 |
توصيه روز |
 |
 |
| :: بازار کامپيوتر :: |
 |
|
| :: نکته آموزشی :: |
|
|
|
 |
 |
|
 |
|
|
|
|
|
 برنامههای مناسبتی – مذهبی تلویزیون از نگاه هنرمندان و مسئولین
|
| | | |
 | برنامههای تلویزیونی مناسبتی شکلی کلیشه ای، تکراری و مبتنی بر عواطف و احساسات به خود گرفته و از شناخت معرفتی نسبت به مذهب و جهان امروز بیبهره است. |  عماد افروغ (رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس)، جواد شمقدری (تهیهکننده و کارگردان سینما و تلویزیون) پیام ابراهیمپور (تهیهکننده و مجری برنامههای مناسبتی) و علیرضا سربخش (مسئول امور سینمایی بنیاد مستضعفین و جانبازان) از کیفیت برنامههای مذهبی تلویزیون میگویند.
برنامههای مناسبتی پشتوانه تحقیقاتی ندارند
برنامههای تلویزیونی مناسبتی شکلی کلیشه ای، تکراری و مبتنی بر عواطف و احساسات به خود گرفته و از شناخت معرفتی نسبت به مذهب و جهان امروز بیبهره است.
دکترعماد افروغ، رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی با بیان این مطلب گفت: به عقیده من برنامههای تلویزیونی از پشتوانه مطالعاتی و تحقیقاتی کافی برای تولید برخوردار نیستند و همین مسئله روی برنامههای مناسبتی مربوط به روزهای عزاداری و شادی تاثیر منفی میگذارد.
افروغ راجع به کیفیت برنامههای مناسبتی - مذهبی که از تلویزیون پخش میشود و شرایطی که موجب ایجاد نوعی کلیشهسازی و سطحینگری در این برنامهها میشود، گفت: به نظر میرسد به نوعی برنامهسازی در تلویزیون گرفتار تب آنتن شده است و رقابت کاذبی که میان شبکههای مختلف سیما به وجود آمده، کیفیت برنامهها را دچار نزول کرده است. انگار تنها هنر تلویزیون این است که در هنگام برگزاری مراسم اعیاد مذهبی یا ایام عزاداری دوربین خود را در یک یا چند محل انجام این نوع مراسم قرار دهد و به انعکاس صرف یک رویداد مذهبی بپردازد. در حالی که وظیفه تلویزیون و رسانه این نیست. چون به هر حال بیشتر افراد به محل برگزاری مراسم میروند و از نزدیک در برگزاری آن شرکت میکنند. تلویزیون باید در این روزها طوری عمل کند که به جلب و جذب مخاطب بپردازد و آنهایی که به هر دلیل در این مراسم شرکت نمیکنند را نسبت به شرکت و استفاده از آن علاقهمند کند و مطالبی را به آنها انتقال دهند.
وی خاطر نشان کرد: برنامههای تلویزیونی که اکنون در روزهایی از سال به یک مناسبت مذهبی میپردازد به ندرت ابعاد معرفتی و اندیشهای این واقعه بزرگ را مورد توجه قرار میدهند. این درحالی است که در سخنرانیهایی که در مورد مناسبتهای مختلف از جمله واقعه بزرگ عاشورا و قیام امام حسین (ع) میشود به جاودانگی، عظمت، تاثیرگذاری و زایا بودن این واقعه بزرگ انسانساز اشاره میگردد؛ اما جنبه زایا بودن این واقعه کمتر به تصویر کشیده شده است و در برنامههای تلویزیونی به گونهای تاثیرگذار که بتواند با بیننده هم ارتباط برقرار کند به این موارد اشاره نشده است.
رئیس کمیسیون فرهنگی مجلس شورای اسلامی در ادامه، راجع به دیگر دلایل عدم تولید و پخش برنامههای با کیفیت مناسبتی اعلام کرد: مسئله اینجاست که به نظر میرسد مدیران و سفارش دهندگان تولید برنامه در صدا و سیما خودشان را آماده چنین مناسبتهایی نمیکنند. امسال هم که دست به پخش سریالهای تکراری زدهاند. ساخت برنامه خوب مناسبتی نیازمند برنامهریزی دقیق و بلندمدت است. من در اینباره به یکی از مدیران تلویزیون برای ساخت برنامههای مناسب با روزهای ویژه مذهبی در طول سال پیشنهاد دادم تا بر اساس زندگی و فعالیت ائمه اطهار برنامه ساخته شود. امروز اصل و اساس ساخت برنامههای مناسب برای مخاطب، فهمیدن نیاز اقشار مختلف مردم و اطلاع یافتن از فهم و درک مخاطب است. با این فهم تازه، تولید هم شکل جدید و قابل قبولی به خود میگیرد. البته با یک نگاه جامعه شناسانه درباره شکلهای جدید تبلیغ در مورد دین درخصوص عزدارایها، کشیدن تمثال و عکس و استفاده از آن به صورتهای مختلف هم باید آسیبشناسی صورت بگیرد.
افروغ در خصوص شیوه برنامهسازی تلویزیون در اعیاد و عزاداریهای مذهبی یادآور شد: برنامههای تلویزیونی مناسبتی شکلی کلیشهای، تکراری و مبتنی بر عواطف و احساسات به خود گرفته و از شناخت معرفتی نسبت به مذهب و جهان امروز بیبهره است. هیچ تردیدی وجود ندارد که عزاداریهایی که در تکیهها و حسینهها صورت میگیرد، باید ادامه پیدا کند و یکی از شکلهای برگزاری مراسم مذهبی به شمار میرود که تلویزیون هم باید به انعکاس بخشهایی از آنها بپردازد؛ اما رسانه باید متناسب با تکنیکهای هنری روز پیش برود و شیوههای موثر بیانی را به کار گیرد. در حال حاضر، برای ساخت برنامههای مناسبتی یک روحانی یا کارشناس را به استودیو دعوت میکنند و با او به گفتوگویی خشک میپردازند. این شیوه انتقال مفاهیم نمیتواند ارتباط خوب و موثری با بیننده برقرار کند.
وی تاکید کرد: صدا و سیما با استفاده از بودجهای که به وسیله دولت در اختیار او قرار میگیرد یا بودجهای که از طریق پخش آگهی به دست میآورد، باید به تولید برنامههای فاخر دست بزند. البته در این میان فعالیتهایی هم صورت گرفته است که مجموعه تلویزیونی "شب دهم" یکی از این برنامهها به شمار میرود. اما این نوع فعالیتها معمولا" در مدت زمان کوتاهی تولید و پخش میشود و بعد متوقف میگردد. باید فکری اساسی درباره برنامه سازی مناسبتها اتخاذ کرد و از شیوههای برخورد احساسی و التهابی دوری جست.
این مدیر فرهنگی همچنین یادآور شد: وظیفه مدیر، برنامهریزی است و مدیران تلویزیون ما با ارائه برنامهریزی صحیح و حساب شده باید آثار تاثیرگذاری را تولید کنند. میزان تاثیر این نوع برنامهها هم باید به گونه ای باشد که قوه محرکهای در وجود بینندگان ایجاد کند تا عشق آنها نسبت به مهدویت و جهانی شدن این عشق، شعلهور شود و در طول سال هم ادامه یابد. برنامههایی که درباره "محرم" ساخته میشود هم باید بتواند جایگاه ابا عبدالله الحسین را تا حد ممکن نشان بدهد و متناسب با جایگاه و شان آن امام و واقعه تاریخ ساز عاشورا باشد.
تولید برنامههای ماه محرم نیاز به مخاطبشناسی دارد
ساخت برنامههای خوب و با کیفیت تلویزیونی در وهله نخست نیاز به برنامهریزی دقیق و طولانی مدت دارد، سپس وابسته به تحقیق و نگارش متن است.
جواد شمقدری، تهیه کننده و کارگردان سینما و تلویزیون در مورد جایگاه و کیفیت برنامههای مناسبتی در تلویزیون بخصوص در ایام برگزاری مراسم عزاداری ماه محرم گفت: تلویزیون از شبکههای و برنامههای مختلفی برخوردار است و باید به تولید برنامههایی دست بزند که مخاطبین مختلفی را به خود جلب کند؛ اما این روزها اگر تعدادی برنامههای معدود را در نظر نگیریم، تمامی آثاری که از تلویزیون پخش میشوند از یک جنس و شکل برخوردارند. در حالی که برای ایام محرم باید از یک سال قبل با برنامهریزی در بخشهای مختلف و مخاطبشناسی به تولید و ارائه برنامهها اقدام شود. در عمل چنین اتفاقی نمیافتد و بیشتر برنامههای تلویزیونی حدود یک هفته یا 10 روز پیش از فرا رسیدن روزهای ویژه مذهبی سال تولید میشوند، سالها است که این اتفاق میافتد. وی در ادامه با بیان یک نمونه، خاطر نشان کرد: من حدود 2 سال پیش مجموعه تلویزیونی "فرستاده" را برای پخش در ماه محرم از تلویزیون تولید کردم. همان موقع هم قرار شد یک نسخه سینمایی از این سریال تهیه شود تا هم اکران عمومی بگیرد و هم برای پخش از تلویزیون آماده باشد. با این که من چندین بار این مسئله را یادآوری کردم هیچ تصمیم خاصی راجع به این مسئله گرفته نشد. امسال در حالی که 5 یا 6 روز به ایام محرم مانده بود و من در سفر به سر میبردم، ناگهان تصمیم بر این قرار گرفت تا این فیلم تدوین و پخش شود، به همین منظور یک مونتور برای کار تعیین شد تا فیلم را برای پخش آماده کند و در شرایطی غیر منطقی و غیر استاندارد نسخه سینمایی کار آماده شد.
این کارگردان راجع به این که مشکل پایین بودن کیفیت آثار مناسبتی را باید در راستای فعالیت برنامهساز یا سفارشدهندگان برنامه ارزیابی کرد، توضیح داد: وظیفه اصلی مدیران تلویزیون برنامهریزی است. بنابراین باید این وظیفه را به خوبی انجام دهند تا شرایط تولید ارتقا پیدا کند. یک مدیر باید برنامه 6 ماه تا 2 سال آینده خود را ارائه کند و شرایط اجرایی شدن آن را هم در نظر داشته باشد. هر چند بیراه نیست اگر یک مدیر از برنامهریزی 10 ساله هم برخوردار باشد؛ اما نبود این برنامهریزی و نبود هماهنگی لازم باعث میشود برنامهها به یکدیگر شبیه و شبکههای ما به روزمرگی دچار شوند.
شمقدری تاکید کرد: این که هر کدام از شبکههای ما به برگزاری مراسم عزاداری در مهدیه، حسینیه امام خمینی (ره)، مسجد بلال و... میپردازند، بیانگر این مسئله است که رسانه از نظر ارائه برنامه در شکل مطلوب آن دچار نزول شده است. هر چند که این نوع انعکاس مراسم عزاداری در جامعه از جایگاه خود بهرهمند است؛ اما در این میان نقش رسانه چگونه تبیین میشود.
من بحث بودجه و سرمایهگذاری را هم چندان دخیل نمیدانم. مسئله اینجا است که مدیران شبکهها و مدیران پایین دست آنها دست به استفاده از شکلهای مختلف تولید برنامه نمیزنند. ما برای ارائه مفاهیم مربوط به ماه محرم میتوانیم از تولید برنامههای مستند، ترکیبی، فیلمهای تلویزیونی و سینمایی و دیگر گونههای برنامهسازی استفاده کنیم. این شیوه ارائه برنامه مردم را با رسانه بیگانه میکند و به افرادی که به دلایل مختلف نمیتوانند از خانه بیرون بروند و در مراسم عزاداری شرکت کنند، هیچ کمکی نمیکند.
وی درباره این که هنرمندان ما تا چه اندازه در این زمینه میتوانند تاثیرگذار باشند، یادآور شد: بخشی از کیفیت پایین برنامههای مناسبتی به هنرمند، نویسنده، کارگردان و سایر عوامل برنامهسازی هم بر میگردد؛ اما بحث اینجاست که شتاب زدگی که در برنامهریزی مدیران تلویزیون وجود دارد، گریبانگیر برنامهسازان هم میشود. یک برنامه برای این که بتواند در شرایط خوبی تولید شود - بسته به نوع برنامه - نیازمند تحقیق در مدت زمانی بین 2 هفته تا 6 ماه است. مسائل مذهبی و ارائه تصویر و مطلب درباره حادثه عاشورا نیازمند تحقیقات زیادی است و دانش ما در این بین اندک است. وقتی نویسندهای وارد مسائل تاریخی و مفاهیم متعالی میشود، باید کار تحقیقاتی عمیق و بررسی و تحلیل درباره آن صورت بگیرد. اگر محتوای برنامه جنبه داستانی و دراماتیک پیدا کند، کار دشوارتر هم میشود؛ اما در مدت زمان کوتاهی که برنامه ساز در اختیار دارد، ارائه چنین اثر عمیقی امکانپذیر نیست.
شمقدری همچنین گفت: متاسفانه شرایط نامناسب تولید و شتابزدگی در ساخت برنامه باعث شده است تا این مسئله برای عدهای از تهیهکنندگان و کارگردانها تبدیل به کسب درآمد شود. ولی مدیران تلویزیون این گروه از برنامهسازان را مورد تشویق هم قرار میدهند. هر برنامهسازی که دست به تولید برنامه در این مدت کم بزند، اثری بیکیفیت و نازل تولید خواهد کرد و این میتواند نشاندهنده این مسئله باشد که فرد هم به آثار سطحی و بیمحتوا توجه دارد. در نهایت هم امکان دارد برنامه مورد توجه تعدادی از مخاطبان سادهپسند هم قرار بگیرد، ولی دلیلی بر موفقیت یا کیفیت این آثار به شمار نمیرود.
برنامههای مذهبی در ساعات پر بیننده باید پخش شود
گروه معارف بايد از بين گروههاي برنامهساز حذف شود و تمام گروهها كار معارفي توليد كنند.
پيام ابراهيمپور ـ تهيهكننده و مجري برنامههاي مناسبتي - در خصوص برنامههاي ديني در مناسبتها و خالي بودن آنتن شبكهها از چنين برنامههايي در ساير ايام سال، خاطرنشان كرد: در كشور ما برخي مناسبتها به تقويم قمري و برخي به تقويم شمسي مربوط ميشوند و همين مسئله گاه باعث تداخل دو مناسبت با هم ميشود؛ اما اين كه چرا صداوسيما نميتواند هنرمندانه اين جابهجاييها و رنگ عوض كردنها را در مناسبتهاي گوناگون به تصوير بكشد، به وفور قومگرايي و نوع سليقه در كشورمان برميگردد. براي مثال در شهر تهران از محله قيطريه تا بازار با چندين نوع ايده، تفكر و ديدگاه مواجه هستيم.
به اعتقاد وي، كمابيش در صداوسيما برنامههاي خوب مذهبي ساخته ميشود و افرادي مثل ميرباقري همواره كارهاي خوبي ارائه دادهاند.
وي در ادامه افزود: گاه عدم سياستگذاريهاي درست باعث ميشود كه 72 ساعت مانده به پخش، ساخت برنامه زندهاي را به كسي بسپرند. در چنين شرايطي تهيهكننده تنها وقت دارد، مجري را انتخاب كند و پلاتويي را درست كند كه دكور آن حتي از يونوليت ساخته شده است و امكان آن وجود ندارد كه كار به لحاظ محتوايي با كيفيت ارائه شود.
ابراهيمپور معتقد است: اگر در بخش تحقيق، هزينه بيشتري صرف كارهاي مذهبي شود، كيفيت كارها بالا خواهد رفت.
تهيهكننده برنامه «ردپاي دوست» با اشاره به نام «فرهنگ و معارف» بر گروه سازنده برنامههاي مذهبي، متذكر شد: در چنين شرايطي دو ديدگاه نظري و عملي مطرح ميشود، بنابراين تهيهكننده برنامههاي مذهبي يا بايد به لحاظ نظري از اطلاعات كافي برخوردار باشد يا از تعدادي كارشناس در برنامه استفاده كند و اين اتفاق در حال حاضر براي كارهاي معارفي رخ نميدهد.
وي با بيان اين كه نبايد به طور مستقيم به موضوعات معارفي و مذهبي پرداخت، خاطرنشان كرد: تا وقتي كه به موضوعات ديني به طور مستقيم در برنامهها اشاره ميكنيم، مخاطب خود را از دست خواهند داد.
سريال «مسافري از هند» اگر چه به نظر خيلي از كارشناسان، ايرادهاي بسياري داشت، ولي غيرمستقيم كار ديني محسوب ميشد كه هزاران مخاطب جوان را هم جذب خود كرد و تاثير خود را گذاشت.
مجري طرح برنامه زنده «با كاروان» كه از شبكه تهران پخش ميشود، درخصوص ارتباط بين پخش زنده برنامههاي مذهبي و تاثير آن بر مخاطب گفت: متاسفانه ارج و قرب لازم به برنامههاي زنده مذهبي داده نميشود، چرا بايد ويژه برنامههاي زنده ميلاد و شهادت گروه معارف صبحها روي آنتن برود درحالي كه تلويزيون در اين ساعات كمترين مخاطب را دارد؟! تا به حال تهيه ويژه برنامههاي 28 و 29 صفر، اربعين، ميلاد حضرت رسول (ص)، مبعث، عيد غديرخم و 13 رجب برنامه را بر عهده داشتهام و همگي ساعت 9 تا 11 صبح بر روي آنتن رفتهاند.
وي ادامه داد: اگر معتقديم همه چيزمان از شعائر اسلامیو از اهل بيت (ع) است، پس بهترين موقعيت پخش را به برنامههاي مذهبي اختصاص دهيم؛ اما از آن جا كه ميدانيم اين برنامهها كارايي لازم را ندارند و آدمهاي ضعيفي در اين عرصه كار ميكنند، پس صبحها برنامههاي مذهبي را روي آنتن ميبريم.
اين تهيهكننده تلويزيوني با طرح اين پرسش كه چرا بايد گروه معارف سكوي پرش برنامهسازان باشد؟ اظهار كرد: در تلويزيون ايران شروع كار برنامهسازان، با ساخت برنامههاي معارفي و گزارشي آغاز ميشود، در صورتي كه بايد زبدهترين برنامهسازان به اين بخش اختصاص يابند. برنامهسازان مذهبي با روح، جان و شخصيت افراد كار دارند. در يك مسابقه تلويزيوني چرا اتفاق مهمیرخ ميدهد؛ اما حدود پنج سال است كه يك مسابقه زنده تلويزيوني ساعت 21 كه ساعت پيك تلويزيون به لحاظ مخاطب است، بر روي آنتن ميرود.
ابراهيمپور با اشاره به اختصاص رده (د) و(ج) براي برنامههاي ديني، تصريح كرد: بياييد سريال «امام علي (ع)» را با هزينهاي بالا بسازيد، ولي كار را به كاردان بسپاريد. يكي ازديدگاههاي مثبت آقاي ضرغامی تاكيد بر ساخت كارهاي داستاني ديني است. تاثير كارهاي داستاني به مراتب بيشتر از پخش سخنرانيها، مراسم عزاداري يا برنامههاي تركيبي است.
به گفته اين تهيه كننده، اگر نام اين گروه برنامهساز، «فرهنگ و معارف» است پس چرا تنها به بخش معارف آن توجه ميشود؟
وي متذكر شد: در تقويم ما روزي به «ملاصدرا» اختصاص دارد، اما آيا تاكنون در اين پنج دقيقه برنامه معارفي در مورد ملاصدرا از تلويزيون پخش شده است؟
گروه فرهنگ و معارف اگر عزاداري صرف پخش ميكند بايد در كنارش كار فرهنگي هم انجام دهد. نحوه عزاداري، نوع احترام به اهل بيت (ع)، نوع نگرش مردم و تاثير شخصيتهاي مذهبي بر زندگي مردم موضوعاتي است كه ميتوان به آنها پرداخت.
ابراهيمپور درباره دشواري به تصوير كشيدن شخصيتهاي مذهبي با توجه به قوميتها و برداشتهاي مختلف مخاطبان گسترده رسانه تلويزيون، گفت: همه جاي دنيا اين مسئله حل شده است؟ آقاي ميرباقري در صحنه آخر سريال امام علي (ع) با به تصوير كشيدن پاي حضرت اميرالمومنين (ع) به خوبي حس صحنه را منتقل كردند. مگر در فيلم محمد رسول الله (ص) چيزي غير از يك شتر با چوب عصا به تصوير كشيده شده است؛ اما به حدي ابهت مقام و شخصيت پيامبر به بيننده منتقل ميشود كه بارها اين فيلم را از تلويزيون خودمان پخش كردهايم. اين مسئله بدان علت است كه آنها تكنيك را ياد گرفتهاند.
ارزیابی برنامههای مناسبتی - مذهبی صدا و سیما - 1
کمبود بودجه و زمان، مشکل اصلی برنامههای مناسبتی است
یکی از بزرگترین مشکلاتی که در سر راه ساخت برنامههای با کیفیت مناسبتی وجود دارد، کمبود بودجه و زمان تولید است که به کیفیت آثار لطمه میزند.
علیرضا سربخش، مسئول امور سینمایی بنیاد مستضعفین و جانبازان پیرامون جایگاه و کیفیت برنامههای مناسبتی در تلویزیون، گفت: یکی از مشکلاتی که در زمینه تولید برنامههای مناسبتی در تلویزیون وجود دارد به تعیین میزان بودجه این برنامهها بر میگردد. اکنون برنامههای این گروه در رده "ج" و "ب" دیده میشود که از لحاظ رتبهبندی رده سه و چهار به حساب مییاید. از طرف دیگر، برنامهریزی در مورد تصویب طرح، تامین بودجه و ساخت به قدری کند است که در عمل این برنامهها در مدت زمان لازم تامین اعتبار نمیشوند.
وی در ادامه خاطر نشان کرد: تولید برنامههای مناسبتی از روند مشخصی برخوردار نیست و گاهی به قدری دیر به ساخت این برنامهها اقدام میشود که برنامه ساز طی یک ماه، ده روز یا حتی گاهی یک هفته باید برنامه خود را ببندد و تحویل پخش بدهد. در این مدت زمان اندک و بودجه نامناسب نمیتوان انتظار یک برنامه خوب و شاخص را داشت. به تازگی هم شنیدهام برنامههای مناسبتی را به سمت پخش زنده میبرند تا به این وسیله هزینههای تولید آن پایین بیاید که در عمل روی کیفیت برنامه هم تاثیر منفی میگذارد.
این کارشناس رسانه در ادامه تاکید کرد: برای این که کیفیت لازم در این برنامهها به دست بیاید باید از قبل درباره آن برنامهریزی شود و بودجه مناسب با محتوای بهتری در نظر گرفته شود تا برنامه تکراری و کلیشهای به اجرا در نیاید.
طی چند سال اخیر آمار و ارقام نشان داده است که فیلم و سریال نظر بیشتر مخاطبین تلویزیونی را به خود جلب میکند. اگر برنامههای مناسبتی و مذهبی در قالب چنین آثاری ارائه شود از شرایط بهتری برای پخش و ارتباط با مخاطب برخوردار میگردد. این قالب شیوه مناسب تری برای ارائه چنین مضامینی به حساب میآید.
| | | | | | | | |
|
|
تحليل |
|
|
| :: اقتصادی :: |
|
|
| :: فناوری اطلاعات :: |
|
|
| :: روی خط جوانی :: |
|
|
| :: ورزش :: |
|
|
| :: فرهنگ و هنر :: |
|
|
| :: حوادث :: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
