هموطن آنلاین _خدا رحمت كند، پدر دانش‌آموزي كه 45 سال قبل وقتي نامه انجمن اوليا و مربيان را در دست فرزندش ديد، گفت: «چيه؟ باز هم پول مي‌خوان؟» خدا حفظ كند، پدر امروز را وقتي در برابر چشمان خيره فرزندش كه منتظر جواب است، دعوتنامه جلسه انجمن اوليا و مربيان را باز مي‌كند و با خواندن اولين جمله، شانه بالا مي‌اندازد كه «معلوم است كه باز هم پول مي‌خواهند.»
اين همان پديده چند ده ساله‌اي است كه به قول قائم‌مقام وزير آموزش و پرورش، كمر انجمن اوليا و مربيان را شكست و به قول برخي والدين هيچ گاه رابطه متقابلي بين والدين و مربيان به وجود نياورد.
هفته آخر مهرماه هر سال به عنوان هفته پيوند اوليا و مربيان نامگذاري شده است و استفاده صحيح از منابع، امكانات و فرصت‌هاي موجود در جامعه به عنوان يكي از راهبردهاي اساسي توسعه مشاركت اوليا در امر تعليم و تربيت عنوان مي‌شود. انجمن اوليا و مربيان را يكي از قديمي‌ترين نهادهاي مدني كشور مي‌دانند كه آغاز فعاليت آن تحت عنوان «انجمن خانه و مدرسه» به 61 سال قبل بازمي‌گردد.
اين انجمن، الگوي خود را از فرانسه گرفت و قرار شد سال 1326 شمسي، شوراي عالي فرهنگ بنابه توصيه يونسكو، تشكيل اين انجمن را در تمامي آموزشگاه‌ها و مدارس كشور، سرلوحه كار خود قرار دهد.
60 سال پيش، انجمن مهجور امروز سازماني غيرانتفاعي و غيردولتي بود كه هدف‌هاي معين و مشخصي را بر محور سياست‌هاي كلي نظام آموزش و پرورش وقت تعقيب مي‌كرد. بنابر اين گذشت 6 دهه نتوانسته خللي در اهداف تعيين شده آن ايجاد كند، اما تجربه نشان داده با وجود افزايش كمي تعداد انجمن‌هاي اوليا و مربيان در مدارس كه از 90 هزار در سال 86 به 109 هزار در سال تحصيلي جاري افزايش يافته است، عملكرد آن همواره از سوي برخي اوليا و حتي مديران مدارس نقد شده است و اين نهاد مدني نتوانسته در سياست‌هاي جاري مراكز آموزشي اعمال نظر كند و با موانعي روبه‌رو شده است.
كارشناسان آموزش و پرورش عقيده دارند: مدرسه محوري، چيزي جز تفويض اختيار و اداره مدرسه به انجمن اوليا و مربيان و كاهش تصدي دولت در حوزه آموزش و پرورش نيست.

تمركزگرايي در آموزش و پرورش‌
ايسنا در گزارش مفصلي از موانع موجود بر سر راه انجمن، به نظام متمركز و پلكاني آموزش و پرورش اشاره مي‌كند. براساس اين گزارش، دستورالعمل‌ها و بخشنامه‌هاي اداري و از بالا به پايين، فلسفه وجودي انجمن اوليا و مربيان را زير سوال مي‌برد. هر چند در سال‌هاي اخير، با تفويض اختيارات به سازمان‌هاي كوچك‌تر آموزش و پرورش و مناطق، گام‌هايي در جهت تمركززدايي صورت گرفته، اما هنوز تا رسيدن به نقطه مطلوب، راه درازي وجود دارد.

مديران مخالف با انجمن‌
همچنين مديران بعضي مدارس، انجمن را رقيب كاري خود تلقي مي‌كنند. هر چند اين نگاه بر تمام مدارس حاكم نيست، اما يكي از موانع جدي محسوب مي‌شود، انجمن در برخي مدارس، يك تشكل تشريفاتي و ژست تمركزگريزي است. مديران اگر چه جلسات متعدد باانجمن برگزار مي‌كننداما در تصميمات خود، آنان را دخالت نمي‌دهند.
در آن روي سكه هم انجمن‌ها ساز و كاري براي مشاركت اوليا به صورت جامع ارائه نمي‌كنند و همه چيز به عملكرد خوب يا بد مدير مدرسه بستگي دارد، اگرمديري عملكرد منفي داشته باشد، از نقش فعال انجمن كاسته مي‌شود. اما مديران هم انجمن را داراي اختيارات تعريف شده مي‌بينند، در بسياري موارد، مديران از دخالت‌ها و اعمال نظرهاي مكرر انجمن در حوزه مديريت خود گله‌مندند، به گفته يكي از همين مديران، انجمن‌ها گاه چوب لاي چرخ مديران مي‌گذارند و سطح توقع اوليا را از مدرسه بالا مي‌برند، حتي به خود اجازه مي‌دهند در شوون مديريتي دخالت كنند، در حالي كه هدف از ايجاد انجمن ارتباط مثبت و دوستانه است نه رابطه‌اي پليسي و مداخله‌جو كه البته به ضرر دانش‌آموزان تمام خواهد شد.

والدين و انجمن‌هاي خاكستري‌
رنگ خاكستري را مي‌توان نماد خنثي بودن دانست كه در دو‌سويه آن، سفيد و سياه قرار دارد، جدا از بعضي والدين كه انجمن را سفيد سفيد يا سياه سياه مي‌بينند، بخش عمده‌اي از والدين امروزه خواستار مشاركت در فعاليت‌هاي انجمن هستند، اما نحوه فعاليت انجمن در بسياري موارد اين مشاركت را با مشكل روبه‌رو مي‌كند.
از گذشته دور، وقتي مدرسه‌اي با كمبود شديد بودجه رو‌به‌رو مي‌شد، بار جمع‌آوري اعانات را بر دوش انجمن مي‌انداخت، اعلام شماره حساب 2020 از سوي انجمن اوليا و مربيان همان عاملي است كه نگاه مثبت به انجمن را تغيير داد. ابوالفضل خادميان، رئيس انجمن مركزي اوليا و مربيان با اشاره به اختصاص يك ميليارد تومان اعتبار به انجمن ثابت كرد كه اين انجمن آنقدرها فقير و بدون منابع مالي نيست.
ضمن اين كه امسال انتظار مي‌رود اين مبلغ افزايش يابد. وي پرداخت پول از سوي والدين را خلاف قانون مي‌داند، مگر اين كه والدين، خودشان خواهان كمك به مدرسه باشند. اين نگرش يكي از همان موانع اصلي مشاركت اوليا در انجمن است. مشكلات معيشتي برخي خانواده‌ها همراه با فقر فرهنگي و ضعف نهادهاي مدني باعث شده تا مشكلات اداري تنها عامل ضعف انجمن اوليا و مربيان نباشد.
ديدگاه يكي از والدين كه فرزندش در دوره راهنمايي تحصيل مي‌كند، نشان‌دهنده نگرش غالب والدين به اين انجمن مدني است: تعداد جلسات آنها زياد است، علاوه بر اين كه در بيشتر موارد مبلغي را طلب مي‌كنند، بچه‌ها را براي شركت والدين در جلسات تحت فشار قرار مي‌دهند و حتي به اخراج از مدرسه تهديد مي كنند كه اين روش درستي براي تشويق والدين به مشاركت در جلسات انجمن نيست.
وي كه شاغل تمام وقت است، مي‌گويد: نمي‌توانم مانند مادران خانه‌دار در روزهاي تعيين شده جلسات حاضر شوم و اين باعث شده تا اولياي مدرسه، مرا به بي‌توجهي به امور فرزندم متهم كنند، در حالي كه آنها چنين حقي ندارند.
بنابراين اگرچه نظام تربيتي فردگرايانه و بي‌توجهي والدين به مشاركت در امور مدرسه همواره يكي از عوامل عقيم ماندن فعاليت‌هاي انجمن بوده، اما مديريت انجمن در مدارس و سازوكار ارتباط با والدين هم نيازمند بازنگري است، بخصوص در زماني كه والدين فرصت كمتري براي حضور فيزيكي در مدارس دارند. هفته انجمن اوليا و مربيان كه از امروز آغاز مي‌شود، بهترين زمان براي تعريف و بازبيني راه‌هاي افزايش ارتباط والدين با مدرسه است كه مي‌‌تواند همزمان و حتي پيشتر از طنين نمادين زنگ پيوند در مدارس مورد توجه قرار گيرد.