با سخنان رئيس بازرسي كل كشور مبني بر اينكه «به سابقهاي از مافياي اقتصادي نرسيدهايم» ترديد جدي درباره يكي از پر كاربردترين واژگان مورد استفاده در چند سال اخير شكل ديگري يافت.
هشدارهايي كه هر از گاهي از سوي رئيسجمهوري درباره «مافياي اقتصادي» داده ميشود با دو برخورد متفاوت از سوي رسانهها مواجه شده است.
در حالي كه برخي «مافيا» را جرياني خيالي و بافتهاي توهمي براي واگذاري مسائل و مشكلات جاري و آتي ميدانند اما برخي ديگر به وجود شبكهاي پيوسته و منسجم در كشور كه تاثير قابل توجه و مؤثري بر سيستمهاي تصميمگيري، اجرايي و نظارتي دارد، معتقدند.
«دولت هزارفاميل» تعبيري براي شبكه به هم پيوسته رژيم پهلوي بود كه در آن تمامي مسائل اداري و اقتصادي در دستان افراد مشخص و خانوادههاي مرتبط با دربار بود. با وقوع انقلاب اسلامي و شكسته شدن اين زنجيره بازتوليد آن در هر دورهاي در ذيل اسمي خودنمايي كرد.
در زمان جنگ تحميلي احتكار كالاهاي اساسي و حتي غيراساسي به مترادفي براي واژه مافياي فعلي تبديل شده بود؛ اشخاصي كه در پناه« بازار سياه» سودهاي يكشبه سرشاري را نصيب خود ميكردند. البته به اين مجموعه ميبايست پيوستن بخشي از شبكه توزيع كوپني در آن زمان در بازار آزاد يا همان سياه را افزود كه منفعتش در جيب عدهاي معدود بود كه البته خارج از سيستم دولتي نميتوانستند باشند.
برخوردهاي سريع و صريحي كه در دوران جنگ با بخشي از محتكران انجام شد نيز نتوانست بازار غيررسمي را كه بهدنبال سودهاي سرشار بود را از پاي در آورد. تا پايان جنگ نامهاي محتكران اسامي آشنايي براي مردم نبود، اما با فاصله گرفتن از سالهاي جنگ زمزمه نامهايي بعضا آشنا شنيده شد؛ هر چند در دورهاي مطرح شدن اين نامها توطئهاي براي ايجاد اختلاف ميان مردم و مسئولين قلمداد ميشد اما قرار گرفتن برخي نامها در رديفهاي متهمين اين مسئله به موضوعي قابل تامل و بررسي تبديل شد.
« اختلاس گران»، «ثروتهاي باد آورده» و « درآمدهاي نامشروع» عناويني بود كه بر سوداگريهاي اين دوره اطلاق ميشد. احساس وجود نوعي تعارف و يا رودربايستي و برخورد صريح نداشتن و راضي نشدن افكار عمومي در عين اينكه مردم به عملكرد دستگاههاي مرتبط خيلي به ديده ترديد نمينگريستند بخشي از احساس اين دوره به حساب ميآيد كه البته در گذر زمان به نوعي سوء تفاهم و سوء ظن و ترديد نيز قابليت تبديل يافت.
در دولتهاي قبلي بحثي از مافيا نشنيديم
«مافيا» در دولت نهم به يكي از واژههايي تبديل شده است كه هر از چند گاهي توسط مسئولين دولتي به آن اشاره ميشود و در گسترهاي وسيعتر نمايندگان مجلس، مديران و رسانهها نيز با استفاده از اين واژه سعي در بيان مقصود خود دارند.
غلامحسين الهام 25دي ماه 86 در كسوت سخنگوي دولت در پاسخ به سؤالي مبني بر اينكه دولتهاي گذشته و شما همواره از مافياي اقتصادي سخن ميگوييد اما هيچ گاه اين افراد يا گروهها معرفي نشدهاند؟ اظهار داشت: ما در دولتهاي قبلي بحثي از مافيا نشنيديم اما در اين دولت از مافيا حرف زده و ميزنيم و معتقديم هر جا سرنخهايي درباره اينگونه فعاليتها بهخصوص در حوزه اقتصادي كشف شود بايد قطع گردد.
الهام در ادامه در تعريفي از آنچه درباره مافيا به آن اشاره كرد افزود: ما در قطع شبكههاي فساد كه متصل به منابع اقتصادي هستند هيچ مسامحهاي نداشته و دولت را پاكسازي كردهايم.
بنابراين جمله يكي از مكانهاي رسوب و فعاليت تاثيرگذار آنچه تحت عنوان «مافيا» از آن ياد ميشود بدنه دولت است، چرا كه وي در ادامه« اخلال مافياي اقتصادي در كار دولت را امري طبيعي دانست و با تاكيد بر پيگيريهاي دولت براي سلامت سيستم مالي و اداري كشور اظهار داشت: زندگي خود رئيسجمهور نيز بهصورت شفاف پيش چشم همگان قرار دارد و ما معتقديم بين قدرت سياسي و رفتار اقتصادي بايد تفكيك ايجاد شود و كساني كه ميخواهند كار اقتصادي بكنند بايد از قدرت سياسي كنار روند تا رقابتي سالم و برابر در عرصه اقتصادي جريان داشته باشد.»
شايد منظور سخنگوي دولت از آناني كه در «قدرت سياسي» حضور دارند و از رانتهاي اقتصادي استفاده ميكنند اشخاصي است كه به تعبيري براي خود «حق آب و گل» متصورند كه براساس آن ميتوانند منافعي را براي خود تعريف كنند؛ فرصتهايي كه در شبكه فرصتها و منافع داراي تقاطعهايي ميشود و شبكهاي نا خواسته را براي تسهيل امور آناني كه «حق آب و گل» براي خود متصورند ايجاد ميكند.
نوكيسهها
«نوكيسهها» تعبيري بود كه محمود احمدينژاد 21آبان در دانشگاه علم و صنعت به آن اشاره كرد. رئيسجمهور در اين سخنراني در جملاتي صريحتر نسبت به گذشته با بيان اينكه « من ميخواهم بگويم كه خيال نكنيد كساني كه در حال حاضر ميلياردر و نوكيسه هستند، سابقه انقلابي نداشتهاند.» افزود: افرادي را ميشناسم كه در زمان انقلاب و مبارزات انقلابي ادعاي مبارزه داشتند ولي تاكنون دو بار ميلياردر شده و در هر دو بار نيز شكست خوردهاند.
فردي براي به دست آوردن اين ثروتها تمامي قوانين كشور را زير پا گذاشته است.» احمدينژاد همچنين با برشمردن برخي روشهاي«مافيا» يكي از ويژگيهاي كار مافيايي را«زيركي و دقيق عمل كردن» ميداند كه «ديگران را جاي خود مينشاند و آنها را متهم ميكند.»
رئيسجمهوري 24 ارديبهشت 86 در ديدار با منتخبين استان سمنان « شكر، مسكن و دارو» را از جمله زمينههايي عنوان كرد كه براساس «كار مافيايي» تمامي تقصيرهاي آن بر گردن دولت انداخته شد و ناكاميها و كمبودها به پاي دولت نوشته شد در حالي كه عدهاي كه منافعشان به خطر افتاده بود اينگونه وانمود ميكردند.
يا 18تيرماه سال گذشته در دیدار با خبرنگاران سفرهای استانی با اشاره به آنچه آن را «حركت مافيا در كشورمان» خواند، گفت: جديدا مافيا حركت نويي را انجام ميدهد كه من يك مثال از آن ميزنم.
موضوع زبالههاي بيمارستاني را كه اخيرا مورد توجه رسانهها قرار گرفته چند روز پيش با وزير بهداشت مطرح كردم. وزير بهداشت گفت فردي يك زبالهسوز وارد كرده و خواستار خريد آن توسط ما بوده كه ما در بررسيهاي خود متوجه شديم اين زبالهسوز استاندارد نيست و باعث بيماريهاي صعبالعلاج ميشود و نخريديم. حالا اين فرد در رسانهها فضاسازي ميكند كه موضوع زبالههاي بيمارستاني بغرنج شده است.»
«اطلاع رساني انحرافي در جامعه» نيز ابزار كمك كنندهاي است كه به اعتقاد رئيسجمهوري «ذهنها را منحرف ميكند» و حركت مافيا را تسهيل ميكند و كار را براي مواجهه با اين«شبكه»ها سخت ميكند. شبكههايي كه به گفته رئيسجمهوري « وقتي داخل آن ميرويم ميبينيم خواهرزاده فلاني را برده سر يك پست مهم، داداش فلاني را نمايندگي در فلان جا، از تخلف فلان عنصر چشم پوشي كرده، حالا حمايتش هم ميكنند.»
يادآوري سنگاندازي باندهاي مافيا
علي سعيدلو معاون رئيسجمهور در امور اجرايي در اظهاراتي كه روز گذشته از سوي خبرگزاريها منتشر شد با اشاره به اينكه اصلاح ساختارها از سوي دولت با واكنشهاي تدافعي همراه بوده است، خاطرنشان كرد: براي رسيدن به عدالت اجتماعي نياز است در بخشهاي مختلف از جمله بخشهاي اقتصادي جراحيهاي جدي صورت بگيرد كه بهطور حتم با سنگاندازي باندهاي مافيا روبهرو خواهد شد.
معاون رئيسجمهور «رابطهسالاري و برخورداري از رانتها» را دو شاخصهاي ميداند كه« شبكههاي قدرتمند فساد اقتصادي سعي دارند با استفاده از آن به شكاف طبقاتي دامن بزنند.»
سعيدلو «سنگاندازي، جريانسازي، ايجاد جو رواني و تزريق نااميدي در پيكره جامعه را از ترفندهاي باندها و جريانهاي مافيايي اقتصادي در كشور ميداند كه با اين شيوهها سعي دارند افكار عمومي را نسبت به جدي بودن دولت در مبارزه با مافيا و فساد اقتصادي و تبعيضها، منحرف كنند.»
به اعتقاد رئيس ستاد تدابير ويژه اقتصادي كشور« وقتي موضوع مبارزه با شبكههاي فساد اقتصادي مطرح ميشود، بلافاصله عدهاي هياهو راه مياندازند، موضوع را سياسي جلوه ميدهند، عدهاي سعي دارند صورت مسئله را خط بزنند و به حذف مطالب مطروحه در شبكههاي خبررسانيشان اقدام ميكنند.»
واژهاي با كاربري بالا
«مافيا» به واژهاي با كاربري بالا تبديل شده است و نام بردن از مافياي نفت و گاز، مافياي دارو، مافياي سينما، مافياي سوخت، مافياي واردات پوشاك، مافياي فروش سؤالات كنكور، مافياي چاي، مافياي قير، مافياي آب، مافياي مسكن، مافياي واردكنندگان گوشيهاي همراه، مافياي آهن و مصالح ساختماني به وسيلهاي براي حاد تصوير كردن مسائل ذكر شده توسط مسئولين و مديران تبديل شده است كه البته در وهله اول مسئوليت نقصها را بر گردن موجودي غيرقابل ديدن -به ظاهر- مياندازد.
از سوي ديگر دولت خود را مبارزي يكه تاز با اين پديده ميبيند؛ گروههايي ذينفوذ و در سايه که بهصورت اختاپوسي برشبکههاي مالي، تجاري و صنعتي انداخته و همواره درصدد کسب ثروت بوده و براي حصول و حفظ آن، لاجرم ميبايست صاحب قدرت نيز گردند. گروههايي كه خواهند کوشيد تا با بالا رفتن از نردبان قدرت، از يک طرف، روند کسب و حفظ ثروت را تسريع نموده و از طرف ديگر براي خود مصونيت آهنين و چند لايه ايجاد کنند.
نام بردن هر از گاه«مافيا» كم كم به واژهاي با كاربرد دورهاي تبديل شده است، محملي كه شائبه واگذاري خطاها را جدي كرده است و كمكم ميتواند به ابزاري براي گرو كشيهاي سياسي در بلندمدت تبديل شود.
سوءاستفاده و يا بهره نبردن از اطلاعاتي كه ميتواند انحصارها را شكسته و به تخلفات شبكهاي و فردي پايان دهد فعاليتي بيشباهت به افعال مافيايي نيست، چرا كه به ابزاري براي اعمال قدرت تبديل ميشود. قطعا دولت با اطلاعات از آنچه تحت عنوان «مافيا» از آن ياد ميكند ميتواند پاياني به اين موضوع داده و يا در هر دوره صرفا از آن ياد كند؛ رويهاي كه تعيينكننده صداقت دولت دراين مبارزه است.
| 