ماه رمضان ماه دستيابي به فضائل و ماه پيراسته شدن از رذائل، سكويي براي رسيدن به قرب الهي در كمال خشوع و خضوع و بندگي است.
با انجام فرائض اين ماه، علاوه بر فراهم‌سازي زمينه رشد معنوي براي دستيابي به‌مراتبي از تقوا، به‌طور جانبي از فوايد ديگر آن همچون منافع جسمي، رواني اجتماعي برخوردار مي‌شويم و به جرأت مي‌توان گفت بهداشت جسمي و رواني نيز از آثار روزه‌داري است. شايد بتوان احاديث زير را نيز گواهي براين مدعا دانست:
پيامبر خدا (ص): دوست داشتني‌ترين شما نزد خداوند، كم خوراك‌ترين و سبك بدن‌ترين شماست. (كنز العمّال، ج15، ص261، ح40869)
امام علي (ع): هر كس خوراكش كم باشد، انديشه‌اش صفا مي‌يابد. (غرر‌الحكم، ح 8462، عيون الحكم و الواعظ، ص456، ح 8236 )
امام علي(ع): بر شما باد ميانه‌روي در خوردني ها؛ چراكه اين كار، از اسراف دورتر است و مايه سلامت بيشتر تن مي‌شود و در پرستش، بيشتر ياري مي‌رساند. (غررالحكم، ح6153، عيون الحكم والمواعظ، ص341، ح 5833)
ماه مبارك رمضان بهترين فرصت براي ترك عادات غذايي نامناسب است و روزه داران در اين ماه پر بركت مي‌توانند براي سلامت خود، بسياري از مواد‌غذايي مضري را كه قبل از اين ماه استفاده مي‌كردند، ترك كنند. به گفته برخي، روزه‌گرفتن حتي مي‌تواند علاج بسياري از دردهاي مزمني باشد كه افراد در طول سال متحمل مي‌شوند؛ مشروط بر اينكه همراه با تغييرات شديد در عادات غذايي و خوردن غذاهاي نامانوس يا فقر غذايي زياد كه سبب بروز بيماري و ناراحتي براي فرد روزه‌دار مي‌شود، نباشد و برنامه غذايي در اين ماه بايد طوري تنظيم شود كه روي وزن طبيعي تأثير زيادي نداشته باشد.
با توجه به ساعات طولاني گرسنگي در روز، بايد غذاهايي را مصرف كنيم كه به كندي و دير هضم مي‌شوند، مثل غذاهاي حاوي فيبر زياد. غذاهاي ديرهضم معمولاً 8 ساعت در دستگاه گوارش مي‌مانند، در حالي‌كه غذاهاي زود هضم فقط 3 تا 4 ساعت در معده باقي مي‌مانند و فرد خيلي زود احساس گرسنگي خواهد كرد.
غذاهاي دير هضم يا كربوهيدرات‌هاي پيچيده نظير حبوبات و غلات و آرد سبوس دار، برنج با پوست، سبزي، ميوه و... مواد مغذي مورد نياز بدن كه شامل پروتئين، ويتامين، كربوهيدرات، چربي و املاح است توسط 5‌گروه اصلي هرم غذايي گروه نان و غلات، گروه سبزي‌ها، گروه ميوه‌ها، گروه‌شير و لبنيات و گروه گوشت، تأمين مي‌شود. شك نيست كه شما درصورتي بدني سالم و تندرست خواهيد داشت كه انرژي كافي براي انجام فعاليت‌هاي روزانه خود را با مصرف صحيح 5 گروه اصلي مواد غذايي به دست آوريد. البته هر فردي با توجه به ذائقه خود و وضعيت جسماني (چاق يا لاغر بودن)، سن (پير يا جوان بودن)، جنسيت و وضعيت سلامت خود يك ماده غذايي را كمتر يا بيشتر مصرف مي‌كند يا يك ماده غذايي را جانشين ديگري مي‌كند.
با توجه به لزوم تامين نيازهاي بدن يك ماده غذايي از يك گروه مي‌تواند حذف شود، ولي حذف كل مواد غذايي يك گروه حتما براي بدن مضر خواهد بود لذا ‌بايد در اين موارد جايگزيني صورت گيرد به‌طور مثال افراد چاق كه نبايد خامه مصرف كنند مي‌توانند نيازهاي خود را با مصرف پنير كم چرب تامين كنند و يا افرادي كه داراي كلسترول خون بالا هستند مي‌توانند به جاي گوشت قرمز از گوشت مرغ استفاده كنند. در هر صورت در برخي از اين موارد مشاوره با پزشك،‌ امري ضروري است.
گروه نان وغلات: اين گروه منابع خوبي از انرژي، مواد حاوي نشاسته، پروتئين، املاح و فيبر را دارا هستند. اين گروه شامل انوع نان، سيب زميني و ماكاروني هستند. اين گروه از مواد غذايي در مقايسه با ساير گروه‌ها نظير گوشت و شير، منبع فشرده تري از انرژي هستند. مفهوم اين عبارت آن است كه هر 100گرم نان 247 كيلو كالري انرژي توليد مي‌كند. در حالي كه براي تامين اين مقدار انرژي از طريق گوشت، بايد 190 گرم گوشت (تقريباً 2 برابر) و 370ميلي‌ليتر شير (حدود 4 برابر) مصرف شود.
مصرف اين گروه از مواد غذايي در ايران بسيار گسترده است و بخش عمده‌اي از نيازهاي انرژي و پروتئين بدن را تأمين مي‌كند، طوري كه روزانه حدود50 40- درصد انرژي دريافتي و 45 درصد پروتئين مصرفي صرفا از طريق نان تأمين مي‌شود. به‌دليل اهميت غلات در الگوي غذايي روزانه، اين گروه غذايي به‌عنوان غذاي پايه شناخته شده است.
گروه شير و لبنيات: اين گروه كه شامل شير، ماست، پنير، دوغ، كشك و... هستند با دارا بودن منابع خوبي از پروتئين، ويتامين‌هاي گروه B و املاحي مانند آهن، روي و فسفر، مواد معدني مانند سلينوم و پتاسيم و از همه مهم‌تر كلسيم مي‏توانند به فعاليت‌هاي طبيعي بدن (خون‏سازي و تقويت استخوان‏ها) كمك بسزايي كنند. بدن انسان روزانه به 1/5گرم كلسيم نياز دارد كه بهترين منبع تأمين آن شير و لبنيات كم‏چرب است. به‌طور متوسط تركيبات شير بر حسب گرم درصد ميلي ليتر شامل 4/1تا 5درصد كربوهيدرات، 3/5تا 3/7درصد پروتئين، 2/4 تا 3/5 درصد چربي، 66تا 69كيلوكالري انرژي است.
گروه گوشت و جانشين‌هاي آن: اين گروه كه منابع سرشاري از پروتئين، ويتامين‌هاي گروه B و آهن هستند شامل انواع گوشت‌هاي قرمز و سفيد، تخم مرغ و حبوبات هستند.
گروه سبزي‌ها: اين گروه حاوي انواع ويتامين‏هاي C، A،Bپتاسيم و منيزيم هستند و در عين حال مقدار چربي و سديم موجود در آنها بسيار بسيار كم است. سبزي‌ها همچنين حاوي مقادير بسيار زيادي از فيبرهاي محلول و غيرمحلول هستند كه براي جلوگيري از يبوست اهميت زيادي دارند. علاوه برآن سبزي‌ها در رژيم غذايي نقش غذا‌هاي حجيم بدون كالري را ايفاء مي‌كنند كه باعث احساس سيري مي‏شوند. در مدت روزه‌داري شرايط فيزيولوژيكي بدن در وضعيتي قرارمي‌گيرد كه سطح راديكال‌هاي آزاد افزايش مي‌يابد، مصرف زياد سبزيجات و ميوه‌جات (خصوصا مركبات) پس از صرف غذاي بعد از افطار، علاوه بر تسهيل هضم غذا، تامين‌كننده ويتامين‌ها، املاح معدني و فيتوكميكال‌هايي است كه براي عملكرد طبيعي بدن و خنثي كردن راديكال‌هاي آزاد لازم است.
گروه ميوه‌ها: اين گروه‌ها به ‏علت داشتن مقادير زياد فيبر، مواد معدني، ويتامين‏ها خصوصا ويتامين C و مقادير بسيار كم چربي و سديم و كالري اضافي يكي از بهترين منابع تغذيه‏اي محسوب مي‏شوند. مصرف مرتب ميوه‌ها مي‏تواند در رسيدن به وزني ايده‏ال، كم‏ كردن چربي خون و سلامتي و شادابي پوست و مو و دندان، بهبود كار قلب و كليه و چشم‏ها و كاهش احتمال ابتلا به انواع سرطان و كاهش فشار خون كمك كند. اين گروه معمولا به‌صورت خام و خشك‌شده، كمپوت، آب ميوه و همراه با ساير گروه‌ها به‌صورت تركيبي استفاده مي‌شوند. توصيه مي‌شود اين گروه از مواد غذايي در برنامه روزانه فراموش نشود.
ميزان نياز بدن به آب: چون بدن نمي‏تواند آب را در خود ذخيره كند، ما به ميزان معيني آب در روز نياز داريم تا مقدار از دست رفته را جبران كند. به‌طور عمومي به ازاي هر كيلوكالري مصرف انرژي به 1ميلي‏ليتر آب نياز است.
نكته آخر اينكه از خوردن آب زياد هنگام سحر به‌منظور جلوگيري از تشنگي در طول روز پرهيز كنيد، زيرا بدن بلافاصله آب مازاد خود را دفع مي‌كند علاوه برآن با كاهش آنزيم‌ها و مواد هضم‌كننده در بدن موجب كندي جذب و هضم غذا مي‌شود.