اخبار داخلی فناوری اطلاعات گذرنامه الکترونيکي/گزارش اقليت

تحليلگران عصر اطلاعات , چهارشنبه 12 تير 1387

گذرنامه الکترونيکي/گزارش اقليت

برخي پژوهشگران در بررسي هاي اخير خود نشان دادند که به سادگي مي توان از نسل جديد گذرنامه ها نسخه برداري و شبيه سازي کرد.

میثم لطفی- گذرنامه يا پاسپورت يکي از مدارک شناسايي رسمي است که از سوي دولت براي شهروندان صادر مي شود. با اين مدرک، دولت مربوطه از ديگر دولت ها اجازه مي خواهد كه به شهروندان مربوطه اجازه گذر از خاك كشورها يا ورود به آنها را بدهند. به اجازه اي که به اين منظور از ديگر دولت ها گرفته مي شود رواديد گفته مي شود. اين فرآيند امروزه به يکي از ارکان اصلي زندگي مردم تبديل شده و در زندگي روزمره بازرگانان، تاجران و... تاثير فراواني مي گذارد. از آنجايي که گذرنامه هويت يک شخص در سراسر دنيا محسوب مي شود، امنيت آن براي دولت ها اهميت بسيار دارد.
اداره گذرنامه ايالت کلرادو آمريکا از مدتي پيش آغاز به صدور گذرنامه هاي الکترونيکي براي ساکنان آمريکا کرده که اين اقدام بخشي از طرح وزارت امور خارجه اين کشور محسوب مي شود. اين گذرنامه هاي جديد در برابر سرقت هويت افراد امنيت بيشتري دارند و بدون کند کردن روند سفر و عبور از مرزها، امنيت را ارتقا مي دهند. اين کار از طريق سيستم امني صورت مي گيرد که مي تواند به سرعت گذرنامه ها را "بخواند" و آنها را با اطلاعات موجود در بانک اطلاعاتي مطابقت دهد.
اما صدور اين گذرنامه ها تنها مربوط به آمريکا نمي شود و ديگر کشورهاي جهان، از جمله ايران نيز اقدام به صدور گذرنامه هاي الکترونيکي کرده اند.
بررسي فني گذرنامه الکترونيکي
گذرنامه هاي الکترونيکي شامل يک فناوري زيست سنجي و يک ريزپردازنده است که پشت جلد آن تعبيه شده و نام، تاريخ و محل تولد، جنسيت، عکس ديجيتالي مسافر، تاريخ صدور و شماره گذرنامه در آن گنجانده مي شود. در اين ميان، قرار دادن مشخصات شخصي به شکل الکترونيکي در گذرنامه ها سبب شده كه بين کارشناسان در مورد حريم خصوصي افراد مباحثي در بگيرد. اما به گفته يکي از بزرگترين شرکت هاي توليدکننده گذرنامه هاي الکترونيکي در جهان، اين گذرنامه ها مشکلي در امنيت و حريم خصوصي افراد ايجاد نمي کنند.
گذرنامه هاي الکترونيکي بر مبناي فرکانس هاي رايج امواج راديويي ساخته نشده اند و اطلاعات روي ريز پردازنده آن ها تنها در صورتي قابل خواندن است که گذرنامه را روي ماشين هاي مخصوص بکشند و موج مخصوصي اين ريزپردازنده را فعال کند. بنابراين اين اطلاعات به بيرون درز نمي کند و اگر فردي در کنار دارنده اين گذرنامه ها باشد، نمي تواند اين اطلاعات شخصي را دريافت کند.
بر خلاف گفته هاي بالا، برخي پژوهشگران در بررسي هاي اخير خود نشان دادند که به سادگي مي توان از نسل جديد گذرنامه ها نسخه برداري و شبيه سازي کرد. "لوکاس گرانوالد" پژوهشگر سيستم هاي DN(شرکت مشاوره بين المللي اطلاعات ايمني) در کنفرانس سالانه تلخيص ايمني کامپيوترBlach Hat که اوايل ماه مي در لس آنجلس برگزار شد، نشان داد که چگونه مي توان اطلاعات ذخيره شده روي گذرنامه الکترونيکي را

	" "جانل هيرونيموس" سخنگوي وزارت امور خارجه آمريکا معتقد است که ريزپردازنده مورد نظر تنها يکي از قسمت هاي يک سيستم چند لايه است که از اطلاعات شخصي حفاظت مي کند. ... "

روي يک کارت هوشمند مجهز به ريزپردازنده سازگار با ريزپردازنده روي گذرنامه ها شبيه سازي و منتقل کند. تنها چيزي که براي اين آزمايش لازم بود، يک دستگاه فرکانس خوان ۲۰۰ دلاري و يک کارت نويس هوشمند بود که آن هم قيمت چنداني نداشت.
همچنين در اين کنفرانس عنوان شد که اطلاعات روي ريزپردازنده مي تواند گذرنامه هاي الکترونيکي موجود را از راه دور نيز قابل شناسايي کند و بنابراين تروريست ها قادر خواهند بود آن ها را به عنوان چاشني انفجارات خود مورد استفاده قرار دهند.
با اين حال، "جانل هيرونيموس" سخنگوي وزارت امور خارجه آمريکا معتقد است که ريزپردازنده مورد نظر تنها يکي از قسمت هاي يک سيستم چند لايه است که از اطلاعات شخصي حفاظت مي کند. به گفته او، اگر چه احتمال شبيه سازي اين اطلاعات از نظر فني ممکن است، ولي اين امر به خودي خود هيچ مفهومي ندارد. زيرا اطلاعات روي اين ريزپردازنده بايد با اطلاعات گذرنامه مطابقت کند و خود گذرنامه هم بايد با اطلاعات شخص دارنده آن، تطابق داشته باشد. اين ريز پردازنده قابل جابه جايي نيست و شبيه سازي آن به تنهايي سبب عبور کسي از مرز نمي شود.
اما اين حقيقت همچنان باقيست که اين گذرنامه ها مدارکي ظريف هستند که مي توانند به سادگي صدمه ببينند. مثلا اگر کسي در پرواز بازگشت به کشور خود به اشتباه روي گذرنامه بنشيند، ريزپردازنده آن مي شکند. در چنين مواردي ماموران مرزي نمي توانند تنها به دليل گذرنامه غيرمعتبر از ورود چنين شخصي به داخل کشور خودداري کنند. به همين دليل هم اکنون در برخي کشورها تصميم گرفته شده كه اين گذرنامه ها را فعلا با ريزپردازنده کارا يا بدون آن بپذيرند.
گذرنامه هاي الکترونيکي ايراني
در ايران سرمايه گذاري هاي فراواني براي صدور گذرنامه هاي الکترونيکي صورت گرفته و طوري که "سرهنگ عليرضا صلواتي" رييس اداره پليس صدور گذرنامه کشور خبر داده، صدور گذرنامه الکترونيکي براي عموم مردم از نيمه دوم سال جاري در کشور آغاز مي شود. طي سال گذشته بيش از 2 ميليون گذرنامه در سراسر ايران صادر شده که اين رقم نسبت به تعداد گذرنامه صادر شده در سال 85 افزايش 20 درصدي نشان مي دهد. اين افزايش کمي، مستلزم بهبود وضعيت امنيتي گذرنامه ها و الکترونيکي شدن آن ها در داخل کشور است. تنها طي دو ماه گذشته 373 هزار گذرنامه در کشور صادر شده که اين ميزان نسبت به 316 هزار گذرنامه صادر شده در دو ماه قبل از آن افزايش 16 درصدي را نشان مي دهد.
هم اکنون صدور گذرنامه در 370 مرکز "دولت الکترونيک" و "پليس+10" و همچنين 160 مرکز صدور آنلاين گذرنامه صورت مي گيرد. به طور کلي طول مدت صدور گذرنامه در کشور شش تا هفت روز است که بعد از اين مدت اداره پست موظف مي شود گذرنامه صادر شده را بين 24 ساعت در تهران و 48 تا 72 ساعت در شهرستان ها به دست متقاضي برساند. طبق آمارهاي رسمي منتشر شده، در حال حاضر 95 درصد کشورهاي اروپايي و 45 درصد کشورهاي آسيايي از گذرنامه الکترونيکي استفاده مي کنند.
با همه اين توضيحات، مسؤولان داخلي ادعا مي کنند که از نيمه دوم سال جاري صدور گذرنامه الکترونيکي را در کشور آغاز خواهند كرد. اين گذرنامه ها که هم اکنون نمونه هاي اوليه آن توليد و در اختيار وزارت امور خارجه ايران قرار گرفته، بسيار ايمن طراحي شده و امکان هک و از بين رفتن اطلاعات شخصي مسافران عملا غيرممکن است. وزارت امور خارجه نيز هم اکنون در حال ارسال نمونه اوليه گذرنامه هاي الکترونيکي ايران به کشورهاي مختلف جهان است تا امکان شناسايي اين گذرنامه ها در همه کشورها فراهم شود.
به گفته سرهنگ صلواتي، در آينده نزديک مرکز گذرنامه ايران با اتصال به بانک هاي اطلاعاتي سازمان نظام وظيفه و ثبت احوال امکان جعل مدارک را به حداقل رسانده و موجب تسهيل ارائه

	" مثلا اگر کسي در پرواز بازگشت به کشور خود به اشتباه روي گذرنامه بنشيند، ريزپردازنده آن مي شکند. در چنين مواردي ماموران مرزي نمي توانند تنها به دليل گذرنامه غيرمعتبر از ورود چنين شخصي به داخل کشور خودداري کنند. ... "

خدمات به مردم مي شود. در حال حاضر پليس گذرنامه کشور به دنبال راهکاري است تا بتواند سرعت صدور گذرنامه را افزايش دهد و ميزان مدارک اخذ کرده از متقاضيان را به حداقل برساند.
به گفته کارشناسان نيروي انتظامي، اگرچه تاکنون امکان کلاه برداري يا جعل اسناد براي صدور گذرنامه هاي سنتي در ايران وجود دارد، الکترونيکي شدن اين گذرنامه ها باعث مي شود امکان هر گونه کلاه برداري در اين زمينه به صورت کامل از بين برود. از اين پس براي صدور گذرنامه در کشور به بانک اطلاعاتي سازمان نظام وظيفه مراجعه شده و کليه ورود و خروج هاي افراد از کشور به صورت الکترونيکي در بانک هاي اطلاعاتي موجود ثبت مي شود.
قرار است در مرحله نخست اجراي طرح گذرنامه هاي الکترونيکي در ايران، تا پايان سال جاري 15 هزار گذرنامه الکترونيکي افراد پرسفر نظير بازرگانان و تاجران صادر شود. بخش عمده مطالعات و بررسي ها براي راه اندازي اين طرح به سال ۸۵ برمي گردد که پس از انجام مقدمات لازم و رفع مشکلات احتمالي، قرار است نسخه کامل شده اين گذرنامه ها از پايان امسال در ايران عرضه شود.
به گفته "سرهنگ محمود صادقي" مديرکل اداره گذرنامه ناجا، گذرنامه هاي الکترونيکي ايراني داراي ضريب امنيتي بسيار بالايي هستند و اطلاعات افراد روي تراشه اين گذرنامه تحت هيچ شرايط در معرض خطر هکرها و افراد سودجو قرار نمي گيرد. هنگامي که مسافران از گيت هاي امنيتي موجود عبور مي کنند، اطلاعات ذخيره شده روي گذرنامه آن ها دريافت و در نمايشگرها قابل مشاهده خواهد بود. نمونه هاي اوليه اين گيت ها در آينده نزديک در فرودگاه هاي مهرآباد و امام خميني(ره) نصب خواهد شد. مدت اعتبار گذرنامه هاي الکترونيکي ايراني ۵ سال است.
بر طبق اعلام سازمان بين المللي ايکائو، کليه کشورها موظفند تا سال ۲۰۱۰ از گذرنامه هاي الکترونيک استفاده کنند و بر اين اساس، ايران در تلاش است به منظور جلوگيري از تاثيرات تحريم، هر چه سريع تر فناوري به کار برده شده در اين گذرنامه ها را در داخل توليد کند.
تجربه ديگران
کانادا شمالي ترين کشور در آمريکاي شمالي است که به صورت رسمي عنوان کنفدراسيون به آن اطلاق مي شود. اين منطقه که دومين کشور بزرگ دنيا محسوب مي شود، از مجموعه 10 استان به پنج منطقه اصلي تقسيم شده که فرهنگ و جمعيت هر يک از اين بخش ها متفاوت و نمايان گر تصويري متفاوت از اين کشور پهناور است.
کشور کانادا در سال هاي اخير توانسته با افزايش سرمايه گذاري در بخش گردشگري، جهانگردان بيشتري را به اين کشور بکشاند و سود اقتصادي قابل ملاحظه اي را به خود اختصاص دهد. سازمان جهاني گردشگري در آخرين مطالعه خود به اين نتيجه رسيد که گردشگري مي تواند سالانه يک ميليون و 200 هزار فرصت شغلي جديد در جهان ايجاد کند. طي سال 2005 ميلادي صنعت گردشگري در دنيا 3/7 درصد رشد داشته که در اين ميان اثر مستقيم مسافرت و گردشگري در اقتصاد جهاني 8/3 درصد و اثر مستقيم و غيرمستقيم اين صنعت در اقتصاد جهاني 6/10 درصد اعلام شده است. دولت کانادا نيز اعلام کرده است که سالانه بيش از 35 ميليون نفر از اين کشور بازديد مي کنند که براي افزايش اين تعداد، بيشتر اين افراد از خدمات ويزاي الکترونيکي بهره مي برند. سيستم ويزاي الکترونيکي کانادا با بهره گيري از فناوري سيستم هاي SITA و CPS راه اندازي شده است که به تمامي مسافران امکان مي دهد زمان خريد بليت ويزاي خود را دريافت کنند.
درحال حاضر مسافراني که به کانادا سفر مي کنند بايد پيش از عزيمت و يا در زمان ورود ويزا دريافت کنند که اين فرآيند وقت گير براي مسافران و مسؤولان امور مهاجرتي دردسرهاي فراواني به دنبال دارد و تردد مسافران را در فرودگاه ها کند مي کند. کارشناسان ادعا مي کنند که سيستم ويزاي الکترونيکي اين مشکل را برطرف خواهد کرد، زيرا مسافران مي توانند ويزاي خود را از طريق اينترنت و يا در زمان خريداري بليت در آژانس هاي مسافرتي دريافت کنند. در اين سيستم، زماني که مسافري تقاضاي صدور ويزاي الکترونيکي مي کند، اطلاعات شخصي وي نظير نام و شماره گذرنامه ظرف مدت زماني

	" در ايران سرمايه گذاري هاي فراواني براي صدور گذرنامه هاي الکترونيکي صورت گرفته و طوري که "سرهنگ عليرضا صلواتي" رييس اداره پليس صدور گذرنامه کشور خبر داده، صدور گذرنامه الکترونيکي براي عموم مردم از نيمه دوم سال جاري در کشور آغاز مي شود.... "

بسيار کوتاه وارد سيستم مي شود که بعد از آن به کمک سيستم SITA به وزارت کشور منتقل مي شود. پس از ايجاد تغييرات لازم توسط سيستم DITS اين اطلاعات بررسي شده و با اطلاعات پايه موجود در وزارتخانه مطابقت داده مي شود. در صورتي که محدوديت يا مشکلي براي صدور ويزاي متقاضي وجود نداشته باشد، اين سيستم به صورت خودکار ويزا را صادر مي کند.
به طور کلي گذرنامه الکترونيکي گذرنامه اي با فناوري پيشرفته و قابل خوانده شدن توسط ماشين و شامل يک مدار يکپارچه است که مي تواند مطابق با شرايط وضع شده در سازمان بين المللي «هواپيمايي کشورهاي ملل متحد» اطلاعات بيومتريک و بيوگرافيک شما را در خود ذخيره کند. گذرنامه الکترونيکي کانادا حاوي يک تصوير ديجيتالي از صورت دارنده گذرنامه روي مدار يکپارچه است که با استفاده از فناوري شناسايي چهره با چهره دارنده گذرنامه مقايسه مي شود و بازدارنده بسيار خوبي براي جعل گذرنامه است.
همچنين مدار يکپارچه اين گذرنامه ها که در لايه پوششي پشت کارت کارگذاري شده حاوي داده هاي بيوگرافيک است که به عنوان يک اقدام احتياطي در برابر دستکاري داده ها با داده هاي موجود در صفحه اطلاعات بيوگرافيک گذرنامه هاي با قابليت خوانده شدن توسط ماشين مقايسه مي شوند. يک امضاي ديجيتالي نيز از داده هاي ذخيره شده در مدار يکپارچه محافظت مي کند.
اين مدار يک پارچه هوشمند با استفاده از فناوري خاصي از فاصله چهار اينچي(10سانتيمتري) قابل خواندن است. به منظور کاهش احتمال دستکاري داده هاي اين مدارها، کانادا قابليتي به اين گذرنامه اضافه خواهد کرد که پس از بسته شدن گذرنامه امکان اين عمل را کاهش مي دهد. دولت کانادا همچنين درحال بررسي استفاده از سيستم کنترل اساسي دسترسي به منظور کاهش احتمال دستکاري يا استراق سمع داده ها، هنگام خوانده شدن گذرنامه در مبادي ورود است. سيستم کنترل اساسي دسترسي از اين لحاظ به سيستم شماره شناسايي شخصي(PIN) شباهت دارد که دسترسي به داده هاي ذخيره شده در مدار يک پارچه تنها پس از خوانده شدن داده هاي الکترونيکي صفحه اطلاعات گذرنامه توسط ماشين ممکن خواهد بود.
دولت کانادا در نظر دارد تا پايان سال جاري ميلادي در تمامي آژانس هاي صدور گذرنامه خود گذرنامه هاي الکترونيکي صادر کند و تمام کشورهاي شرکت کننده در برنامه حذف رواديد نيز بايد تا همان تاريخ صدور گذرنامه هاي الکترونيکي را آغاز کنند.
در کشور کانادا داشتن گذرنامه هايي با قابليت خوانده شدن توسط ماشين، براي ورود بدون رواديد اتباع کشورهاي شرکت کننده در برنامه حذف رواديد به کانادا الزامي است. اين گذرنامه ها حاوي داده هاي بيوگرافيک در دو سطر کدگذاري شده هستند و به ماموران گمرک و گشت مرزي اين امکان را مي دهند که با استفاده از کارت خوان هاي الکترونيکي، دارنده گذرنامه را به سرعت شناسايي کنند. اين داده ها همان اطلاعاتي هستند که در گذرنامه هاي عادي چاپ مي شود: نام، جنسيت، محل تولد، شماره گذرنامه و تاريخ صدور و انقضا. علاوه بر اين، گذرنامه هاي با قابليت خوانده شدن توسط ماشين، پيرو همان استانداردهايي هستند که سازمان بين المللي هواپيمايي کشوري کانادا براي اندازه گذرنامه، شرايط عکس و نحوه سازماندهي اطلاعات وضع کرده است. گذرنامه هاي با قابليت خوانده شدن توسط ماشين، اين امکان را فراهم مي آورند كه مسافران قانوني به سرعت مراحل بازرسي را طي کرده و در عين حال با مقايسه سريع اطلاعات کدگذاري شده با پايگاه هاي داده منابع انتظامي در مورد افرادي که مي توانند موجب بروز خطرات احتمالي شوند به ماموران مهاجرتي هشدار دهد.
سيستم ثبت ورود و خروج امنيت ملي که در کنار ويزاي الکترونيکي کار مي کند فهرست ويژه اي است از بازديدکنندگان غيرمهاجر که بر مبناي ملاک هاي اطلاعاتي يا به دلايل مختلف ديگر، به عنوان افراد به وجود آورنده مسائل امنيتي بيش از حد معمول شناسايي مي شوند. به موجب اين برنامه، اين بازديدکنندگان بايد به صورت ادواري حاضر شده تا موقعيتشان احراز شود. همچنين گفته مي شود از شرايطي که مسافران بر مبناي آن اجازه ورود به کانادا دريافت کردند، در صورتي که رواديد تحصيلي دارند، حضور در کلاس درس، عدم اشتغال در فعاليت هاي غيرقانوني و رفتن از آن كشور پس از انقضاي اعتبار رواديد خود پيروي مي کنند. □