بزرگترين مشكل سرويسهاي بهداشتي در اماكن عمومي ايران، كمبود آن نيست بلكه نحوه رسيدگي و نگهداري آن است.
اين اعتقاد صمد ذواشتياق، معمار و شهرساز است. دليل اينكه با او درباره وضعيت سرويسهاي بهداشتي شهري در ايران و ديگر كشورها گفت و گو كرديم بهجز تخصص او در شهرسازي، اين بود كه ذواشتياق چند سال پيش از اقدام سازمان زيباسازي شهر تهران در ساخت سرويسهاي بهداشتي در نقاط پرتردد تهران به شدت استقبال كرد و حتي طراحي و جانمايي آنها را ستود.
حدود 3 سال از آن نهضت ساخت سرويسهاي بهداشتي گذشته و گشتي در شهر نشان ميدهد كه بيشتر اين سرويسها يا شرايط خوبي ندارند يا تعطيل شدهاند.ذواشتياق ميگويد: مشكل اصلي اين است كه به موضوع نگهداري سرويسها در ايران توجهي نميشود و همين موضوع هم باعث ميشود تا اين سرويسها به تدريج از كار بيفتند و به ناچار تعطيل شوند.
در واقع چون از همان اول فكر اساسي براي نگهداري و رسيدگي به آنها نميشود محكوم به تعطيلي هستند.اما به گفته او در كشورهاي توسعهيافته كسي را دائما ناچار به نگهداري از يك سرويس بهداشتي عمومي نميكنند، در واقع يك سامانه پشتيباني براي تمام توالتهاي عمومي طراحي و اجرا ميشود و همان سامانه مسئول پاسخگويي درباره مشكلاتي است كه براي تمام سرويسهاي بهداشتي عمومي بهوجود ميآيد.
او سپس به مثالي از آلمان ميپردازد و ميافزايد: در آلمان در يك مسير خارج شهر معمولا در پاركينگها سرويس بهداشتي ساخته شده كه وقتي به آنجا ميروي ميبيني همه چيز سر جايش است؛ دستمال كاغذي و مايع دستشويي به اندازه كافي موجود است و توالت هم بسيار تميز و نظافت شده است، در اين بين قلكي هم براي انداختن سكه و پرداخت هزينه استفاده در آن تعبيه شده است.
به گفته او، روش نگهداري اين سرويسها به اين صورت است كه شركت يا مجموعهاي مسئوليت نگهداري آنها را بهعهده گرفته و به نسبت تراكم استفاده، در روز يك يا چند بار به سرويسهاي يك مسير سر ميزند و همه چيز آن را كنترل ميكند. در نهايت هم پولهاي صندوق را خالي ميكند و ميرود.
ذواشتياق اين موضوع را مهمترين كمبود توالتهاي عمومي تهران و ديگر شهرهاي ايران ميداند و اعلام ميكند كه به هر حال شهرداري يا بايد براي نگهداري و اداره اين سرويسها يارانه بدهد و يا اينكه كاري كند كه از خود توالتها خرج نگهداري آنها را در بياورد و يكي از راههاي تجربه شده را براي نگهداري از سرويسهاي بهداشتي انتخاب كند.
جايگاه سرويس بهداشتي در شهرسازي
صمد ذواشتياق محل ايجاد سرويس بهداشتي در شهر را در مراكز خريد و اطراف آن، پاركها و مناطق پرتردد شهر عنوان ميكند و ادامه ميدهد: البته چند دهه پيش در مناطقي مانند بهارستان، توپخانه، بازار و خيابان جمهوري سرويسهاي بهداشتي ساخته شد كه البته هنوز هم هست، اما فرسوده و كثيف است.
در شهرهاي كوچكتر هم شهروندان از سرويسهاي بهداشتي مساجد استفاده ميكردند. اما ساخت سرويس بهداشتي در تهران مدتها فراموش شد يا آنقدر كمرنگ شد كه از شتاب رشد جمعيت عقب ماند.
يك نكته ديگر در مورد سرويسهاي بهداشتي در تهران و كلانشهرها اين است كه براساس قوانين ساخت مجتمعهاي تجاري، همه اين مجتمعها داراي سرويس بهداشتي عمومي هستند اما در آنها بسته است و فقط مغازهدارها اجازه استفاده از آنها را دارند. دليل آن هم اين است كه شيوه مناسبي براي نگهداري آنها اجرا نميشود و مسئولان پاساژها و مجتمعها براي سالم ماندن آنها، تنها به مغازهداران اجازه استفاده ميدهند.
اين در حالي است كه اگر توالتهاي عمومي تمام مجتمعهاي تجاري و مراكز خريد روي شهروندان باز باشد و در عوض به خوبي از آنها نگهداري شود، بخش بزرگي از مشكلات حل ميشود.
| 