تزريق سم بوتولونيوم موسوم به بوتاکس يكي از رايج‌ترين روش‌هايي است که براي از بين بردن چين و چروک صورت در دنيا صورت مي‌گيرد.
انجام اين عمل زيبايي مانند سايرروش‌هاي زيبا‌سازي‌، در ايران هم با استقبال زيادي مواجه شده است اما وجود دوچالش عمده باعث شده كه متخصصان درباره آن هشدارهايي جدي مطرح كنند؛ يکي از آنها مراجعه افراد به پزشکان غيرمتخصص و ديگري وجود انواع تقلبي و بدون مجوز بوتاکس در بازار دارويي کشور است.
در روزهاي اخير، کارشناسان سعي کرده‌اند تا با هشدار دهي به مردم، آنها را از خطرات استفاده ناآگاهانه از اين روش مطلع کنند، ضمن اينکه يادآور شوند که تنها وقتي اين کار به درستي صورت گيرد، اثرات نسبتاً خوب و عارضه جانبي نسبتاً کمي خواهد داشت.
دکتر زهرا حلاجي، عضو هيأت علمي گروه پوست دانشگاه علوم پزشکي تهران، با اشاره به اينکه تزريق بوتاکس بايد توسط پزشک متخصص پوست انجام شود، به همشهري مي‌گويد: فرد تزريق‌کننده بايد آناتومي عضلات صورت، فيزيولوژي پوست، فيزيولوژي اثر سم وحتي مکانيسم چين و چروک را بشناسد، ضمن اينکه تکنيک تزريق را هم به خوبي ياد گرفته باشد چرا که اگر تخصص اين کار را نداشته باشد، مي‌تواند بيمار را دچار عوارض جدي و پردردسر کند.
دکتر کامران بليغي، متخصص پوست و عضو هيأت علمي پوست دانشگاه تهران نيز در زمينه اين عوارض به همشهري مي‌گويد: تزريق غيرکارشناسانه بوتاکس ممکن است خطرات گوناگوني مثل غيرقرينه شدن صورت و ابرو، افتادگي پلک و يا فلج صورت را به‌دنبال داشته باشد.
نکته ديگري که در اين تزريق‌هاي غيرکارشناسانه وجود دارد اين است که تزريق بوتاکس ممکن است باعث فعال شدن برخي از بيماري‌هاي نهفته در فرد شود. دکترحسين طباطبايي، متخصص پوست و دبيرانجمن متخصصان پوست ايران، در اين زمينه مي‌گويد: اين پزشک است که با سؤالاتي که از بيمار مي‌پرسد و فرم‌هايي که از اين طريق بررسي مي‌‌کند، بيماري‌هاي زمينه‌اي مداخله کننده را تشخيص مي‌دهد.
به اين معني که حتي اگر فرد مراجعه کننده ظاهر سالمي داشته باشد، بايد از لحاظ بيماري‌هاي قبلي، بيماري‌هاي خانوادگي و ارثي مورد بررسي قرار گيرد. وي همچنين معتقد است که اگر مسايل مذکور رعايت شود، عوارض اين روش بسيار جزئي خواهد بود.
البته افرادي هم هستند که اساسا نبايد براي آنها از تزريق بوتاکس استفاده شود. دکتر حلاجي، افرادي که بيماري‌هاي عضلاني مانند مياستني گراف دارند يا کساني که از بيماري‌هاي خودايمني رنج مي‌برند را از دسته افرادي برمي‌شمرد که نبايد براي از بين بردن چين وچروک از بوتاکس استفاده کنند.
سم در بسته‌هاي تقلبي
مشکل ديگر، وجود بوتاکس‌هاي غيراستاندارد و بدون مجوز در بازار دارويي کشور است که توسط قاچاقچيان وارد شده وبرخي از افراد غيرمتخصص هم بدون توجه به نکات ايمني آن را استفاده مي‌کنند. دکتر حلاجي، از وجود انواع غيراستاندارد بوتاکس در کشور با عنوان مصيبت ياد کرده و ادامه مي‌دهد:
کشورهايي مثل چين و تايوان چيزهايي به اسم بوتاکس توليد کرده‌اند که غيراستاندارد است، مجوز هم ندارد و استفاده از آنها مشکلات غيرقابل جبراني را براي مصرف کنندگان به‌دنبال خواهد داشت.
دکتر عليرضا فيروز، متخصص پوست و معاون پژوهشي مرکز آموزش و پژوهش بيماري‌هاي پوست و جذام هم با بيان اينکه در سال‌هاي اخير محصولات غيرقانوني بوتاکس وارد بازار شده است، مي‌گويد: از آنجا که اين ماده به هر حال يک سم است، چنانچه درست تهيه، خالص و نگهداري نشده باشد و همچنين درست تزريق نشود، موجب عوارضي که گاهي نيز جبران پذيرنيستند، براي بيمار خواهد شد.
وي در توضيح کارکرد اين سم ادامه مي‌دهد: سم بوتولونيوم با ازبين بردن انتقال عصب به عضله موجب کاهش قدرت انقباض عضله مي‌شود. در حالت کلي براي استفاده از سم بوتولونيوم از نظرسني يا تعداد دفعات تزريق، محدوديت وجود ندارد؛ اما تزريق مقدار بسيار کم و کنترل شده آن باعث شل شدن عضله و از بين رفتن موقت چين و چروک‌هايي که ناشي از انقباض عضله هستند، مي‌شود.
اين عمل نسبتا ساده است، نيازي به بستري نداشته و درد زيادي ندارد. البته اثراين تزريق حدود 3 الي 6 ماه ممکن است باقي بماند و پس از آن رشته‌هاي عصبي بازسازي شده و قدرت انقباض عضله دوباره برمي گردد.
دکتر بليغي با اشاره به اينکه استفاده از اين روش موجب فلج دائمي عضله نمي‌شود، مي‌گويد: از آنجا که فرد به‌طور غيرارادي اخم مي‌کند و يا ابروهايش را بالا مي‌اندازد لذا چنانچه 3- 2 سال از اين روش استفاده کند خودبه‌خود تا حد زيادي اين عادتش را از دست مي‌دهد و بنابراين طول مدت تزريق بيشتر و بيشتر مي‌شود.
داروي مرگبار
بد نيست بدانيد که دوز استفاده از اين سم بسيار حائز اهميت است، چرا که ميزان زايد اين سم مي‌تواند حتي منجر به مرگ شود. دکتر فيروز با بيان اينکه مسموميت شديد اين سم به‌علت ايجاد فلج عضلاني، حتي مي‌تواند منجر به مرگ شود، مي‌گويد: مقادير خيلي کم و کنترل شده از اين سم در بيماران مبتلا به اسپاسم عضلاني مورد استفاده قرار گرفته که باشل کردن عضله موجب کنترل مشکل بيمار مي‌شود اما اگر به ميزان زياد و غيرکارشناسانه تزريق صورت گيردحتي مي‌تواند مرگ را به‌دنبال داشته باشد.
دکتر کامران بليغي البته در زمينه وقوع مرگ درايران بر اثر استفاده از اين دارو مي‌گويد: مواردي از مرگ دراثر تزريق غيرکارشناسانه بوتاکس در آمريکا ديده شده است اما در ايران تا کنون چنين چيزي گزارش نشده است.