سريال شهريار خوب و واقع‌گرايانه ساخته شده است»، مي‌گويد: «تمامي قسمت‌هاي سريال را به جز دو قسمت اول ديدم و به نظرم اين سريال نگاه واقع گرايانه‌اي داشت. البته ضعف‌هايي هم داشت و دو سه قسمت آخر جذابيت قسمت‌هاي قبلي را نداشت. در مجموع شخصيت شهريار همان چيزي است كه در اين سريال ديديم. البته ممكن است عده‌اي نسبت به عدم انعكاس برخي جزئيات در اين سريال اعتراض داشته باشند، اما حتي زماني كه فيلمي مستند هم ساخته مي‌شود منعكس كردن همه جزئيات ممكن نيست.»
وي در تشريح نظر خود درباره انطباق سريال با واقعيت‌ها مي‌گويد: «شهريار حوادث زندگي خود را با جزئيات براي ده‌ها نفر تعريف كرده بود. من هم در طول زندگي ام دو بار با او ملاقات كردم. يك بار حول و حوش سال‌هاي 1352 و يك بار هم در اواخر عمر كه با او صحبت كردم.
نتيجه اين ملاقات و صحبت‌هاي ما روي نوار كاست ضبط شد. او بارها جزئيات زندگي خود را براي افراد مختلفي تعريف كرده بود. ماجراي عشق او به ثريا و ازدواج با همسرش نيز دقيقا منطبق بر واقعيتي است كه خود بيان كرده بود و در اين سريال منعكس شد و از اين نظر ايرادي به سريال نمي‌بينم.

ناگفته‌اي باقي نماند
سعيد نيك‌پور كه در سريال شهريار ايفاگر نقش ملك الشعراي بهار بود، توليد سريال‌هاي تاريخي با محوريت زندگي شخصيت‌هاي فرهنگي و سياسي در تلويزيون را كاري پسنديده و مفيد عنوان كرد و گفت: مردم از طريق اين سريال‌ها با زندگي مشاهير كشورمان آشنا مي‌شوند و به همين دليل از آنها استقبال مي‌كنند.
نيك پور سريال شهريار را سريالي ارزشمند ذكر كرد و گفت: اين سريال در 20 قسمت توليد شد و اين امكان را فراهم كرد تا تمام وجوه زندگي شهريار از خردسالي تا كهنسالي به تصوير كشيده شود و ناگفته‌اي از زندگي اين شاعر بلند آوازه باقي نماند.
شهريار امشب به نقطه پاياني مي‌رسد. آيا مي‌توان اميدوار بود اين سريال سرآغاز ساخت سريال‌هاي زندگينامه‌اي درباره ديگر شخصيت‌هاي معاصر باشد؟