در چند سال اخير و با تشكيل سازمان ميراثفرهنگي، صنايعدستي و گردشگري انتظار ميرفت وضعيت ميراثفرهنگي در كنار رونق گردشگري بهبود چشمگيري پيدا كند.
اما روندي ديگر روي داد كه موقعيت و سرنوشت ميراثفرهنگي و آثاري را كه تجديدناپذيرند در هالهاي از ابهام فروبرده است.
موج بازنشستگي كارشناسان و سپردن امور به نيروهاي كمسابقه و بعضا ناآشنا، همين روند نگرانكننده را دامن زده است.
نصرالله معتمدي، باستانشناس و كسي كه پس از انقلاب اسلامي مسئوليت حفاري در زيويه را برعهده داشته است، ميگويد: «روند باستانشناسي در اين يكي دو دهه ضعيف شده است.
در 20 سال اخير نيروهاي جديد اضافه نشد و كارشناسان بازنشسته شدند و اين كار بهدست كساني افتاد كه كمتجربه بودند.»
او ضمن انتقاد از عملكرد دانشگاه كه نتوانسته افراد باسواد و مناسبي را تربيت كند، ميافزايد:« باستانشناسي ما دوباره به قبل از سال 40 بازگشته و خارجيها دوباره آمدهاند و حفاري و كاوش ميكنند».
در ادامه، پاسخهاي اين كارشناس بازنشسته ميراثفرهنگي را ميخوانيد كه نسبت به اثر ملي زيويه و نحوه كاوش و نگهداري آن ابراز نگراني ميكند. چندي پيش همشهري در گزارشهايي وضعيت نامناسب اين بناي 3 هزار و 500 ساله را منعكس كرده بود كه اين مطلب نيز در ادامه همينموضوع خواهد بود.
آيا از وضعيت كنوني قلعه تاريخي زيويه خبر داريد؟ بهويژه اينكه شما قبلا در اين قلعه فعاليت ميكرديد؟
بله. مسئلهاي كه اينك در زيويه مطرح است اينكه متأسفانه از سال 1382 به بعد در اين منطقه و در اين قلعه هيچ كاوشي صورت نگرفته و حفاري تعطيل بوده و عملا هيچ برنامهريزي براي اين بنا انجام نشده است.
ولي در حال حاضر زيويه پايگاه خاص خود را دارد؟
ببينيد، ما خودمان بودجهاي را كه براي حفاري ميگرفتيم زير سؤال ميبرديم كه مبادا صرف حفاري از مرمت باز بمانيم. ما از بودجه حفاري كم ميكرديم و در عين حفاري، مرمت و حفاظت ميكرديم زيرا زيويه قلعهاي خشتي است و معماري خاصي دارد.
حال چگونه شده كه يكباره تمام بودجه زيويه صرف تجهيز پايگاه زيويه شده؟ بايد اين نكته را اضافه كنم كه ما توانستيم در همان سالها استانداري را علاقهمند كنيم تا آنجا براي باستانشناسان و تيم حفاري ساختماني بسازد.
اشاره كرديد كه زيويه معماري خاصي دارد. اين موضوع چه تبعاتي دارد كه بايد به آن توجه كنيم. در گفتوگويي كه با خانم لكپور همكار شما در كاوشهاي زيويه داشتيم او نيز به اين معماري خاص اشاره ميكرد.
زيويه روي تپهاي بنا شده است و بايد بگويم كه اينك با توجه به توقف فعاليت باستانشناسي از سال 1382 بعيد بهنظر ميرسد كه نسبت به اين معماري شناخت كافي وجود داشته باشد. همين ميتواند عاملي براي ورود آسيب حين حفاري بشود.
چرا چنين تصوري داريد؟
همانطور كه گفتم زيويه روي تپه ساخته شده است كه آنجا زميني مسطح بوده و در اين محل شروع به كرسيچيني كردهاند و روي سكوها آثار معماري لازم را ساختهاند. بنابراين ما پاي ديوارهايمان پي نداريم و پي ما همان سكوهاست. امسال آمدهاند و پاي ديوارها شروع به حفاري كردهاند. حالا گودالهايي وجود دارد كه با بارش باران عملا بقيه بنا را به مخاطره انداخته است.
با اين تفاسير و با توجه به سابقه شما در حفاري آن منطقه، چه بايد كرد تا اين بناي 3هزار و 500 ساله از دست نرود؟
صميمانه و بدون هيچ تعصبي بايد بگويم كه پايگاه زيويه و سازمان ميراثفرهنگي، صنايعدستي و گردشگري دراين مورد بايد از افراد آشنا به زيويه كمك بگيرند. اگر به همين پرسش كه چرا پاي ديوارها را حفاري كردهاند، پاسخ بدهند، ميتوانند از ادامه ورود آسيبها جلوگيري كنند.
دستكم ميتوانند به گزارشهايي كه من و خانم لكپور ارائه كردهايم مراجعه كرده و براي زيويه برنامهريزي كنند. باستانشناسي نياز به تجربه دارد و كسي نميتواند بدون داشتن تجربه دست به حفاري بزند.
اينك فصل سرما و بارش است و با توجه به خشتي بودن قلعه زيويه بايد نگران بنا باشيم. چه برنامهاي ميتوان براي اين فصل داشت تا در بهار و تابستان، مرمت و احيا صورت گيرد؟
گرچه زمان در حال ازدست رفتن است اما ميتوان با يك سري تدابير ساده زيويه را از انهدام محض نجات داد؛در نقاطي با احداث ناودان، در نقاطي ديگر با پوشش پلاستيكي، در جايي با احداث شكاف كاهگلي و از همه مهمتر پر كردن گودالهايي كه بر اثر حفاريهاي اخير بهوجود آمدهاند.
| 