اخبار داخلی اجتماعی شما زبان مادریتان را بلدید؟

هموطن , شنبه 26 آذر 1384

شما زبان مادریتان را بلدید؟

سازمان علمی و فرهنگی ملل متحد از 5 سال پيش تاکنون روز بيست و يکم فوريه را روز جهانی زبان مادری اعلام کرده است .

سازمان علمی و فرهنگی ملل متحد (يونسکو) از 5 سال پيش تاکنون روز بيست و يکم فوريه را روز جهانی زبان مادری اعلام کرده و از ملت‌های جهان خواسته است از طريق تفاهم، مدارا و گفت و گو به حفظ زبان‌هايی که از نسلهای گذشته به ميراث برده‌اند کمک کنند.
در سراسر جهان حدود شش هزار زبان رواج دارد، اما بنابر آماری که يونسکو اعلام کرده، کسانی که به 95 درصد اين زبان‌ها سخن می گويند تنها 4 درصد جمعيت کره زمين را تشکيل می دهند.
ايران نيز کشوری است که زبان مادری بخش گسترده ای از جمعيت آن با زبان رسمی اين کشور تفاوت دارد اما روز به روز از شمار کسانی که به زبان‌های محلی سخن می گويند کاسته می شود و روند زوال زبان‌های محلی با ضرباهنگ تندتری پيش می رود.
دکتر حسن انوری، فرهنگ نويس و استاد دانشگاه در تهران، رسانه های ملی را خطر اصلی تهديدکننده زبان‌های محلی می داند و بويژه بر نقش برنامه های تلويزيونی بر کودکان تأکيد می کند که باعث می شود آنان حتی پيش از ورود به دبستان بخوبی زبان فارسی را بياموزند اما همين محوريت زبان فارسی آنها را از زبان محلی شان باز می‌دارد.
وی همچنين به عوامل فرهنگی و رفتارهای اجتماعی نيز اشاره می کند، از جمله این که سخن گفتن به زبان محلی يا داشتن لهجه ناشی از زبان محلی هنگام سخن گفتن به زبان فارسی نوعی کسر شأن و عامل سرافکندگی به شمار می رود

	" در ايران جنبش‌هايی هر چند محدود برای عملی کردن اين اصل از قانون اساسی و همچنين احيا و اشاعه زبان‌های محلی وجود دارد... "

و اين موضوع باعث شده است که برخی پدر و مادرها حتی در شهرهايی که زبان فارسی در آنها رايج نيست، از همان ابتدا به فرزندانشان زبان فارسی را بياموزند و آنان به جای زبان محلی به زبان فارسی سخن بگويند.
ايران زبان‌های محلی عمدتاً در سطح زبان محاوره باقی مانده و از لحاظ دستوری و واژگانی بشدت تحت تأثير زبان فارسی زبان قرار گرفته اند، با این که کتب و نشرياتی به برخی زبان‌های محلی به چاپ می رسد، تنها عده بسيار اندکی از کسانی که به زبان‌های محلی سخن می گويند به مطالعه کتب و نشرياتی به زبان خود می پردازند، چرا که تدريس نشدن زبان‌های محلی در مدارس و دانشگاه‌ها امکان آشنايی با شکل نوشتاری و ادبی زبانشان را از آنها سلب کرده است.
اين در حالی است که اصل پانزدهم قانون اساسی، استفاده از زبان‌های محلی و قومی در مطبوعات و رسانه های گروهی و تدريس ادبيات بومی اقوام گوناگون را در مدارس در کنار زبان فارسی آزاد دانسته اما تاکنون در هيچ مدرسه و دانشگاهی در ايران، غير از زبان ارمنی، زبان و ادبيات اقوام ديگر تدريس نشده است.
در ايران جنبش‌هايی هر چند محدود برای عملی کردن اين اصل از قانون اساسی و همچنين احيا و اشاعه زبان‌های محلی وجود دارد اما اين جنبش‌ها هنوز نتوانسته است به موفقيت قابل توجهی بينجامد.
داريوش آشوری، نويسنده و پژوهشگر ايرانی مقيم فرانسه، يکی از علل اصلی پياده نشدن اين اصل از قانون اساسی را نبود انگيزه کافی در سطح توده های اقليتهای قومی در جهت احيا و گسترش زبان‌های محلی می داند و معتقد است که اين جنبشها تنها در سطح قشر محدودی از روشنفکران باقی مانده و به لايه های پايينتر قوميتهای ايرانی سرايت نکرده است، چراکه اصولاً چنين خواسته‌هايی برای اقوام ايرانی فوريت و اولويت ندارد.
با تمام اين اوصاف، نگاهی به مسئله زبان مادری از چشم اندازی گسترده‌تر، واقعيتی عظيمتر را در برابر چشمان ما به نمايش می گذارد، در جهانی که روز به روز کوچکتر می شود، به گفته دکتر حسن انوری، زبان فارسی نيز خود زبانی محلی و در حال انقراض است.