ماجراى آلوده شدن بيماران هموفيلى به انواع بيماريهاى خطرناك ناشى از مصرف فاكتورهاى آلوده فرانسه فراموش نميشود.
اين ماجرامنجر به آلودگي 200 نفر از بيماران و همچنين مصرفكنندگان فرآوردههاي خوني شدكه بهعلت نبود دستگاه ويروسزدايي در شركت پژوهش و پالايش انتقال خون ايران به هپاتيت C مبتلا شدند.
ماجرايي كه در آن سازمان انتقال خون و وزارت بهداشت بهعنوان متهمان اصلي شناخته شدند و شايد همين عامل سبب شد اين 2 سازمان ورود بخش خصوصي در فرآيند انتقال خون و توليد فرآوردههاي خوني را جزء سياستهاي خود قرار دهند، البته به اين اميد كه تراژدى سرنوشت اين بيماران با راهاندازى اولين مركز جمعآورى پلاسما كه ايران را در شمار كشورهاى پيشرفته داراى اين تكنولوژى قرار داد، ديگر تكرار نشود.
گرفتن پلاسما به روش مستقيم از اهداكنندگان بومي كه براي اولين بار در ايران و در سال 85 توسط شركت بيودارو انجام شد، يك بحث جا افتاده در دنياست و در بيشتر كشورهاي توسعه يافته توليد پلاسما به اين روش انجام ميشود.
بيودارو كه با مشاركت شركت بيوتست آلمان شكل گرفته است، اولين مركز توليد پلاسماي انساني به روش مستقيم يا همان روش پلاسما فرزيس به شمار ميرود. به گفته كارشناسان، علت مشاركت با اين شركت آلماني اين است كه پلاسما جهت تامين مشتقاتش به آن شركت فرستاده شود چون فعلا امكان پالايش پلاسما در داخل كشور وجود ندارد.
در همين راستا اولين محموله پلاسماهاي جمعآوري شده در اين مرکز در تاريخ 20 شهريور1386 به کشور آلمان صادر شد. به گفته كارشناسان اين محموله که متشکل از بيش از 4هزار ليتر پلاسماهاي اهدايي بوده و قرار است تحت پالايش، فرآوري و توليد داروهاي مورد نياز بيماران خاص قرار بگيرد، منجر به حداقل 400 هزار يورو صرفه جويي ارزي براي کشور خواهد شد.
دكتر زهره عطارچي، مديركل سابق انتقال خون استان تهران و كارشناس جذب اهداكنندگان در مركز جمعآوري پلاسما، در توضيح روش پلاسما فرزيس به همشهري ميگويد: پلاسما فرز يعني گرفتن خون از اهداكننده، جداسازي پلاسما در همان زمان و برگشت بقيه عناصر خوني به اهدا كننده.
يعني با ست يكبار مصرف خون اهداكننده وارد دستگاه ميشود و بعد از اينكه پلاسما از آن جدا شد، بقيه عناصرش مثل گلبولهاي قرمز به فرد اهداكننده برگشت داده ميشود. وي در توضيح تفاوت اين روش با نوع اهدا در سازمان انتقال خون ادامه ميدهد: به همين دليل است كه در اين روش ما ميتوانيم بعد از يك هفته و يا حتي 72 ساعت مجددا از اهداكننده پلاسما بگيريم ولي در انتقال خون چون گلبول قرمز هم از خون فرد جدا ميشود، 8 هفته تا زمان اهدا بعدي بايد فاصله وجود داشته باشد.
با اين حال به عقيده كارشناسان فرآوردههاي مشتق از پلاسما بسيار حياتي و گرانقيمت بوده و در چند كشور محدود در دنيا به مقدار كم توليد ميشوند؛ بهطوري كه ما توانايي خريد آنها را نداريم. سازمان بهداشت جهاني هم توصيه كرده كه هر كشوري براي بيمارانش از خون و فرآوردههاي خوني همان كشور استفاده كند تا از ورود بيماريهاي غيربومي در آن كشور جلوگيري شود. البته بيماريهاي جديدتر يا ناشناخته هم ممكن است در خون وجود داشته باشد كه با خريداري داروهاي مشتق از پلاسما امكان ورود آنها به كشور وجود دارد.
به گفته دكتر عطارچي به همين دليل نياز بود كه مركزي تاسيس شود و اهداكنندگاني را جذب كند كه با اهدا پلاسماي اين افراد بتوان مشتقات آن را هم تامين كرد.
24 بار اهدا بدون عارضه
بيش از 50 درصد خون را پلاسما تشكيل ميدهد. 90 درصد پلاسما هم شامل آب است و 10 درصدش املاح معدني و پروتئينها. بنابراين بعد از اينكه اهدا انجام ميشود، در عرض 24 تا 72 ساعت بدن اين مقدار پلاسما را مجددا ميسازد.
دكتر عطارچي با بيان اينكه بنابراين طبق دستورالعمل اتحاديه اروپا هر فرد در سال ميتواند 24 بار پلاسما اهدا كند، ولي سازمان غذا و داروي آمريكا مجوز 52 بار اهدا در سال را هم داده، ميگويد: در دنيا از سال 1950 جمعآوري پلاسما و تهيه دارو شروع شد و طي اين مدت هيچ گزارشي در مورد عوارض پلاسما ارائه نشده است. البته به گفته وي تمام اهداكنندگان پلاسما از همان مراحل اوليه اهدا معاينه ميشوند و بعد آزمايشهايي هم از نظر سلامت خود فرد و هم از نظر سلامت پلاسما روي اين افراد انجام ميشود كه اين بررسيها در طول همكاري يك اهداكننده بهطور كامل ادامه پيدا ميكند.
فقط درمان
مهمترين داروهايي كه از پلاسما تهيه ميشود، فاكتور 8 و 9 انعقادي براي بيماران هموفيلي است. در بدن بيماران هموفيلي اين فاكتورها در حد كافي نيستند و يا خوب عمل نميكنند، براي همين خونريزي اين بيماران ادامه پيدا ميكند و همين باعث ميشود در محل ضربهخورده تودهاي از خون جمع شود و به خاطر همين بعد از مدتي اندامهاي فرد مبتلا ازحالت نرمال خارج ميشوند.
به همين دليل لازم است كه به تمام بيماران هموفيلي اين فاكتورها تزريق شوند، البته به گفته دكتر عطارچي، در كشورهاي پيشرفته مرتب فاكتورهاي 8 و 9 به بيماران هموفيلي تزريق ميشوند تا موقع وارد شدن ضربه، خونريزي ايجاد نشود، يعني در واقع از بروز چنين اتفاقي در اين كشورها پيشگيري ميكنند ولي متأسفانه در كشور ما فقط روي درمان بيماران هموفيلي تاكيد ميشود.
فرآورده ديگر حاصل از پلاسما آلبومين است كه در سوختگيها و جراحيها استفاده ميشود براي اينكه حجم خون جبران شود و ديگري ايمونو گلوبولينها هستند كه سيستم دفاعي بدن را بالا ميبرند.
اين دسته از داروها هم شامل ايمونوگلوبولينهاي اختصاصي ضدهاري و ضدهپاتيت B ميشوند.مشاور مركز جمعآوري پلاسما با اشاره به اينكه تمام اين داروها بسيار گران هستند، ادامه ميدهد: مثلا مصرف 10 روزه ايمونوگلوبولين وريدي چيزي حدود 5 ميليون تومان هزينه دارد و اگر ما بتوانيم ماده اوليه را در ايران توليد كنيم، 50 درصد هزينه كاهش پيدا ميكند و فقط هزينه پالايش براي ما باقي ميماند.
البته به گفته اين كارشناس فاكتورهاي 8 و 9 رايگان است ولي اگر ما قادر باشيم سالانه 250 هزار ليتر پلاسما جمعآوري كنيم، از نظر اقتصادي ميتوانيم پالايشگاه احداث كنيم ضمن اينكه در قرارداد مشترك بين ايران و آلمان هم بيوتست موظف است دانش فني خود را در اين شرايط به ما بدهد.
دكتر عطارچي در پاسخ به اين سؤال كه هماكنون نياز كشور ما به پلاسما فقط براي درمان (و نهپيشگيري) چقدر است، خاطرنشان ميكند: اين مقدار حدود 700 هزار ليتر در سال است، اما الان متأسفانه ميزان اهدا كمتر از اين حد است، با اين حال سال گذشته سازمان انتقال خون حدود 100 هزار ليتر از پلاسماي اضافه خود را به آلمان داد و به اين ترتيب خودمان توانستيم 400 هزار ليتر جمعآوري كنيم، ولي براي اينكه ما بتوانيم پلاسماي مورد نياز را جمعآوري كنيم، حداقل نياز است كه 14 مركز مشابه در سطح ايران فعاليت كند و روزانه 200اهداكننده داشته باشيم تا فقط بتوانيم در حد درمان پلاسما جمعآوري كنيم.
اگرچه اين مركز در روزهاي 18 و 19 فروردين 70تا 80 مراجعهكننده داشته ولي به گفته دكتر عطارچي چون الان ستهاي خريداري شده از خارج از كشور براي جدا كردن پلاسما از خون محدود هستند، اين مركز تعداد مراجعهكنندگان را به 30 نفر در روز كاهش داده تا مشكلات واردات آن برطرف شود.
به عقيده كارشناسان مركز جمعآوري پلاسما، اگر قرار است كسي 24 بار اهداي پلاسما در سال داشته باشد، يعني مراجعه در حد 2 بار در ماه، بايد بومي همان شهري باشد كه مركز جمعآوري پلاسما در آن واقع است. اين تمهيدات بهمنظور سهولت رفتوآمد اهداكننده انجام شده است، ضمن اينكه بايد اين اطمينان وجود داشته باشد كه فرد در فاصله زماني تا اهدا ي بعدي به بيماري خاصي مبتلا نشده باشد، چون اهداكننده هر بار از نظر ابتلا به بيماريها تست ميشود.
به گفته اين كارشناسان اگر فردي يك بار پلاسما اهدا كند و ديگر براي اهدا به مركز مراجعه نكند، طبق قوانين اتحاديه اروپا حق استفاده از پلاسماي اين فرد وجود ندارد چون اطميناني وجود ندارد كه اين فرد از نظر ابتلا به بيماريها فرد سالمي باشد.
اول فرهنگسازي، بعد اهدا
بحث فرهنگسازي اهداي پلاسما در حالي از سوي كارشناسان مركز جمعآوري پلاسما مطرح ميشود كه به عقيده آنها هنوز خيلي از مردم اصلا نميدانند اهدا ي پلاسما چيست.
دكتر محسن ملك احمدي، مسئول فني آزمايشگاه و مسئول بخش كنترل كيفي شركت بيودارو با اشاره به اينكه معرفي چنين سيستم جديدي نياز به معرفي خطرات و مزاياي آن دارد، به همشهري اينطور توضيح ميدهد: پزشكان ما همين وظيفه را دارند و ما اميدواريم مردم با اين روش جديد اهداي خون آشنا شوند چون در حال حاضر در دنيا خون كامل ديگر هيچ استفادهاي ندارد.
به عقيده اين كارشناس با توجه به تكنيكها و نياز بيماران، وقتي يك نفر به مركز انتقال خون مراجعه ميكند، چندين بيمار ميتوانند از يك واحد خون اين اهداكننده استفاده كنند. به اين ترتيب پلاسما مثل نفت خام ميماند و براي همين اصطلاح پالايش هم همراه آن است چون فرآوردههاي مختلفي دارد و منبع غني براي تامين نيازهاي بيماران است بهطوري كه هيچچيز ديگر جايگزين آن نميشود.
دكتر ملكاحمدي در تشريح ديگر وظايف اين مركز خاطرنشان ميكند: مهمترين وظيفه ما اين است كه اول به فكر اهداكننده باشيم كه وضعيت نرمال داشته باشد، همچنين در دور دوم و پنجم اهدا، پروتئين توتال سرم و بررسي ايمني سيستم دفاعي بدن را مجدد آزمايش ميكنيم. كوچكترين تغيير در اين تستها هم براي فرد زمان لازم براي اهدا ي بعدي را مشخص ميكند.
به گفته دكتر ملكاحمدي همچنين از نظر سلامت خود پلاسما نيز تستهايي انجام ميشود كه الان با توجه به استانداردهاي جهاني آزمايشهاي ايدز و هپاتيت B و C بايد روي پلاسما انجام شوند. در ضمن چون هنوز بيماري سيفليس ريشهكن نشده، پلاسما از اين نظر نيز مورد آزمايش قرار ميگيرد.
به عقيده اين كارشناس تنها هدف جمعآوري پلاسما آن هم بهصورت بومي اين است كه بيماران خاص، ديگر مثل سالهاي قبل متحمل رنج ناشي از بيماريهاي ديگر نشوند.
| 