بنياد نوبل هر ساله جايزه‌اي را در 5 رشته به افرادي كه تحقيقات برجسته يا اختراعي مهم يا فعاليت مؤثر اجتماعي انجام داده‌باشند، اهدا مي‌كند.

آلفرد نوبل در 1833 در استكهلم، پايتخت سوئد به دنيا آمد. 4 سال پس از تولد او خانواده‌اش به روسيه مهاجرت كردند.
پدرش كارخانه‌اي در سن‌پترزبورگ تأسيس كرد كه مواد انفجاري و برخي صنايع نظامي مي‌ساخت. مواد انفجاري براي كار در استخراج معدن به فروش مي‌رفت و تأسيسات نظامي، طبق سفارش‌هاي دريافتي، توليد مي‌شد.
آلفرد در روسيه، پاريس و آمريكا درس خواند و به‌عنوان يك شيمي‌دان موفق، فارغ‌التحصيل شد. وقتي كارخانه پدرش با نزول درآمد و توليد مواجه بود، به سوئد بازگشت و آزمايشگاهي كوچك راه‌انداخت تا روي مواد منفجره تحقيق كند.
در 1863 توانست با اضافه كردن پودر سياه يا همان باروت به نيتروگليسيرين مكانيسمي براي كنترل انفجار آن پيدا كند. اما در سال 1864 آزمايشگاه او منفجر شد و برادر كوچكش و چند نفر ديگر از كارمندان آزمايشگاه كشته شدند.
نوبل در سال 1867 كشف كرد كه از مخلوط كردن نيتروگليسيرين با يك ماده ديگر، مي‌توان ماده منفجره‌اي ساخت كه ضريب اطمينان بالاتري در حمل‌ونقل داشته باشد.
او اختراع خود را ديناميت ناميد كه از كلمه يوناني ديناميس به معناي قدرت گرفته شده بود. اختراع نوبل هرچند در صنعت ساخت‌و‌ساز و اكتشاف و استخراج، كاربرد زيادي داشت، اما در جنگ نيز قابل استفاده بود.
نوبل، در اين زمان، ديگر تنها يك مخترع نبود، بلكه يك كارخانه‌دار، رئيس شركت، متخصص در امور صنعتي و اقتصاددان نيز بود. آينده‌اي درخشان انتظارش را مي‌كشيد و ثروت هنگفتي نيز به دست آورده بود اماترجيح مي‌داد وقتش را صرف اختراع مواد منفجره جديد كند.
اماهرچه سن نوبل بالاتر مي‌رفت، ثروت و عذاب وجدانش باهم زياد مي‌شد چون فكر مي‌كرد اختراعاتش به گسترش جنگ و خشونت در دنيا كمك كرده‌است. براي‌همين نوبل در آخرين وصيت‌اش تمام ثروت خود را صرف پاك‌كردن اين لقب كرد.
بنياد نوبل كه 5 سال پس از مرگ او تأسيس شد هر ساله جايزه‌اي را در 5 رشته به افرادي كه تحقيقات برجسته يا اختراعي مهم يا فعاليت مؤثر اجتماعي انجام داده‌باشند، اهدا مي‌كند.
اين جايزه شامل يك مدال طلا، ديپلم افتخار و چيزي در حدود يك ميليون دلار پول است و اگر برندگان، بيش از يك نفر باشند، جايزه نقدي بين آنها تقسيم مي‌شود.
هركس تنها يك بار مي‌تواند به تنهايي برنده نوبل شود و ضمنا هر سال در هررشته، جايزه حداكثر به 3 نفر مي‌رسد.