مهم‌ترين علل مرگ و مير كودكان و نوزادان در ايران، تولد نوزادان نارس، حوادث، بيماري‌هاي قلبي و تنفسي است در عين حال كه مهم‌ترين چالش نيز كمبود تخت هايICU براي نوزادان (موسوم به NICU) و پايين بودن استاندارد سطح خدمات پزشكي براي نوزادان است كه منجر به مرگ‌ومير بسياري از نوزادان نارسي مي‌شود كه در كشورهاي پيشرفته، حق زنده ماندن پيدا مي‌كنند.
دكتر محمد حيدرزاده، رئيس اداره نوزادان وزارت بهداشت در گفت‌وگو با همشهري، با بيان اين‌كه در بحث مراقبت از نوزادان در سراسركشور شاهد تغيير و تحول جدي هستيم، مي‌گويد: بحث تاسيس بخش مراقبت هاي نوزادان از اهميت بالائي بر خوردار است، چرا كه مرگ و مير نوزادان ناشي از بيماري هاي عفوني، ژنتيك، نارس بودن و حوادث حول وحوش تولد را حدود 60 تا 70 درصد كاهش مي‌دهد.
وي راه‌اندازي NICU در بيمارستان‌هايي با بخش زنان را از سياست‌هاي وزارت بهداشت ذكر كرده و مي‌گويد: در راه‌اندازي NICU در بيمارستان‌هاي كودكان همواره مسئله انتقال نوزادان مطرح مي‌شود، لذا در سال 85 در تهران به‌صورت پايلوت NICU متحرك در يكي از مراكز درماني راه‌اندازي شد.
وي براي بهبود وضعيت موجود، ساماندهي بخش مراقبت‌هاي ويژه نوزادان در مراكز درماني و بيمارستاني را در رسيدن به اين امر ضروري دانسته و مي‌گويد: مكان، نوع و نحوه زايمان زنان باردار نيز بايد مورد بررسي قرار گرفته و مطابق استاندارد‌هاي جهاني تصحيح شود. به گفته وي، کاهش مرگ و مير نوزادان طي دوران طولاني اتفاق مي‌افتد، مثلا در انگليس طي 40 سال اين ميزان از 30 (در سال1940) به 10 (درسال 1979) رسيد.
راه‌اندازي 600تخت مراقبت‌هاي ويژه نوزادان
رئيس اداره نوزادان وزارت بهداشت با بيان اين كه60 تا 70 درصد مرگ و مير نوزادان به‌علت نارسي است، از راه‌اندازي 600 تخت مراقبت‌هاي ويژه نوزادان در يك سال گذشته خبر مي‌دهد.
دكتر حيدرزاده ادامه مي‌دهد: در حال حاضر تقريبا تمام استان‌هاي كشور مجهز به بخش NICU هستند اما در اين زمينه همچنان با كمبود فوق تخصص نوزادان و پرستاران مربوطه مواجه هستيم.
وي با اعلام اينكه سالانه 20 هزار مرگ نوزادي در ايران به وقوع مي‌پيوندد و اين روند براي يك دهه ثابت مانده است مي‌افزايد: از يك سال گذشته پيگيري حضور متخصص اطفال در بخش زايمان در دستور كار قرار گرفته است.
حيدرزاده با بيان اينكه عمده مرگ نوزادي در كشور با اقدامات ساده قابل پيشگيري است، در ادامه به ضرورت گسترش بخش NICU در بيمارستان ها تاكيد كرده و مي‌گويد: دسترسي به خدمات سلامت در سراسر كشور بايد براي همه مردم عادلانه باشد.
حبيب‌اللهي، كارشناس اداره نوزادان وزارت بهداشت نيز در اين رابطه به همشهري مي‌گويد: در حالي كه در دنياي كنوني سعي در زنده نگه داشتن نوزادان زير 500 گرم است، در كشور ما نوزادان 1000 گرمي درصورت مهيابودن شرايط لازم ممكن است زنده نگه داشته ‌شوند كه به فاكتورهايي چون چگونگي شرايط زايمان پيش ازموعد، تجهيزات، نحوه مراقبت پرستار وپزشك و داشتن NICU بستگي دارد. البته به گفته او، در كشور ما نوزادان بين 800 تا 1000 گرم هم در برخي بيمارستان ها زنده نگه داشته مي‌شوند اما آمار دقيقي در اين رابطه وجود ندارد.
به گفته حبيب‌اللهي، تا 2 سال آينده، ماموريت اصلي دفتر سلامت خانواده وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشكي كاهش مرگ و مير نوزادان تا 50 درصد خواهد بود. البته كشور ما طي دو دهه اخير در كاهش ميزان مرگ و مير مادران و كودكان به پيشرفت‌هاي قابل توجهي رسيده اما متأسفانه در 15 سال اخير هيچ تغييري در كاهش مرگ و مير نوزادان كه 18 مورد در هزار تولد است ايجاد نشده و به اين ترتيب وزارت بهداشت مسئوليت كاهش ميزان 50 درصدي مرگ و مير نوزادان را برعهده دفتر سلامت خانواده قرار داده است.
براساس گزارش وزارت بهداشت، مرگ و مير كودكان يك تا 59 ماه در سال 67 حدود 9/32 در يك‌هزار تولد زنده بود درحالي‌كه اين شاخص با افت مناسب در سال 82 به 4/12 در هزار تولد رسيد و در فاصله زماني 67 تا 82 نيز شاخص مرگ و مير كودكان زير يك ماه از 19 به 6/16 رسيد.
حبيب‌اللهي با تاكيد بر اينكه عمده مرگ كودكان در هفته اول بعد از تولد و در بيمارستان ها به وقوع مي‌پيوند، مي‌گويد: به‌نظر مي‌رسد علت مرگ نه به خاطر عدم‌دسترسي به امكانات بلكه به‌علت عدم‌ارائه پاسخ مناسب و زود هنگام است.
به گفته او، كاهش مرگ و مير نوزادان يكي از اهداف مهم همه كشورهاست كه براساس سند هزاره سوم تا سال ۲۰۱۵ بايد به ميزان دوسوم كاهش يابد، براساس آمار سال ۲۰۰۰ميلادي در ايران به ازاي هر هزار تولد زنده ۳۴ مرگ‌و مير نوزادان وجود داشت و اكنون انتظار مي‌رود اين ميزان به حدود ۳۰ مرگ در هزار تولد زنده كاهش يافته باشد.
حبيب‌اللهي با بيان اين‌كه كشورهاي دنيا از نظر ميزان مرگ و مير كودكان به ۳ دسته مناسب، ناكافي و ضعيف دسته بندي مي‌شوند كه كشور ما در گروه مناسب قرار دارد، اضافه مي‌كند: ما در شرايطي هستيم كه ميانگين مرگ و مير كودكان در دنيا حدود ۲ برابر ميانگين كشور ايران است و اين ميزان البته در منطقه خاورميانه حدود ۴۶ است.
شعار سال 2008 يونيسف: بقاي كودك
شعار امسال از سوي سازمان‌هاي بين‌المللي فعال براي کودکان «سرمايه‌گذاري در سلامت کودکان، يک تصميم‌گيري اقتصادي خردمندانه» انتخاب شده است. در حالي که کشورهاي امضاکننده اهداف توسعه هزاره متفق شده‌اند که تا سال 2015 ميزان مرگ ومير کودکان کمتر از 5 سال، به کمتر از 5 ميليون مرگ سالانه کاهش يابد.
دکتر محمدامير اميرخاني مديرکل دفتر سلامت خانواده و جمعيت وزارت بهداشت با اشاره به اينکه هم اکنون کشورهاي جهان از نظر پيشرفت در زمينه بهبود و ارتقاي وضعيت زندگي کودکان در سه گروه «داراي پيشرفت مناسب، پيشرفت ناکافي، بدون پيشرفت» طبقه بندي مي‌شوند، کشور ايران را در گروه کشورهاي داراي پيشرفت مناسب برشمرده و مي‌گويد: گروه کشورهاي داراي پيشرفت مناسب موفق شده‌اند که ميزان مرگ ومير کودکان زير 5 سال را به کمتر از 40 مورد در هزار تولد زنده کاهش دهند و کشور ايران که اين ميزان را به 36 مورد در هزار تولد زنده کاهش داده نيز در اين گروه قرار مي‌گيرد.
با اين‌حال هم اکنون شايع‌ترين مرگ ومير کودکان در کشور ما در گروه سني نوزادان اتفاق مي‌افتد که علت عمده آن هم نارس بودن نوزاد و اختلالات قلبي و تنفسي نوزاد تشخيص داده شده است.
در عين حال بررسي‌ها نشان مي‌دهد که تغذيه انحصاري با شير مادر در 6 ماه اول تولد، مي‌تواند از مرگ ومير نوزادان تا حد زيادي پيشگيري کند به‌خصوص، تغذيه با شير مادر در نخستين ساعت بعد از تولد 22 درصد از احتمال مرگ نوزادان مي کاهد.