كمخوني وضعيتي است كه در آن تعداد يا اندازه گلبولهاي قرمز و يا مقدار هموگلوبين موجود در خون كاهش يافته و تبادل اكسيژن و دياكسيدكربن بين خون و سلولها دچار اختلال ميشود.
دكتر محمدتقي قاسمي قزلجه، متخصص بيماريهاي داخلي و داراي بورد تخصصي از دانشگاه شهيد بهشتي در گفتگو با «جامجم» ميزان كمخوني را در افراد با توجه به سن، جنس و وضعيت فيزيولوژيكي آنها، متفاوت ذكر كرده و خستگي زودرس، تپش قلب، كاهش اشتها، سرگيجه، رنگ پريدگي، قاشقي شدن ناخنها، كاهش تمركز، ريزش مو و... را از عوارض ناشي از كمخوني بيان ميكند.
وي در ادامه يكي از دلايل پايين آمدن هموگلوبين خون را ساخته نشدن آن در بدن ذكر ميكند كه قبل از هر چيز احتياج به آهن دارد. اين پزشك متخصص درست كار كردن مغز استخوان، وجود اسيد فوليك، ب 12 و آهن را از پيشفاكتورهاي تامين هموگلوبين خون بيان كرده و ميگويد: در برخي فاويسم و بيماريهاي ديگري كه با سيزهموگلوبين (يعني هموگلوبين ساخته شده بنابر دلايلي شكسته و از بين ميروند) همراه است، باعث از بين رفتن آهن خون ميشود. به گفته دكتر قاسمي، فاويسم نوعي كمبود آنزيم است كه باعث سريع شكسته شدن گلبولهاي قرمز و در نتيجه كمخوني ميشود.
اين پزشك متخصص داخلي عدم ساخت سلولهاي خوني (گلبولهاي سفيد، قرمز و پلاكتها) را به دليل جايگزيني مغز استخوان توسط بيماريهاي مختلف ميداند و ميگويد: مثلا در بيماريهاي سرطاني مغز استخوان با سلولهاي خوني پر نشده و باعث بروز بيماريهاي كمخوني ميشود. دكتر محمدتقي قاسمي با اشاره به اين كه عموما كمخوني در بانوان، سنين جواني و باروري بيشتر محسوس است، علت آن را عادات ماهانه عنوان كرده و يادآور ميشود پس از اين گروه، كودكان داراي سوءتغذيه و خانوادههايي كه از دسترسي به گوشت قرمز محرومند، مستعد اين بيماري هستند.
علائم فقر آهن
اين پزشك متخصص بياشتهايي، سوءتغذيه، سوزن سوزن شدن دست و پا، شيوع بيماريهاي ويروسي و باكتريايي، ريزش مو، غشي زودرس و بروز بيماريهاي قلبي را از علل شايع فقر آهن ذكر كرده و ميافزايد: در كمخونيها، قلب مجبور به بيشتر كار كردن ميشود كه همين امر در مدت زمان طولاني باعث نارسا شدن و در نتيجه گشاد شدن آن ميشود، بخصوص در بيماريهايي از قبيل بريبري كه كاملا محسوس است.
كمخوني دوران بارداري
دكتر قاسمي با بيان اين كه كمخوني براي همه سنين بخصوص در بانوان بسيار خطرناك است، اظهار ميكند: از آنجا كه در زمان بارداري، جنين از خون مادر تغذيه ميكند، شاهد آن هستيم كه كمبود خون در اين دوران باعث بروز كمخوني در نوزاد نيز ميشود و اگر اين كمخوني ناشي از عدم اسيد فوليك باشد، با بروز نقص در سيستم عصبي نوزادان، آنها به معلوليت مبتلا ميشوند كه ميتوان با تجويز چند برگ قرص اسيدفوليك در اين افراد، از بروز اشكال در اعصاب، مغز و نخاع جلوگيري به عمل آورد.
انواع كمخوني
بيماري كمخوني به 3 دسته؛ كمخوني با اندازه گلبولهاي قرمز طبيعي، كمخوني با اندازه گلبولهاي قرمز كوچكتر از معمول و كمخوني با اندازه گلبولهاي قرمز بزرگتر از معمول تقسيم ميشود. اين پزشك متخصص بيماري تالاسمي مينور و فقر آهن را جزو گروه كمخوني با گلبولهاي كوچكتر از معمول دانسته و عنوان ميكند: در كمخوني با گلبولهاي قرمز طبيعي بدن با بيماريهاي مزمن از قبيل مرض قند (ديابت)، نارسايي كليه، سرطان و آرتريد روماتوئيد (بيماريهاي روماتيسمي) تهديد ميشود. وي در ادامه كمخوني با گلبولهاي قرمز بزرگتر از معمول را ناشي از كمبود ويتامين ب 12، اسيد فوليك و كمكاري غده تيروئيد بيان ميكند و شايعترين نوع كمخوني را مربوط به تعداد گلبولهاي قرمز كوچكتر از معمول ميداند.
دكتر قاسمي اولين گام موثر براي بهبود وضع كمخوني را مراجعه به پزشك و دادن آزمايشات خون ذكر كرده و يادآور ميشود: تعداد گلبولهاي قرمز توسط آزمايش MCV (امسيوي)، (حجم متوسط سلولي) مشخص شده و پزشك ميتواند در تشخيص تكميلي خود با اندازهگيري سطح آهن خون، نوع بيماري را تشخيص دهد.
رژيم غذايي كمخوني
در رژيم غذايي كمخوني، ابتدا بايد ديد بدن دچار كدام دسته از كمخونيهاست، مثلا در كمخوني شايع فقر آهن؛ گوشت قرمز، جگر، اسفناج و حبوبات تجويز ميشود.
البته بايد توجه داشت كه «آهن» موجود در گوشت قرمز و پروتئينها به راحتي از طريق دستگاه گوارش، جذب ميشود، ولي آهن موجود در گياهان و حبوبات به خوبي جذب بدن نميشوند.
همچنين دكتر قاسمي با بيان اين كه خوددرماني در بيماري كمخوني ميتواند عوارض بدي را به دنبال داشته باشد، عنوان ميكند: اضافات آهن در كبد رسوب كرده و بيماري كبدي را موجب ميشود به همين دليل در درجه اول، اولين چيزي كه به بيمار توصيه ميشود؛ يك تغذيه خوب و اصلاح شده است و در صورت عدم بهبود و شدت وخامت اوضاع ميتوان از داروهاي شيميايي استفاده كرد.
كمخوني در كودكان
به گفته اين پزشك متخصص، علاقه زياد به خاكبازي، مهر نماز، قند، برفك يخچال، مواد نشاستهاي و گچ از عوارض شايع كمخوني و فقر آهن در كودكان است كه متاسفانه اين كودكان عموما در خانه به خاطر تمايل به خوردن اين مواد، مورد مواخذه قرار ميگيرند، در صورتي كه بايد هرچه سريعتر به اين كودكان كمك كرد، چرا كه ممكن است كمخوني آنها به خاطر وجود انگلهاي رودهاي باشد.
راه درمان
كمبود ويتامينها، فقر آهن و بيماريهاي مزمن هركدام به نوعي موجب كمخوني در افراد ميشود، ولي آنچه مهم است به كنترل درآوردن اين امراض است.
دكتر قاسمي با اشاره به اين مطلب ميافزايد: گاهي كمخوني به خاطر مصرف داروهاست كه موجب ليز شدن و نهايتا شكسته شدن گلبولهاي قرمز ميشوند كه علاوه بر اين كه سلولهاي سرطاني، از بين ميرود، سلولهاي خوني نيز از بين ميروند، بنابراين افرادي كه به صورت حاد و ناگهاني دچار كمخوني ميشوند به ناچار به آنها خون تزريق ميشود، ولي آنهايي كه به صورت مزمن دچار اين بيماري ميشوند احتياج به تزريق نداشته و با دارو و رژيم غذايي مداوا ميشوند.
يك پيشنهاد
در پايان دكتر محمدتقي قاسمي قزلجه با اشاره به اين كه كمخوني را بايد جدي گرفت، ابراز ميكند: همانطور كه درباره كمخوني بانوان و خطرات آن گفته شد، آقايان نيز بايد اين بيماري را جدي گرفته و سريعا به پزشك مراجعه كنند تا دستگاه گوارش آنها مورد بررسي قرار بگيرد، چون اين امراض در مردان ميتواند علامت بيماريهاي بدخيمي در دستگاه گوارش آنها باشد، بنابراين با دادن آزمايشات مدفوع، ميتوان از خونريزي يا عدم خونريزي افراد مطلع شد.
| 