«بهاءالدين خرمشاهي» گفت: خيام بيشترين تأثير را در شاعران پس از خود بر حافظ داشته است تا آن حد كه حافظ را شارح خيام دانسته اند. خيام خداشناس بزرگي بود اما حافظ ايمان مستحكم تري به حقيقت و طريقت و شريعت نسبت به خيام داشته است. خيام يك روح نوميد دارد اما موحد است و قائل به وجود خداوند.
«بهاءالدين خرمشاهي» قرآن پژوه، حافظ شناس و پژوهشگر ادبيات بيان داشت: اين ايراد بزرگ وارداست كه خيام پژوهي از شاخه هاي پررونق ادبي و فلسفي در دوران حاضر نيست اما از سوي ديگر هرگونه ارزيابي از اين دست لاجرم بايد مقايسه‌اي باشد. يعني ما بايد فكر كنيم كه درباره بزرگان طراز اول فكر و انديشه چه كارهايي صورت گرفته است. مثلا در خصوص شعر، انديشه و زندگي «نظامي گنجوي» هم كار چنداني صورت نگرفته است.
وي ادامه داد: «فردوسي» و «حافظ» استثناء هستند و چند دهه است كه پژوهش‌هاي ادبي در خصوص اين دو بزرگ زياد صورت گرفته است. اما مثلا «سعدي» كه تا شصت ، هفتاد سال پيش رتبه اول پژوهش و كاركرد در اجتماع را داشته است امروز افت كرده است و سعدي پژوهي در قياس با "حافظ" و "فردوسي" كمتر شده است. براي مثال شاعر بزرگي چون "كمال الدين اصفهاني" كه تأثير بسياري بر حافظ داشته و حدود يك قرن بعد از خيام مي زيسته است، مدت بسياري است كه ديوانش چاپ نشده است.
خرمشاهي اظهار داشت: در كتاب «خيام نامه» من از تصحيح شادروانان «محمدعلي فروغي» و «قاسم غني» استفاده كرده‌ام و بايد بگويم كه تصحيح اين دو استاد شادروان از معتبرترين نسخ رباعيات خيام است. از ديگر كارهاي معتبر مي‌توان به تصحيح «علي دشتي» و «البرساتون» ايرانشناس انگليسي اشاره كرد.
اما كار صادق هدايت تصحيح چندان قوي و معتبري نيست. مرحوم «علامه قزويني» آرزو كرده بود كه مقاله «مينوفسكي» پژوهشگر روس در مورد رباعيات خيام ترجمه شود و من اين كار را ترجمه كردم ودر كتاب «خيام نامه» آوردم.
خالق «حافظ نامه» در خصوص ابهامي كه در رباعيات خيام است خاطرنشان كرد: آثار هنري لاجرم دوپهلو مي شود و بيشتر از يك معناي تحت اللفظي به خود مي گيرد و اين يك قاعده بزرگ ادبي است. از اين معاني يكي تحت اللفظي است كه با تفسير بدست مي آيد و ديگري ژرفنا ساخت است كه با تأويل حاصل مي شود و رباعيات خيام هم از اين قاعده مستثني نيست.
خرمشاهي در خصوص تأثير خيام بر شعراي پس از خود گفت: «شبلي نوماني» پژوهشگر بزرگ پاكستاني مي گويد كه حافظ شارح خيام بوده است. او ميراث‌ بر خيام و بهترين شاعر انديشه هاي اوست اما با اين تفاوت كه فرجام شناسي حافظ بسيار مستحكم تراز خيام است. خيام خداشناس بزرگي بود اما حافظ ايمان مستحكم تري به حقيقت و طريقت و شريعت نسبت به خيام داشته است.
خيام يك روح نوميد دارد اما موحد است و قائل به وجود خداوند. خيام هم از تكفير علماي زمان مي ترسد و هم ازحاكمان وقت كه با علما هم سو شوند و آسايش او را بگيرند. از اين جهت است كه بسيار دوپهلو صحبت كرده است. از ديگر شعرايي كه تأثير بسيار از خيام پذيرفت عارف و شاعر بزرگ «فريدالدين عطار نيشابوري» است كه در «مختارنامه» تأثيرپذيري از خيام را هويدا كرده است.
اين رباعي سرا تصريح كرد: آيت ا... سيدحسن رفيعي قزويني كه از حكماي بزرگ روزگار است معتقد است كه خيام بزرگترين حكيم اسلامي است و گفتن اين كلام از سوي حكيم بزرگي چون ايشان شجاعت سرشار فرهنگي مي خواهد.
خرمشاهي در خصوص رباعي سرايي در جهان امروز بيان داشت: شيراز كه در قديم غزل سرايي را به اوج رساند، امروز هم در رباعي حرف اول را مي زند. «شاپور پساوند» و «ايرج زبردست» از رباعي سرايان بسيار بزرگ روزگار هستند كه نفي آنها ممكن نيست. «شاپور پساوند» را مي‌توان بزرگترين منبع الهام پيشاوندي براي «زبردست» و رباعياتش ناميد.«پساوند» خود رباعي سراي بسيار قابلي است كه تنوع معنا و معناگرايي در اشعارش موج مي زند.
وي افزود: ايرج زبردست هم با اينكه دانشي همپايه بزرگان دانش و فلسفه ندارد اما رباعياتش در آن حد است كه اگر جسارت بورزيم و از نام بزرگان هراس نداشته باشيم مي‌توانيم او را «خيام زمان» بخوانيم. او شاعري است كه بي آنكه معنا را فراموش كند تكنيك‌دان بزرگي است.
او در اشعارش پارادوكس را به اوج رسانده است اما زبردست خود حاضر است كه مجموع رباعياتش را با رباعيات خيام تاخت بزند و اين نشان‌دهنده حسن اخلاق و منش والاي اوست. «زبردست» را بايد دريافت چون به جرأت بزرگترين رباعي سراي روزگار ماست.