قبلاً بايد اين مطلب را ياد آور شويم كه جاي استخاره بعد از مرحله تحقيق و بعد از مشاوره است.دختر و پسر و خانواده آنها براي شناخت همسر بايد به تحقيق و كنجكاوي بپردازند و اگر باز هم ترديد دارند با يك نفر يا چند نفر افراد مطلع و مورد اعتماد مشورت نمايند.اگر به نتيجه رسيدند اقدام نمايند.
استخاره جايي است كه از راه تحقيق و مشورت بجايي نرسند و هنوز هم متحيرند،در چنين موردي مي توانند به استخاره متوسل شوند.
در احاديث به دو نوع استخاره اشاره شده است.نوع اول اينكه انسان در هنگام تصميم گيري درباره كارهاي مهم دو ركعت نماز بخواند و بعد از نماز دست به دعا بردارد و از خداوند متعال بخواهد كه آنچه خير و مصلحت اوست پيش بياورد و وسيله اش را فراهم سازد.اين نوع استخاره در واقع نوعي دعاست و در همه حال حتي بعد از تحقيق و مشورت هم مطلوب مي باشد.مخصوصاً در امر ازدواج كه امري مهم و سرنوشت ساز است در هر حال خوب است انسان از خداوند متعال طلب خير كند.
در احاديث چنين آمده كه امير المؤمنين عليه السلام براي استخاره دو ركعت نماز مي خواند و در تعقيب نماز صد مرتبه مي گفت:أَسْتَخيرُ الله.بعد از آن اين دعا را مي خواند:«أللّهُمَّ إنّي قَد‌‍‌‌ْ هَمَم‍ْتُ بأمْرٍ قَدْ عَلِمْتَهُ فَاِنْ كُنْتَ تَعْلَمُ أنَّهُ خَيْرٌ لي فِي ديني وَ دُنْيايَ وَ آخِرَتي فَيَسَّرْهُ لي وَ اِنَّ كُنْتَ تَعْلَمُ أَنَّهُ شَرُّلي في ديني وَ دُنْيايَ وَ آخِرَتي فَاصْرِفْهُ عَنّي، كَرِهَتْ نَفْسي ذلِكَ اَمْ أَحَبَّتْ،فَاِنَّكَ تَعْلَمُ وَ لااَعْلَمُ وَ اَنْتَ عَلاّمُ الْغُيُوب».بعد از آن تصميم مي گرفت و وارد عمل مي شد.
يعني:خدايا مي خواهم فلان كار را انجام دهم كه تو مي داني،اگر صلاح دين و دنيا و آخرت مرا در اين كار مي داني وسيله اش را برايم فراهم ساز.و اگر مي داني كه براي دين و دنيا و آخرت من بد است مرا از آن بازبدار،چه كراهت داشته باشم چه علاقه.زيرا تو مصالح واقعي را مي داني ولي من نمي دانم و تو علام الغيوب هستي.
نوع دوم استخاره اي است كه تعيين تكليف مي كند.در اينجا به دو نوع آن اشاره مي شود:
اول استخاره ذات الرقاع.حضرت صادق عليه السلام فرمود:وقتي خواستي كاري را انجام دهي شش قطعه كاغذ تهيه كن ،در سه عدد آنها بنويس: بِسْمِ الله الرَّحْمنِ الرَّحيم خِيَرَهُ مِنَ الله الْعَزيزِ الْحَكيم لفلان بن فلانه . «و به جاي فلان بن فلانه نام استخاره كننده و مادرش را بنويس» و بعد از آن بنويس:افعل . و در سه عدد ديگر بنويس بِسْمِ الله الرَّحمنِ الرَّحيم خِيَرَهٌ مِنَ الله الْعَزيزِ الْحَكيم لفلان بن فلانه . «و به جاي فلان بن فلانه نام استخاره كننده و مادرش را بنويس» و روي همان كاغذها بنويس :لا تفعل . آنگاه اين شش قطعه كاغذ را بگذار زير سجاده ات . بعد از آن دو ركعت نماز بخوان و بعد از فراغ به سجده برو و در حال سجده صد مرتبه بگو:أَسْتَخيرُالله بِرَحْمَتِهِ خِيَرَه في عافِيَهٍ ـ بعد از آن بنشين و بگو: الّلهُمَ خِرلي في جَميعِ اُمورِي في يُسْرٍ مِنْكَ وعافِيَه . آنگاه كاغذها را بر هم بزن و يك يك بيرون بياور پس اگر سه كاغذ پشت سرهم افعل آمد آن كار را انجام بده كه خوب است.و اگر سه كاغذ پشت سرهم لا تفعل آمد، آن كار را ترك كن.و اگر يكي از كاغذها افعل بود و كاغذ ديگرلاتفعل، تا پنج كاغذ بيرون بياور اگر افعل بيشتر بود آن را انجام بده و اگر لاتفعل بيشتر بود آن را ترك كن.ديگراحتياجي به كاغذ ششم نداري.
نوع دوم استخاره با قرآن . راوي مي گويد به حضرت صادق عليه السلام عرض كردم گاهي قصد دارم كاري را انجام دهم و از خدا هم طلب خير نموده ام ليكن چيزي به نظرم نمي رسد، در اين صورت آيا آن كار را انجام دهم يا ترك نمايم؟ فرمود:شيطان در حال نماز از همه حالات به انسان دورتر مي باشد، هنگامي كه در حال نماز هستي هر چه به ذهنت آمد انجام بده. قرآن را بگشاي و در اولين آيه اي كه چشمت به آن رسيد توجه كن و آن چه را كه به قلبت القا شد انجام بده .
به هر حال استخاره چنانكه ازنامش پيداست يك نوع دعا و طلب خير است. انسان در حال تحير و بلاتكليفي دست به دعا بر مي دارد و از قادر متعال مسألت مي كند كه آنچه را كه به صلاح دين و دنيا و آخرت اوست پيش بياورد و وسيله اش را فراهم سازد. آنگاه با توكل به خدا و اميد استجابت دعا خودش را از بلاتكليفي نجات مي دهد و وارد عمل مي شود. درچنين حالي بايد مطمئن باشد كه آنچه به صلاح واقعي دنيا و آخرت اوست پيش خواهد آمد.
در خاتمه باز هم يادآور مي شويم كه تحقيق و مشورت طبعاً بر استخاره تقدم دارد، اگر نتيجه تحقيقات شما خوب بود وارد عمل شويد و لازم نيست استخاره كنيد.بعضي مردم عادت دارند در هر كاري به استخاره توسل جويند، در صورتي كه گاهي استخاره هاي بي مورد باعث سر گرداني و مانع عمل مي شود.