دکتر مرتضی میرباقری در گفت‌وگویی تفصیلی ضمن تشریح و شفاف کردن تغییر و تحولات ایجاد شده در بخش‌های مختلف تحت نظارت معاونت سیما، درباره دلایل ایجاد مراکزی چون سیما فیلم، صبا و مرکز مستندسازی در گذشته و تغییر کاربری و انحلال برخی از آن‌ها در حال حاضر سخن گفت.
معاون سیما هم‌چنین خبر داد که به زودی شبکه دو سیما به شبکه‌ای کاملا ویژه کودکان و نوجوانان مبدل می‌شود؛ شبکه‌ی اول سیما مختص گروه سنی میانسال به بالا خواهد شد و شبکه سه سیما با ایجاد یک شبکه اختصاصی ورزش، به شبکه ویژه جوانان مبدل می‌شود.
‌او در این مصاحبه در عین حال اعلام کرد که در حال حاضر از نظر نرم‌افزاری و برنامه‌ریزی ظرفیت راه‌اندازی دو شبکه‌ی تلویزیونی جدید در سازمان صدا و سیما وجود دارد که آن دو شبکه، به موضوع «ورزش» و «مستند» اختصاص خواهند یافت.
مرتضی میرباقری گفت که اجرایی کردن تغییر و تحولات اخیر به یکباره نبوده و از یک سال و نیم قبل برنامه‌ریزی‌اش وجود داشته و مدیران بخش‌های مربوطه در جریان روند کار بوده‌اند و قصد سیما علاوه بر چابک سازی و چالاک سازی ساختار سیما، نزدیک کردن بخش‌های مختلف تولید به آنتن است.
زمینه‌سازی برای ایجاد تحولات در عرصه‌ رسانه
دکتر میرباقری در این گفت‌وگو در پاسخ به این پرسش که برای ایجاد این تغییر و تحولات، در خود تلویزیون و هم‌چنین عرصه رسانه‌های دیگر چه زمینه‌سازی‌هایی شده‌است؟ گفت: از همان زمانی که افق رسانه ملی در سال 1384 تدوین شد، بنا بر این شد که هر معاونتی گزارشی از مجموعه کارهای خود در جمع صدها مدیر ارشد و میانی سازمان ارائه دهد و برنامه‌ای که برای تحقق اهداف افق رسانه ملی دارد را مشخص کند. نخستین معاونتی که در این جلسات گزارش خود را ارائه داد، معاونت سیما بود؛ در این گزارش ما مشخص کردیم که اگر ماموریت رسانه ملی مدیریت و هدایت افکار عمومی است و اگر ما هفت هدف کلان از جمله تعمیق معرفت دینی، دشمن شناسی و غیره داریم که باید به آن برسیم، یک سلسله اتفاقاتی نیز در حوزه معاونت سیما باید انجام گیرد.
وی ادامه داد: بر این اساس در وهله نخست مضمون و محتوای اتفاق را مشخص کردیم. گفتیم بری این که ماموریت رسانه ملی که مدیریت و هدایت افکار عمومی است، اتفاق بیفتد، باید یک محتوایی در سازمان صداوسیما جاری شود که بخشی از آن به سیما مربوط می‌شود.
میرباقری، معاونت سیما را شبکه‌هایی دانست که برنامه‌های تولیدشده در آن باید پخش شود و افزود: ما حدود 10 شبکه داریم که باید از طریق این 10 شبکه، که سه‌تای آن‌ها برون‌مرزی است، به گروه‌های برنامه‌سازی بگوییم که چه کاری انجام دهند؛ سر جمع این کارها سهم معاونت سینما محسوب می‌شود؛ و وقتی سهم معاونت سیما در کنار معاونت‌های دیگر سازمان قرار می‌گیرد، آن اتفاق بزرگ رخ می‌دهد. پس ما می‌بایست معین می‌کردیم که در حوزه سیما چه اتفاقی باید رخ دهد.
وی یادآور شد: از نظر محتوایی تکلیف این بحث را در حوزه مطالعات - تحقیقات روشن کردیم. بعد از آن بحث به حوزه‌ی طرح و برنامه ریزی منتقل شد. چراکه کاری اگر قرار است در حوزه شبکه‌های ما جاری شود باید به طرح و برنامه منتقل شود تا شبکه موظف باشد بر اساس بودجه‌ای که می‌گیرد کار را جلو ببرد. در طرح و برنامه ریزی می‌بایست می‌گفتیم که با چه ساختارها و ابزارهایی می‌بایست کارمان را جلو ببریم. ما در همه زمینه‌ها باید برنامه‌سازی کنیم و این برنامه‌سازی باید در ساختارهای گوناگون صورت گیرد. پس باید یک محتوایی را محقق کنیم. این محتوا به صورت برنامه درآمده‌است. برای تولید برنامه‌ها و در حقیقت تحقق محتوا ابزارهایی و نظام‌هایی که داشتیم شبکه‌ها بود.
باید بین شبکه‌ها تقسیم کار می‌کردیم تا کاری تکرار یا حذف نشود.
میرباقری سپس با بیان هدف سیما برای پرداختن به مخاطبان و و موضوعات مختلف، در این باره به طرح پرسشی پرداخت:« در این راستا آیا هر شبکه‌ای می‌تواند به هر مخاطبی که خواست بپردازد؟ و آیا نباید برای پرداختن به موضوعات مختلف یک مرزبندی را بین شبکه‌ها ایجاد کرد؟» وی توضیح داد: باید بین شبکه‌ها تقسیم کار می‌کردیم تا کاری تکرار یا حذف نشود. از این رو به بحث ساختار پرداختیم و گفتیم خوب است برای مثال مخاطبان را در موضوعات مختلف مورد توجه قرار دهیم، پس بهتر است هر شبکه چه کار کند؟
وی درباره تقسیم کار در شبکه‌های تلویزیونی خاطرنشان کرد: شبکه اول و دوم به دلیل آن که شبکه‌ی دیگری در زمان تاسیس‌شان وجود نداشت در تمام زمینه‌ها، برای تمام مخاطبان ، با تمام ساختارها برنامه‌ تولید و پخش می‌کردند؛ ولی در حال حاضر که ما دارای 10 شبکه هستیم لازم نیست که دیگر این اتفاق ادامه یابد. بنابراین مرزبندی‌ها را مشخص کردیم.
وی بار دیگر در پاسخ به پرسش اول ایسنا درباره‌ی تغییراتی که به یکباره در معاونت سیما ایجاد شد، تاکید کرد: ما از سال 1384 این مباحث را در داخل سازمان داشتیم؛ و در سال 1386 و 1387 برنامه‌های شبکه‌های مختلف ما براساس افق رسانه‌ ملی به آنها ابلاغ شده است؛ اما آن چه مطرح بود این است که حوزه‌های مختلف به ما می‌گفتند، ساختار ما متناسب با این برنامه‌هایی که به ما ابلاغ می‌شود، نیست.
معاون سیما درباره‌ی تمهیداتی که برای برداشته شدن این مشکلات در معاونت سیما اندیشیده شده‌است، گفت: برای حل این مشکل از سویی خودمان باید برای مراکز و شبکه‌های زیرمجموعه‌مان راه‌حل می‌اندیشیدیم و از سوی دیگر باید با معاونت دیگری که در سازمان صدا و سیما مسوولیت برنامه‌ریزی و ساختار سازمان را بر عهده دارد،هماهنگ می کردیم.
وی در عین حال متذکر شد: این گونه نیست که ما بگوییم می‌خواهیم کارمان را بر اساس یک ساختار دیگر جلو ببریم و معاونت برنامه‌ریزی و نظارت هم بگوید هر کاری دلتان خواست انجام دهید؛ تغییر ساختار را یک معاونت دیگر باید بپذیرد.
وی در پاسخ به این پرسش که چرا ابتدا برای محتوای برنامه‌ها برنامه‌ریزی می‌شود و شبکه‌ها سپس اعلام می‌کنند که ساختارشان با این محتوا نمی‌خواند؟ گفت: اولویت برای ما محتوا است و ساختار باید خود را با این محتوا تنظیم و حرکت کند. ما ابتدا افق رسانه ملی را تبیین کردیم و در آن جا خطوط کلی و محتوایی‌مان را ذکر کردیم. بعد از آن است که می‌بایست می‌گفتیم آیا ساختار هر شبکه با ماموریتی که برعهده‌اش گذاشته شده همخوانی دارد یا نه.
شش ماه بین سیما و حوزه‌های گوناگون مذاکرات تخصصی انجام گرفت
به گفته‌ی میرباقری در حوزه معاونت سیما، به مدت شش ماه بین سیما و حوزه‌های گوناگون مذاکرات تخصصی انجام گرفت، تا به ساختار مناسبی رسیدند.
وی ادامه داد: پس از رسیدن به ساختار مناسب در معاونت سیما، باید این مذاکرات را با معاونت برنامه‌ریزی و نظارت سازمان صدا و سیما هم ادامه می‌دادیم که آن هم شش ماه به طول انجامید و در نهایت به تصویب رسید.
دکتر میرباقری به این پرسش که آیا حوزه‌های سیما فقط در زمان ابلاغ، از اتفاقاتی که در معاونت سیما رخ داده، آگاه شده‌اند؟ پاسخ منفی داد و افزود:
یک‌سال تا یک‌سال ‌و نیم قبل از این که تشکیلات به حوزه‌های مختلف ابلاغ شود، مباحث در شبکه‌ها و مراکز مختلف سیما مطرح بوده ‌است.
چرا برخی حوزه‌ها سریعاً اقدام نکردند؟
معاون سیما سپس در پاسخ به این پرسش که برغم تعامل با حوزه‌ها از یک سال و نیم پیش، چرا برخی سریعاً اقدام نکردند؟ اظهار کرد: تمامی حوزه‌ها همکاری بسیار خوبی داشته‌اند، چرا که تغییرات بر اساس مأموریت‌های سیما و با هماهنگی و تعامل با حوزه‌های ذیربط انجام شده است. و از نظر ما در مدت دو ماه که از زمان ابلاغ ساختارها می گذرد همکاری شبکه ها و مراکز معاونت سیما بسیار خوب بوده است.
وی در ادامه از علت راه‌اندازی مراکز تولید برنامه در خارج از شبکه‌ها در گذشته به عنوان بحث راهبردی یاد کرد و گفت: در سازمان صداوسیما به دلیل اهمیتی که ساختارهای نمایش، مستند و انیمیشن داشته یک زمانی در گذشته تصمیم گرفته شده که در بیرون شبکه‌ها مجموعه‌هایی به وجود بیاید که آن مجموعه‌ها به شبکه‌ها کمک کنند. این تصمیم به ترتیب ابتدا برای تولید سریال‌ گرفته شد و سپس درباره انیمیشن‌ و مستند نیز اجرایی شده است.
شبکه‌های ما در زمینه سریال سازی خودشان موفق‌ترند
به گفته وی بر اساس این تصمیم بنا بوده تا این سه مرکزِ تولید سریال، انیمیشن و مستند، برای شبکه‌ها تولید کنند.
وی ادامه داد: اما هماکنون در ارزیابی که داشتیم، دیدیم شبکه‌های ما در زمینه سریال سازی خودشان موفق‌ترند و چه به لحاظ کمی و چه به لحاظ کیفی نیازی به حوزه‌ای در بیرون نداشتند. شبکه‌ها می‌گفتند که اگر ساختار ما را تقویت کنید و توسعه دهید، و حتی نیمی از امکاناتی که به بیرون شبکه ها می دهید در اختیار خود ما قرار دهید یقیناً ما خیلی بهتر می‌توانیم این کار را انجام دهیم.
میرباقری هم‌چنین خاطرنشان کرد که در گفت‌وگویی که با کارگردانان، تهیه‌کنندگان و نویسندگان داشته‌اند، آنان نیز اعلام کرده‌اند که بیشتر رغبت دارند با شبکه‌ها مذاکره کنند؛ چراکه به آنتن نزدیک‌تر هستند و مراقبت‌های لازم را هم دارند.
وی در توضیح این مطلب گفت: یک شبکه در حقیقت یک سبد برنامه را تولید و پخش می‌کند و در مجموع باید سریالش با مستندش همخوانی داشته باشد و سایر برنامه‌هایش هم به همین ترتیب؛ اما اگر مجموعه‌ای در بیرون برنامه‌ای را تولید کند، تازه باید با شبکه مذاکره کند و ببیند آیا آنها فضای متناسب خالی برای پخش دارند یا نه.
میرباقری تصریح کرد: با در نظر گرفتن این مسائل ما به این نتیجه رسیدیم که حوزه تولیدی که در سازمان صدا و سیما بیرون از شبکه‌ها باشد، به عنوان حوزه مطلوب پذیرفته نشده‌است و توانایی‌اش هم به گونه‌ای نیست که هم‌افزایی کند. بنابراین اگر این توان به خود شبکه افزوده شود، شبکه مقتدرانه‌تر می‌تواند کارش را به جلو ببرد.
به گفته وی معاونت سیما به شکلی کاملا کارشناسی و تخصصی به این نتیجه رسیده ‌است.
شبکه‌ها و سیما فیلم در مذاکره با بخش خصوصی
وی در پاسخ به این پرسش که آیا منظور از مراکز خارج از شبکه‌ها، تنها بخش‌هایی است که زیر نظر سازمان صدا و سیما فعالیت می‌کردند و بخش خصوصی از این قضیه مستثنی است؟ گفت: بخش خصوصی بحث دیگری را شامل می‌شود. در حال حاضر چه شبکه‌ها و چه مرکز سیما فیلم تولیداتشان را در مذاکره با بخش خصوصی آماده می‌کنند و بخش خصوصی را فعال می‌کنند؛ اما خود بخش خصوصی هم رغبت داشت با حوزه‌ای که مدیریت آنتن را بر عهده دارد، ارتباط داشته باشد.
سیما فیلم و تعهدات جدیدش
معاون سیما درباره تصمیم‌گیری‌های انجام شده در حوزه سیما فیلم، اظهار کرد: سیما فیلم در این اواخر بعضا مستند می‌ساخت، درگیر ساخت سریال و تله فیلم هم بود. بنابراین ما به این نتیجه رسیدیم که بهتر است شبکه‌های ما تولید تله‌فیلم را کمتر کنند و به صورت تخصصی ساخت سریال را ادامه دهند.
چراکه تله‌فیلم‌های 90 دقیقه‌ای می‌تواند بیرون از شبکه تولید و از آنتن پخش شود ولی یک کار برای مثال 30 قسمتی اگر بخواهد با آنتن هماهنگ شود، گرفتاری‌های اساسی را به همراه دارد.
وی با اشاره به تعهد ساخت 200 تله فیلم در طول سال، خاطرنشان کرد: پدیده ساخت تله فیلم در این دو- سه سال اخیر برای معاونت سیما یک ماموریت جدی ‌است. ما در ارتباط با ساخت تله فیلم ها گفتیم همان طور که مجموعه‌ای در خارج از سازمان صدا و سیما وجود دارد که ما در تعامل با آنها برخی آثار را فراهم می کنیم، برای تله فیلم هم می‌توانیم همین کار را انجام دهیم و در نتیجه سیما فیلم روی ساخت تله‌فیلم متمرکز می‌شود.
میرباقری در پاسخ به این پرسش ایسنا که در ادامه این تغییر و تحولات، آیا ساختمان سیما فیلم و همچنین تجهیزات این مرکز به قوت خود باقی خواهد ماند؟ اظهار کرد: مکان و امکانات بحث ثانویه ما است؛ ما وقتی به مرکزی ماموریتی می‌دهیم، می‌گوییم که امکانات تو باید متناسب با ماموریتت باشد.
اگر این امکانات کمتر است باید اضافه شود و اگر بیشتر است باید در اختیار جاهای دیگر قرار بگیرد.
سیما فیلم در آینده می‌تواند تله‌فیلم‌های شبکه‌ها را هم بسازد
معاون سیما بار دیگر باتاکید بر اهمیت ماموریت این مرکز، خاطرنشان کرد: در حال حاضر باید ساخت تله فیلم توسط مرکز سیما فیلم سامان‌دهی پیدا کند.
البته سیمافیلم در حال حاضر دارای توانایی بالفعل برای انجام تمام این کار نیست چراکه خود را آماده نکرده بود که سالی 200 تله‌فیلم بسازد. انتظار ما در سال اول این است که برای مثال 5 شبکه ما 120 تله فیلم بسازند و80 تله‌فیلم را هم سیما فیلم بسازد. در سنوات آتی به هر اندازه که سیما فیلم اعلام کند که می‌تواند تله فیلم بیشتری تولید کند، شبکه‌ها ساخت تله فیلم را کنار گذاشته و به ساخت سریال مبادرت می‌کنند.
معاون سیما اعلام کرد: ما ماموریتی بر عهده داشتیم و در انجام مأموریت‌مان شبکه محور نگاه کردیم و هرکجا ‌دیدیم شبکه می‌تواند کاری را انجام دهد، سیاست‌مان تقویت آن شد.