صلات ظهر دیروز آیت الله هاشمی رفسنجانی بی سابقه ترین نماز جمعه تهران پس از انقلاب را در میان انبوه «سبزپوشان» و حضور سه کاندیدای معترض به انتخابات اخیر اقامه کرد.
هاشمی رفسنجانی رئیس توامان مجلس خبرگان رهبری و مجمع تشخیص مصلحت نظام که به گفته خود در قامت «همراه لحظه به لحظه انقلاب» پشت تریبون قرار گرفته بود، از ایام کنونی به خاطر وقایع پس از انتخابات با عنوان «بحران» و «دوران تلخ» یاد کرد و با گفتن این جمله که «همه ضرر کردیم» و پیش چشم قرار دادن این نکته که «اگر مشکلات پیش نمی آمد، می توانستیم در ۳۰ سالگی انقلاب بهترین گام را برداریم» از رویدادهای پس از انتخابات ابراز تاسف کرد. وی سپس به انتقاد از دو نهاد صدا و سیما و شورای نگهبان پرداخت و با تاکید بر اینکه عملکرد رسانه ملی باعث شد «تردید مثل خوره به جان مردم» بیفتد، به شورای نگهبان نیز به دلیل عدم استفاده از مهلت پنج روزه قانونی اعتراض کرد. هاشمی رفسنجانی سپس با تایید دیدار خود با جمعی از اعضای مجلس خبرگان و مجمع تشخیص مصلحت نظام راهکارهایی که به گفته او ماحصل رایزنی های وی با این طیف بوده است، ارائه کرد.
آزادی زندانیان سیاسی، دلجویی از آسیب دیدگان حادثه اخیر و بازگرداندن اعتماد از دست رفته مردم، اختصاص دادن وقت و تریبون از سوی صدا و سیما به منتقدان و احترام به آزادی فعالیت قانونی رسانه ها از جمله پیشنهادات هاشمی بود که به اعتقاد او می تواند به برون رفت از «بحران» فعلی منجر شود. خطیب نماز جمعه تهران در پایان با تاکید بر اینکه «باید برادرانه و خواهرانه با یکدیگر حرف بزنیم»، پیشنهاد کرد در پایان از مردم پرسیده شود چه می خواهند. هاشمی رفسنجانی دیروز در حالی پس از هشت هفته غیبت پشت تریبون نماز جمعه تهران قرار گرفت که ساعت ها پیش از حضور وی در جایگاه، خیابان انقلاب و سایر خیابان های منتهی به مکان نماز جمعه تهران به دلیل کثرت جمعیت قفل شده بود؛ جمعیتی که کوشیده بودند با نمادهای سبز خود در این مراسم حاضر شوند. عده یی از زنان چادر سبز به سر کرده بودند و پیش از شروع خطبه ها نیز پرچم سبز بلندی میان نمازگزارانی که در خیابان ۱۶ آذر سجاده خود را پهن کرده بودند، گردانده شد.
در همین حیص و بیص بود که تردد یک روحانی در این خیابان که تسبیح سبزرنگی را در دستش می چرخاند، با شعارهای حمایتی مورد استقبال قرار گرفت. خیابان های قدس، ۱۶ آذر، انقلاب، بلوار کشاورز تا میدان ولیعصر، میدان طالقانی، امیر آباد و ...در جمعیت غرق شده بود. اما آنچه در کنار این جمعیت به چشم می خورد، حضور گسترده نیروهای پلیس ضدشورش بود که با اتوبوس به محل نماز جمعه منتقل شده بودند. در این میان بود که عده یی از نمازگزاران که دستبندهای سبز بسته بودند و دسته های بزرگ گل در دست داشتند، به سمت نیروهای امنیتی حاضر رفتند و به آنها شاخه گل تقدیم کردند؛ گل هایی که از سوی نیروی انتظامی پذیرفته می شد. نمازگزاران در خلال حضور خود و آماده شدن برای برپایی نماز شعارهایی را در حمایت از میرحسین موسوی سر دادند. «الله اکبر» و «یاحسین، میرحسین» از جمله این شعارها بود که واکنش تند رئیس ستاد اقامه نماز جمعه را به دنبال داشت.
سیدرضا تقوی که به عنوان سخنران پیش از خطبه ها سخن می گفت از مردم خواست نهاد نماز جمعه را با شعارهای حزبی و جناحی تحت الشعاع قرار ندهند. اما همان گونه که میرحسین موسوی و مهدی کروبی وعده داده بودند، در این مراسم حاضر شدند و موسوی بین جمعیت و کروبی در جایگاه ویژه مسوولان حضور به هم رساندند تا در کنار محسن رضایی به عنوان سه کاندیدای معترض به نتیجه انتخاباتی که محمود احمدی نژاد پیروز آن اعلام شد، در این مراسم حضور داشته باشند. علی اکبر ناطق نوری، حسن روحانی، سید یاسر خمینی،امامی کاشانی، سعید مرتضوی، مجید انصاری، علی فلاحیان، قدرت الله علیخانی، باهنر، علی رازینی و زهرا رهنورد از دیگر مسوولانی بودند که در جایگاه ویژه حاضر شده بودند. این در حالی بود که هیچ یک از مقام های دولتی در نماز جمعه حضور نداشتند. به هر حال دقایقی پیش از حضور هاشمی جمعیتی که جلوی جایگاه حاضر بودند، با سر دادن شعارهایی خواستار موضع گیری صریح وی درباره انتخابات و وقایع پس از آن بودند؛ شعارهایی که در خلال خطبه ها جاری بود و پس از هر موضع گیری هاشمی شعاری متناسب با آن مطرح می شد.
این شعارها به گونه یی بود که هاشمی رفسنجانی گفت؛ «تایید شما با این شعارها کافی است بگذارید من بهتر از شما بگویم.» «مرگ بر چین»، «مرگ بر روسیه»، «غزه فلسطین چه فرقی داره با چین» نیز از جمله شعارهایی بودند که پس از انتقاد هاشمی رفسنجانی از مسلمان کشی دولت چین در بین جمعیت طنین انداز شد. اما پیش بینی حسین شریعتمداری مدیرمسوول روزنامه کیهان از وقوع برخی خشونت ها به وقوع پیوست. خبرگزاری فارس پرتاب گاز اشک آور میان نمازگزاران را تایید کرد البته با این عنوان که «هنگام ورود هاشمی رفسنجانی به دانشگاه تهران، حامیان موسوی با تجمع مقابل در دانشگاه مانع ورود وی شده بودند.
به همین دلیل و برای پراکنده کردن این افراد و تسهیل در ورود هاشمی به این دانشگاه، نیروی انتظامی گاز اشک آور به سمت افراد پرتاب و آنها را پراکنده کرد.» پرتاب دو گاز اشک آور در خیابان ۱۶ تیر و خیابان قدس در شرایطی صورت گرفت که در بین نمازگزاران، زنان و کودکانی دیده می شدند که در بین جمعیتی که برای فرار از این گازها می دویدند، صدمه دیدند. برخی از نمازگزاران نیز با پناهنده شدن در پارک های اطراف به صورت فرادا نماز خود را اقامه کردند. پس از اتمام نماز جمعه نمازگزاران با سر دادن شعارهایی در حمایت از هاشمی و موسوی جایگاه را ترک کردند.

* دوران تلخی است، همه ضرر کردیم
اما هاشمی رفسنجانی خطبه های نخست خود را با اشاره به تشکیل حکومت اسلامی در زمان پیامبر اختصاص داد و به کنایه مواردی را گوشزد کرد. وی اما حجم عمده خطبه های دوم را به انتخابات اخیر اختصاص داد و گفت؛ این انتخابات اگر مشکلاتی در آن پیش نمی آمد، ما در ۳۰ سالگی انقلاب بهترین گام را در جهت تحقق جمهوری اسلامی برمی داشتیم. من نمی گویم این اتفاق نیفتاده است، اما ما از اواخر دوران تبلیغات دچار تردید شدیم.
افرادی تردید کردند، تبلیغات نادرست و عمل نادرست صدا و سیما باعث شد بذر تردید در دل مردم به وجود بیاید که مثل خوره به جان ما افتاده است. ما تردید را بدترین مصیبت می دانیم.وی ادامه داد؛ البته دو گروه هستند؛ عده یی تردیدی ندارند، قاطع ایستاده اند و کار خودشان را می کنند، اما عده یی هستند که کم نیستند و بخش زیادی از مردم فهیم و عالم کشورمان هستند که می گویند ما تردید داریم. ما باید برای رفع تردید آنها کار کنیم. شرایط و دوران تلخی است. هیچ کس از همه جریانات دلش نمی خواست این طور شود. همه ضرر کردیم. چرا باید این طور شود؟ ما امروز بیش از همیشه نیاز به وحدت داریم. کشور ما باید در برابر خطرهایی که ما را تهدید می کنند و امروز باج خواهی شان بیشتر شده، متحد شود. آنها دارند جلو می آیند که این زحمت طولانی ما را در به دست آوردن تکنولوژی برتر و به خصوص هسته یی از دست ما بگیرند. البته خداوند به آنها مهلت نمی دهد اما آنها به هوس افتاده اند. وی خطاب به نمازگزاران گفت؛ برادران و خواهران من و همه جریان ها، شما من را می شناسید و می دانید که هیچ وقت از این تریبون نخواستم جناحی استفاده کنم و همیشه فراجناحی حرف می زنم، اکنون هم همین طور می گویم.

* پیشنهادات هاشمی رفسنجانی
وی در بیان پیشنهادات خود اظهار کرد؛ من این پیشنهادات را با جمعی از خبرگان و اعضای مجمع تشخیص مصلحت که به فکرشان اعتماد دارم، مطرح کردم و به اینجا رسیدم. من اینها را به عنوان راه حل عرض می کنم. شاید دیگران هم بپذیرند و عمل کنند. مساله مهم ما این است؛ اعتمادی که مردم را با آن وسعت وارد میدان کرد، امروز قدری مخدوش شده است. ما این اعتماد را برگردانیم و این باید هدف مقدس ما باشد؛ اما این اعتماد چگونه باید برگردد.
وی افزود؛ همه ما نظام، حکومت، دولت، مجلس، نیروهای امنیتی، نظامی و انتظامی و مردم یعنی به اصطلاح معترضان همه باید در چارچوب قانون حرکت کنیم. اگر از قانون تجاوز کنیم دیگر هیچ مرزی نداریم. باید با قانون مسائل مان را حل کنیم و همه به این قانع باشیم. اگر کسانی با بعضی از قوانین دلخوشی ندارند باید سعی کنند این قوانین اصلاح شود و هر وقت لازم است این اشکالات روزی حل شود؛ اما چارچوب مان را قانون قرار دهیم. هاشمی رفسنجانی با بیان اینکه «این اتفاقات در یک روز و یک شب انجام نمی شود و جریانی طولانی است»، گفت؛ ما باید به گونه یی عمل کنیم و فضایی به وجود آوریم که همه افراد بتوانند آنجا حرف شان را بزنند. هر طرف منطقی، بدون دعوا و بدون مشاجره حرف بزنند.
البته کار عمده در این زمینه مربوط به صدا و سیماست که باید انجام دهد زیرا مستمعین زیادتری دارد و سایر رسانه ها هم باید این کار را بکنند. بحث ها منطقی باشد، برادرانه و خواهرانه بنشینند و حرف شان را بزنند و دلایل شان را هم بگویند. بالاخره مردم در این بین خودشان می فهمند. طوری باشد که ما این اعتماد را برگردانیم. وی با اشاره به فرصت پنج روزه مقام معظم رهبری به شورای نگهبان برای رسیدگی به اعتراضات کاندیداهای معترض انتخابات ریاست جمهوری تاکید کرد؛ متاسفانه از این فرصت که رهبری به شورای نگهبان دادند و گفتند بروید عقلا و موجهین را بیاورید تا بررسی کنند و اعتماد مردم را جلب کنیم، استفاده خوبی نشد و من نمی خواهم بگویم تقصیر چه کسی بود که نشد، اما نشد.
به هر حال آن گذشت و ما از این مرحله گذشته ایم و مرحله دیگری است. من فکر می کنم برای آینده، برای اتحاد و برای جلوگیری از خطر نظام و حفظ ارزش هایی که انقلاب خلق کرده و برای بنای باشکوهی که امام(ره) آن را با خون شهدا و مجاهدات مردم و رزمندگان و برای اینکه این نظام برای نسل های بعد بماند، می توانیم در این مقطع حرکاتی انجام دهیم. وی با بیان اینکه «اگر این دو کار را بپذیریم که قانونی باشد و راه برای مناظره و مذاکره، مباحثه و استدلال باز باشد، شاید در مدت کوتاهی به قناعت برسیم» با صدایی بغض آلود خاطرنشان کرد؛ در این فاصله باید کارهای دیگری هم بکنیم؛ لازم نیست در این شرایط ما افرادی را به این نامی که الان است در زندان داشته باشیم. اجازه بدهیم اینها بیایند و به خانواده هایشان برسند. نگذاریم به خاطر زندانی بودن یک عده دشمنان ما، ما را سرزنش و شماتت کنند.
برای ما بخندند و برای ما نقشه بکشند. ما باید اینقدر رشادت، حلم و صبر داشته باشیم که همدیگر را تحمل کنیم. رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام ادامه داد؛ مساله بعد این است که با آسیب دیدگان حوادثی که اتفاق افتاده همدردی و دلجویی شود، آنهایی که عزادارند هم به آنها تسلیت بدهیم و هم دل آنها را دوباره به نظام نزدیک کنیم، این کار شدنی است. کسانی که وفادار به انقلاب باشند و ببینند نظام به سراغ شان می رود، آنها زود با دل و جان شان با ما همراهی می کنند. باید این کار را انجام دهیم و از آنها دلجویی کنیم. باید سعه صدر داشته باشیم. وی خاطرنشان کرد؛ اینجا لازم نیست ما عجله داشته باشیم و لازم نیست ما خود را گرفتار کنیم. بگذارید رسانه هایمان اگر با معیارهای قانونی اجازه گرفتند، محدودشان نکنیم البته در حد قانون. ملاک باید قانون باشد، نه رسانه ها انتظار داشته باشند بیش از اجازه قانونی عمل کنند و نه نظام از آنها توقع داشته باشد که حق قانونی شان را ندیده بگیرند.
همه با هم بگذاریم فضایی آرام و آزاد، انتقادی یا تاییدی هر دو به وجود بیاید. هاشمی رفسنجانی گفت؛ من فکر می کنم اگر مسوولان، نیروهای انتظامی، نظامی و امنیتی رعایت کنند همه ما عضو یک خانواده هستیم. همه آسیب دیده در راه انقلاب هستیم. همه جزء کسانی هستیم که در جهاد طولانی دفاع مقدس سرمایه گذاری کردیم. همه در گلزارهای شهدا شهید داریم و همه در خانه هایمان جانباز داریم. چرا باید دیگران از راه های دور برای ما نسخه بپیچند؟ ما خودمان هستیم. ما اینقدر عاقل نیستیم؟ ما این مبانی را نداریم؟ ما تجربه ۳۰ سال اداره کشور را نداریم؟ ما علما را نداریم؟ مراجع ما که همیشه پشتیبان و حقیقتاً بدون توقع در حوزه های علمیه در خدمت بودند، چرا باید بعضی از آنها برنجند؟ باید آنها را کنار خودمان حفظ کنیم. باید به آنها متکی باشیم. امام جمعه موقت تهران تاکید کرد؛ اگر ان شاءالله بتوانیم این یکپارچگی را فراهم کنیم امیدوارم این خطبه نماز جمعه شروع تحولی در آینده باشد و بتوانیم از این مشکلی که می شود متاسفانه اسم بحران روی آن گذاشت، به خوبی عبور کنیم و دوباره شاهد همدلی، همرزمی و همراهی و رقابت سالم، و هر کس را مردم خواستند، باشیم.

*انتقاد از دولت چین
هاشمی رفسنجانی در بخش دیگری از سخنان خود نسبت به کشتار اخیر مسلمانان در چین نیز ابراز تاسف کرد و گفت؛ من به دولت چین عرض می کنم که از آنها انتظار می رود بتوانند در مقابل مظالمی که به این مردم وارد می شود کار درستی انجام دهند. عده یی از نمازگزاران شعار مرگ بر چین سر دادند که هاشمی رفسنجانی گفت؛ شعار ندهید. به دلایلی که شما هم می دانید و شرایط خاصی که در خیابان های اطراف دانشگاه تهران حاکم است، از شما می خواهم شعار ندهید. رئیس مجمع تشخیص مصلحت نظام در ادامه سخنان خود باز هم به انتخابات اخیر ریاست جمهوری اشاره کرد و افزود؛ در انتخاباتی که انجام شد ما خیلی خوب شروع کردیم و رقابت خوبی شکل گرفت.
چهار نفری که از نظر شورای نگهبان صالح معرفی شدند رقابت کردند و مردم هم به آزادی انتخابات امیدوار شدند و حضور بی سابقه یی داشتند. در این شرایط همه چیز آماده ایجاد افتخاری بزرگ بود که ما باید این افتخار را مربوط به مردم بدانیم و باید از همه آنها تشکر کنیم که آزادانه آمدند و در انتخابات شرکت کردند ولی ای کاش همان شرایط تا امروز ادامه داشت و امروز ما سربلندترین شرایط را می توانستیم در جهان داشته باشیم ولی آن طور که می خواستیم نشد. وی با طرح این سوالات که «ما چه می خواهیم؟ انقلاب اسلامی چه می خواهد؟» خاطرنشان کرد؛ شما این سخنان را از کسی می شنوید که از پیش از شروع مبارزات قبل از انقلاب که توسط حضرت امام آغاز شد، لحظه به لحظه همراه انقلاب بوده است و صحبت از ۶۰ سال پیش است؛ ما می دانیم اساس تفکر امام(ره) چه بوده است. امام می فرمایند آنچه من می خواهم مردم است و هرچه می توانید باید تلاش کنید تا دل مردم را به دست بیاورید.