27 شهريور ماه همواره روزي تلخ و فراموش ناشدني براي شعر و ادب ايران زمين است جايي که استاد سخن محمد حسين شهريار پس از سالها عمر با برکت روي به سوي معشوق نهاد.
جمعه 27 شهريور 88 حسرت فراق شهريار 21 ساله شد. اين روز به احترام خدمات انکارناپذير استاد شهريار به شعر معاصر ،‌ با تصويب شوراي عالي انقلاب فرهنگي «روز ملي شعر و ادب» ناميده شده است اما امروز به رغم اين مصوبه وزين هيچ برنامه اي نه تنها در تهران و ساير شهرستانها بلکه در زادگاه وي نيز برگزار نمي شود.
مرور برنامه هاي فرهنگي ادارات ارشاد و انجمنهاي ادبي در سراسر کشور نشان داد که امروز برنامه خاصي براي بزرگداشت اين بزرگمرد تاريخ شعر و ادب کشور منظور نشده است و اغلب مسئولان نيز همزماني برنامه هاي روز جهاني قدس را بهانه کردند.
اين در حالي است که روز جهاني قدس در سراسر کشور و نيز جهان از حدود 9 صبح تا اقامه نماز جمعه برگزار مي شود و متوليان امر مي توانستند هم شامگاه گذشته و هم عصر امروز برنامه هاي متنوعي براي بزرگداشت روز ملي شعر و ادب پارسي برگزار کنند البته شهريار و شهريارها چه با برگزاري مراسم بزرگداشت و چه بدون آن همواره بر آسمان فرهنگ و ادب ايران مي درخشند و اشعار و حالات آنها در ميان زندگي مردم جاري است چرا که آنها از مردم برآمده اند، با مردم زيسته اند و در ميان آنها آرميده اند.
شهريار مانند بسياري از شاعران ارزشمند تاريخ و ادب ايران گرچه از ميان ما رفته اما ياد و نامش همواره زينت بخش محافل فرهنگي و آثار و اشعار پرمعنايش الهام بخش آثار هنري بسياري بوده است.
محمد حسين بهجت تبريزي به سال 1285 خورشيدي (1324 ه.ق) در بازارچه ميرزا نصرالله تبريز متولد شد. پدرش حاجي ميرآقا خشگنابي از سادات روستاي خشگناب، وکيل مبارز عدليه تبريز، مردي فاضل و خوش محاوره و از خوش نويسان دوره خود بود. البته استاد شهريار چندان از نعمت پدر فيض نبرد چراکه پدر خود را در همان دوران نوجواني از دست داد. وي زمانيکه شش سال داشت همزمان با اوج انقلاب مشروطيت از تبريز به روستاي خشکناب در اطراف شهرستان بستان آباد نقل مکان داده شد.
نخستين آثار طبع شعري وي در همان دوران طفوليت آشکار گشت. محمدحسين کوچک زمانيکه تنها چهار سال داشت نخستين شعر خود را به زبان مادري سرود. شاعر نخستين شعر خود را با اين مضمون شرح مي دهد: «روقيه باجي ، باشيمين تاجي ، اتي آت ايته ، منه وئر کته»
با اينحال اما نخستين شعر اصيل شهريار در وصف زادگاه خود تبريز، در 10 سالگي سروده شده است.
شهريار پس از رسيدن به سن تحصيل دوباره عزم تبريز کرد و تحصيلات خود را در مدارس متحده و فيوضات و متوسطه اين شهر گذراند. وي پس از اتمام دوران متوسطه براي ادامه تحصيل در رشته طب راهي دارالفنون تهران شد. اين دانشجوي پزشکي پر شر و شور تا کلاس آخر مدرسه طب تحصيل کرد و در چند مريضخانه هم مدارج اکسترني و انترني را گذراند اما دام عشق به ناگاه مسير زندگي وي را تغيير داد.
شهريار در طول مدت اقامتش در تهران افتخار آشنايي با بسياري از بزرگان زمان خود را يافت که معروفترين آنها ملک الشعراي بهار و استاد صبا بودند . نخستين ديوان نسبتا کامل وي نيز با مقدمه ملک‌الشعراي بهار به سال 1310 شمسي و زمانيکه شهريار 25 سال داشت به چاپ رسيد.
شهريار پس از ترک مدرسه طب مدتي سر به تو برد اما با حمايت دوستان وارد خدمت دولتي شد. وي چند سالي در اداره ثبت اسناد نيشابور و مشهد خدمت کرد و در سال 1315 به بانک کشاورزي تهران منتقل شد و از اين اداره هم بازنشسته شد.
استاد شهريار در اوايل شاعري با عنوان «بهجت» تخلص مي کرد اما بعدها به موازات ارادتش به حافظ شيرين سخن ، از ديوان وي تخلص خواست که دو بيت زير شاهد از ديوان حافظ آمد:
که چرخ سکه دولت به نام شهرياران زد
غم غريبي و غربت چو بر نمي تابم
به شهر خود روم و شهريار خود باشم
و همين شد که شاعر ، عنوان خود را از بهجت به شهريار تبديل کرد و آوازه اش با همين نام سراسر جهان را درنورديده است.
استاد شهريار در طول 82 سال عمر با برکت خويش بيش از 28 هزار بيت شعر به زبان فارسي و در حدود سه هزار بيت به زبان ترکي آذري سروده است.
گرچه در ميان اشعار پارسي وي آثار بي نظير بسياري وجود دارد اما بطور حتم «حيدر بابايه سلام» اثر جاودانه استاد به زبان مادري است. شهريار در خلال سال هاي 1329 تا 1331 «حيدر بابا» را سرود اثري که علاوه بر جايگاه ويژه اش در کشورهاي ترک زبان، هم اکنون به بيش از 90 زبان زنده جهان ترجمه شده است.
«حيدر بابا» تجلي شور و خروش جوشيده از عشق شهريار به مردم آذربايجان است. اين منظومه از جمله بهترين آثار ادبي در زبان ترکي آذري است. «حيدر بابا» در اکثر دانشگاه هاي جهان از جمله دانشگاه کلمبيا در ايالات متحده‌آمريکا مورد بحث رساله دکترا قرار گرفته است و برخي از موسيقيدانان همانند هاژاک آهنگساز معروف ارمنستان آهنگ جالبي بر آن ساخته است.
از نکات جالب توجه در خصوص اين منظومه اينکه همزمان با فوت مادرش «کوکب خانم» سروده شده است. شهريار مرگ مادر را به همراه از دست دادن عشق خويش، تلخ ترين حادثه زندگي خويش مي داند.
روز 31 تيرماه 1331 خورشيدي ، خبر فوت مادر را به شهريار جوان مي دهند و او در اندوه فراوان، پيکر اين زن نستوه را به قم برده و به خاک مي سپارد.
عمق اندوه و غم از دست دادن مادر را مي توان در منظومه «اي واي مادرم» به خوبي مشاهده کرد. آنجا که مي گويد:
مي آمديم و کله من گيج و منگ بود
انگار جيوه در دل من آب مي کنند
پيچيده صحنه هاي زمين و زمان به هم
خاموش و خوفناک همه مي گريختند
مي گشت آسمان که بکوبد به مغز من
دنيا به پيش چشم گنهکار من سياه
يک ناله ضعيف هم از پي دوان دوان
مي آمد و به گوش من آهسته مي خليد: تنها شدي پسر!
يکي ديگر از ويژگيهاي بارز استاد، ارادات ويژه ايشان به ائمه اطهار (ع) و مهارت در سرودن اشعار کم نظير درمدح بزرگان دين است. همچنانکه داستان شعر معروف وي در مدح اميرالمومنين (ع) و حکايت خواب آيت الله مرعشي از مقاطع فراموش ناشدني زندگي استاد است.
پس از وقوع انقلاب اسلامي، شهريار دلبستگي عارفانه و شاعرانه اي به اين تحول عظيم و خيزش ديني و ملي ايرانيان پيدا کرد. اين دلبستگي علت اصلي مظلوميت او در ميان شاعران مسلمان و دگرانديش است. شهريار با آثاري که از خود برجاي گذاشت به هر دو گروه نشان داد که سير صعودي را از زمين به آسمان آغاز کرده است که مذهب تشيع و انقلاب اسلامي همچون دو بال به ياري او شتافتند.
سيد محمد حسين بهجت تبريزي ، متخلص به «شهريار» پس از 82 سال خدمت به ادب و عرفان ايران زمين، ساعت شش بامداد در روز 27 شهريور 1367 خورشيدي در بيمارستان مهر تهران چشم از جهان فروبست. بنا به وصيت استاد، پيکر وي به زادگاهش منتقل و روز 29 شهريور در ميان خيل عظيم عزاداران و علاقمندانش در مقبرةالشعراي محله سرخاب تبريز به خاک سپرده شد.
اکنون خانه محقر وي در اقدامي بجا و شايسته از طرف شهردار وقت تبريز خريداري و تبديل به موزه ادبي شهريار شده است.
خانه محل گذران دوران طفوليت وي در روستاي «خشکناب» از سوي سازمان ميراث فرهنگي ، صنايع دستي و گردشگري خريداري و پس از بازسازي و مرمت به محل جذب گردشگر تبديل مي‌شود.