انتشار خبر حمايت مركز گسترش سينماي مستند و تجربي از 23 فيلم سينمايي در سال 1388 حرف و حديث‌هاي فراواني را در ميان اهالي سينما به همراه داشته است.
در خبري كه مدتي قبل از سوي اين مركز اعلام شد، آمده است: «مركز گسترش سينماي مستند و تجربي تا مرداد امسال در ادامه حمايت از فيلمسازان جوان باتجربه و خلاق بيش از 23 فيلم سينمايي را مورد حمايت و مشاركت قرار داده است.... در دوره جديد فعاليت‌هاي مركز از سال 1385 تا كنون بيش از 50 فيلم سينمايي اول و دوم فيلمسازان مورد حمايت مركز قرار گرفته است.»
در ادامه خبر نيز نام فيلم‌ها و اسامي سازندگان آنها آمده است. اين مساله مهم‌ترين موضوعي است كه در اين خبر به نظر مي‌رسد. نكته جالب توجه اين است كه در خبر ياد شده فيلمسازاني كه مورد حمايت قرار گرفته‌اند با عنوان «جوان، با تجربه، خلاق و فيلمسازاني كه فيلم اول و دوم خود را مي‌سازند» معرفي شده‌اند، اما در عمل بررسي فهرست فيلمسازان مذكور تناقض زيادي با اين حرف دارد و بررسي خبرنگار ما نشان مي‌دهد بسياري از نام‌هاي مطرح در اين فهرست تناسبي با اين تعاريف ندارد.

چه فيلمسازاني جوان و فيلم اولي و دومي هستند؟
فيلم انيميشن «رستم و سهراب» ساخته كيانوش دالوند اولين فيلم اين فهرست است. دالوند به عنوان كارگردان، فيلم «روزي كه حسني مرد شد» را در كارنامه كاري خود دارد و جزو فيلمسازان دوم است.
انيميشن«قلب سيمرغ» ساخته وحيد نصيريان فيلم ديگر اين فهرست است.
آناهيتا ساخته عزيز‌الله حميدنژاد كارگردان 50 ساله سينماي ايران است كه تاكنون فيلم‌هاي هور در آتش، ستارگان خاك، قله دنيا و اشك سرما را ساخته است و آناهيتا فيلم پنجم او محسوب مي‌شود.
«بي‌خوابي» ساخته محمدجعفر باقري‌نيا نيز در اين فهرست قرار دارد كه اطلاعات چنداني درباره آن موجود نيست. «خاله سوسكه» ساخته نادره تركماني نيز در اين فهرست جاي دارد. اين فيلمساز 44 ساله به عنوان مستندساز، محقق، پژوهشگر، ‌مؤلف، مدرس سينما، ‌تصويرگر كتاب و مدير عامل موسسه فرهنگي هنري سابقه ساخت بيش از 30 فيلم را در كارنامه كاري خود دارد و بسختي مي‌توان او را به عنوان فيلمساز اول پذيرفت.
«ضريح چشمان تو» به كارگرداني محرم زينال‌زاده هم در اين فهرست قرار دارد. اين كارگردان 58 ساله تاكنون مرد ناتمام، ساز ستاره، حسرت ديدار و آي پارا را ساخته است.
«سفر مرگ» فيلم اول حسن آقاكريمي تهيه‌كننده و مديرتوليد سينما و تلويزيون است، اما اين سوال پيش مي‌آيد كه آيا مركز مي‌تواند از فيلم يك تهيه‌كننده كه علاقه‌مند به فعاليت در عرصه كارگرداني است هم حمايت كند يا اين‌كه اين حمايت بايد محدود به آثار فيلمسازاني باشد كه امكان جذب سرمايه از خارج از اين دايره را ندارند؟
فيلم «نويسنده يا خاطره» ساخته نادر طريقت نيز در همين فهرست مشاهده مي‌شود. اين فيلم ساخته اول كارگردان آن است.
در فهرست مشخصات امير سماواتي كارگردان فيلم «باغ قرمز» نيز 4 پروژه دبستان شوك، نفس عميق، كافه ترانزيت و قصه عشق به عنوان تهيه كننده درج شده و اين سابقه آنقدر درخشان است كه نمي‌توان او را فيلمساز اول به حساب آورد.
«پرسه در مه» ساخته بهرام توكلي فيلم ديگر موجود در اين فهرست است. «عقل سرخ» اولين فيلم اين فيلمساز است كه سال 1379 ساخته شد، اما به دليل كيفيت نامطلوب آن ظاهرا به شبكه ويدئويي سپرده شد. با اضافه شدن فيلم «پابرهنه در بهشت» به كارنامه كاري وي در سال 84، فيلم پرسه در مه اثر سوم اين كارگردان محسوب مي‌شود.
«خانواده ارنست» ساخته محسن دامادي نيز فيلم سوم اين فيلمنامه‌نويس 50 ساله سينماي ايران محسوب مي‌شود. با توجه به فيلمنامه‌هاي مختلف سينمايي و تلويزيوني كه اين فيلمساز نوشته به نظر مي‌رسد عنوان فيلمساز اول يا دوم چندان شايسته اين شخص نباشد.
«مرا ببخش مادر» ساخته مهدي نادري كارگردان فيلم‌هايي همچون لب‌هاي دوخته، دختران آفتاب، گزارش زير خاكي، قدم به قدم، ايستگاه بعدي و... است و با توجه به سوابق وي در عرصه فيلمسازي به نظر مي‌رسد حمايت صورت گرفته از او در ساخت فيلم بلند قابل دفاع باشد. «مصائب چارلي» ساخته كارگرداني به نام عليرضا سعادت‌نياست كه اطلاعات چنداني درباره او موجود نيست.
در اين فهرست ابراهيم مختاري، كارگردان مشهور سينماي مستند نيز با فيلم «اين روزهاي ابري» حضور دارد. اين فيلمساز 52 ساله از چهره‌هاي مطرح سينماي مستند است كه سال‌ها قبل فيلم «زينت» را در قالب اثري داستاني ساخته، اما 9 فيلم مستند بلند ساخته شده توسط او، وي را از كارگردان‌هاي فيلم اولي و دومي متمايز مي‌كند.
«نزديك‌تر از آشنا» ساخته محمدرضا سركانيان نيز در اين فهرست قرار گرفته است. اين فيلمساز همداني مقيم فرانسه، فعاليت هنري خود را از 17 سالگي با مركز سينمايي فيلمسازي آماتور آغاز كرد و با انجمن سينماي جوان ادامه داد. وي تجربه فيلمسازي را از سال 75 در هلند و سپس در فرانسه پيگيري كرده كه حاصل پژوهش‌هاي وي در آكادمي هنرهاي دراماتيك، توليد چند فيلم در فرانسه و هلند بود. سركانيان فيلمبرد‌اري فيلم سينمايي «ما نبايد وجود مي‌داشتيم» را عهده‌دار بوده كه اين فيلم در جشنواره فيلم كن سال 86 به نمايش درآمد. مستند «آنها كه چوب مي‌خورند» ساخته شده در آفريقا، آخرين تجربه فيلمسازي وي است كه در جشنواره فيلم‌هاي فرانسه، بلژيك و تونس پخش شد. قضاوت درباره فيلمساز اول بودن يا دوم بودن اين فرد با خوانندگان اين مطلب است.
«فرياد بي‌صدا» ساخته رضا اعظميان نيز در اين فهرست قرار دارد. اين فيلمساز 47 ساله فيلم‌هاي كارناوال مرگ، ارابه مرگ و مرزي براي زندگي را در كارنامه كاري خود دارد. البته كارناوال مرگ فيلمي بود كه در مرحله فيلمبرداري به مشكل برخورد و بخش محدودي از فيلم توسط حبيب‌الله كاسه ساز مقابل دوربين رفت.
«لطفا مزاحم نشويد» ساخته محسن عبدالوهاب است. مستند سازي كه 2 فيلم گيلانه و خون بازي را به طور مشترك با رخشان بني اعتماد كارگرداني كرده و فيلم «شيشه مات» نيز در كارنامه كاري او مشاهده مي‌شود. نام محمد علي باشه آهنگر فيلمساز دفاع مقدس نيز با فيلم «بيداري روياها» در اين فهرست ديده مي‌شود.
فيلمسازي كه سه فيلم نبات داغ، نيمه گمشده و فرزند خاك را در كارنامه كاري خود دارد.
«راند هفتم» نيز فيلمي بود كه ابتدا به عنوان فيلم دوم سامان استركي مقابل دوربين رفت اما با انصراف اين كارگردان، ساخت آن توسط حميد رضا چاركچيان دنبال شد كه تاكنون تنها سابقه دستياري اول چند پروژه مطرح را در كارنامه كاري خود داشته و اين فيلم اولين اثر بلند سينمايي او محسوب مي‌شود.
«جايي نزديك زمين» ساخته مهدي رحماني نيز اولين ساخته كارگردان آن و جزو فيلم‌هاي اولي است كه مورد حمايت قرار گرفته است. نام آخر اين فهرست نيز به فيلم «چيزهايي هست كه نمي‌داني» ساخته فردين صاحب‌الزماني، اولين اثر كارگرداني است كه پيش از اين در بخش صداگذاري و صدابرداري فعاليت داشته و حالا اين فيلم اولين اثر بلند او محسوب مي‌شود.
«نظام از راست» ساخته محمدرضا ورزي نيز در اين فهرست قرار دارد. ورزي كارگردان فيلم‌هاي مظفرنامه و ابراهيم خليل‌الله است و ساخت تعداد زيادي سريال را در كارنامه كاري خود دارد و به همين دليل عبارت فيلمساز اول تا حدودي براي او برخورنده است. سرانجام اين‌كه محمدرضا عرب نيز با فيلم «بركه سنجاقك‌ها» در اين فهرست قرار دارد. يك الف ناقابل، ندارها و آخرين ملكه زمين 3 فيلم ساخته شده توسط اين فيلمساز است.
البته در اين فهرست ابهام‌هايي نيز وجود دارد. مثلا يكي از اين فيلم‌ها كه در قالب چنين طرح‌هايي مورد حمايت قرار گرفته پروانه ساخت نداشته، اما مورد حمايت قرار گرفته است. حضور يك كارگردان جوان در مقام تهيه‌كننده نيز از ديگر ابهام‌هاي اين فهرست است.

در انتظار حمايت‌هاي مالي
جستجوي جام‌جم براي فيلمسازان جواني كه در نوبت دريافت حمايت از مركز گسترش سينماي مستند و تجربي قرار دارند به نتيجه‌اي نرسيد. بسياري از اين فيلمسازان به دليل احتمال تاثير اين مصاحبه‌ها و خبرها در سرنوشت فيلم‌هايشان از مصاحبه با خبرنگار جام‌جم خودداري كردند، اما شنيده‌ها حاكي است حمايت مالي از فيلم‌ها و درصد حمايتي كه به يك فيلم پرداخت مي‌شود، بسته به برآورد كلي فيلم‌ها متفاوت است. مثلا مشاركت در 20 درصد پروژه‌اي كه با 800 ميليون تومان برآورد شده با همين ميزان مشاركت در پروژه‌اي كه 150 ميليون تومان برآورد شده و برآورد آن تا اين ميزان مورد پذيرش قرار گرفته وضعيت متفاوتي را براي يك پروژه ايجاد مي‌كند.
محمد آفريده، مديرعامل مركز گسترش سينماي مستند و تجربي چند روز قبل در مصاحبه‌اي با خبرگزاري ايسنا به طور تلويحي از عملكرد مجموعه خود دفاع كرد و با لحني وصيت‌گونه اعلام كرد؛ «به تمامي دوستاني كه ادامه دهنده‌ اين راه خواهند ‌بود توصيه مي‌نمايم كه اعتماد به اين نسل را فراموش نكنند.» هرچند نمي‌توان منكر برخي دستاوردهاي مثبت فعاليت‌هاي اين مركز شد، اما به نظر مي‌رسد نحوه تخصيص امكانات و بودجه يكي از نكاتي است كه در دولت آينده و در حوزه سينما بايد بيش از گذشته جدي گرفته شود و شيوه منطقي‌تري براي آن در نظر گرفته شود.