با پایان ماه رمضان پخش سریالهای این ماه هم به اتمام رسید تا پرونده امسال سریالهای ماه رمضان بسته شود اما مثل همیشه با پایان سریالها، تازه بازار صحبت درباره این آثار داغ شده است.
امسال تلویزیون برخلاف سالهای گذشته تصمیم گرفت ۳ سریال به آنتن پخش بسپارد. نردبام آسمان به كارگردانی محمدحسین لطیفی، عبور از پاییز به كارگردانی مسعود شامحمدی و پنجمین خورشید به كارگردانی علیرضا افخمی عنوان سریالهایی بودند كه از شبكههای یك، دو و سه پخش شدند. علاوه بر این تلویزیون كوشید نوع دیگری از آثار مناسبتی را به مخاطب عرضه كند و برخلاف سالهای گذشته كه عموما این آثار در گروههای طنز، اجتماعی و ماورایی دستهبندی میشدند امسال تلویزیون تجربه پخش یك اثر تاریخی سنگین را هم از سر گذراند.
*توجه به راههای نرفته
این كه تلویزیون تا چه اندازه توانسته در مواجهه با مخاطب سربلند باشد، البته موضوعی كاملا نسبی است اما از برآیند نگاههای مختلف این گونه به نظر میرسد كه این اقدام تازه تلویزیون در «توجه به راههای نرفته» و «اولویت دادن به محتوا» در همین آثار پخش شده كاملا به چشم آمده است.
محمدرضا آهنج كارگردان جوان سینما و تلویزیون كه این روزها پشت دوربین سری دوم سریال «عملیات ۱۲۵» ایستاده است توجه تلویزیون را در ساخت آثار مختلف نمایشی در این ماه قابل تقدیر میداند و میگوید: امسال هم تلویزیون در ادامه ساخت سریالهای مناسب برای ماه رمضان كوشید صاحب تجربه تازهای در این زمینه شود. بدیهی است هر تجربه تازهای تبعات خاص خودش را دارد، اما امسال تلویزیون حداقل توانست محك درستی از سطح و نوع سلیقه مخاطب این سالها خودش بدست بیاورد. پخش سریالی مثل «نردبام آسمان» در نوع خودش یك جسارت بود كه با موفقیت همراه بود. در واقع یك بدعت مثبت بود كه با واكنش خوب مخاطب هم همراه شد. اما البته بدیهی است كه همه آثار نمیتوانند موفقیتی یكسان كسب كنند. سریالی مثل عبور از پاییز نشان داد كه میشود بهتر از اینها از ظرفیت رسانهای مثل تلویزیون استفاده كرد. همان چیزی كه دستاندركاران این اثر نتوانستند آنگونه كه باید به این مهم جامهعمل بپوشانند.
شبكه ۳ هم با پخش سریال پنجمین خورشید یكبار دیگر بحث تقدیر و سرنوشت انسان را مطرح كرد و این كه انسان تا چه اندازه شگرفی در تغییر سرنوشت خود سهم دارد. در واقع این سریال برداشتی آزاد و البته سطحی از این آیه قرآنی است كه ما سرنوشت هیچ قومی را تغییر نمیدهیم، مگر این كه خودشان چنین بخواهند. این مفهوم قرآنی، همه پیام این سریال بود كه در داستان آن مستتر بود. البته ساختار و ضعف تكنیكی كار كه محصول زمان كم ساخت این اثر بود، بحث دیگری است كه میطلبد مسوولان به طور جدی به این قضیه بیندیشند.
*اصلاح روند ساخت سریالهای مناسبتی
نكتهای كه آهنج به آن اشاره میكند، یعنی تاخیر در ساخت این آثار و همزمان شدن پخش و تصویربرداری این آثار، مساله تازهای نیست. اما ظاهرا در به همان پاشنه قدیمی میچرخد و بعضی از آثار پخش شده در ماه رمضان امسال هم از این مساله رنج میبردند. امیرحسین شریفی تهیهكننده سینما و تلویزیون كه بزودی ساخت سریال «خانه بیپرنده» را آغاز خواهد كرد، در این باره میگوید: فكر میكنم مخاطبان تلویزیون در ماه رمضان دوست دارند وقتی روزهشان را باز كردند یك اثر مفرح، شاد و البته پیامدار از تلویزیون ببینند در حالی كه سریالهایی كه امسال از تلویزیون پخش شد، چنین ویژگیهایی را خیلی نداشتند و برعكس بیشتر داستانهایی را واگو میكردند كه تنش و گرفتاری در آنها بود. از آن گذشته ما باید مشكل سریالهایی كه همراه با تصویربرداری پخش میشوند را هم حل كنیم. این روند سریالسازی مناسبتی خصوصا برای ماه مبارك رمضان باید كمی تغییر كند. من خودم قرار است سریال «خانه بیپرنده» را تا مدتی دیگر جلوی دوربین ببرم. ما روی فیلمنامه این اثر نزدیك دو سال وقت و انرژی گذاشتهایم. فقط طرح فیلمنامه این اثر ۲۰ بار بازنویسی شد. سوال من این است چرا این توجه و دقت برای سریالهای ماه رمضانی كمتر وجود دارد؟
* سریالها موفق بودند
محمود گبرلو، نویسنده و منتقد سینمایی هم با اشاره به این كه سریالهای ماه رمضان از مورد توجهترین آثار تلویزیون هستند، ساخت پرشتاب این نوع آثار را چندان اصولی نمیداند و برنامهریزی بیشتر مدیران را راه حل نهایی این مساله میداند.
گبرلو میگوید: سریالهای امسال ماه رمضان توانستند مخاطبان را به خود جذب كنند اما به هر حال باید بپذیریم كه در حد توقعات بعضی از این آثار ظاهر نشدند. از میان آثار پخش شده، ۲ سریال مطرح وجود دارند. سریال «پنجمین خورشید» به لحاظ مضمون و محتوا بكر بود كه تجربه جدیدی برای كارگردانش و مخاطبان بود، این سریال به نوعی سعی كرد برای مخاطب عام هم جذابیت داشته باشد كه تا حدودی موفق هم بود.
افخمی در هر قسمت تلاش كرد یك «گره» ایجاد كند تا مخاطب را به پیگیری ادامه ماجراها راغب كند. البته ضعف در ساختار و كارگردانی گاه باعث میشد اثر به سطح بیاید. خصوصا در قسمتهای پایانی كه این ضعف بیشتر دیده شد. اما سریال نردبام آسمان با كیفیتترین و جذابترین سریالی بود كه پخش شد اگر چه به نظر میرسید به لحاظ زمانی خیلی مناسب ماه رمضان نیست، هر چند كه در ارائه یك شخصیت تاریخی بسیار موفق عمل كرد و ساختار محكمی هم داشت. نردبام آسمان در مسیر كار سازندهاش، یك موفقیت به شمار میآید یادمان باشد پرداختن به آثار تاریخی همیشه سخت و مشكل است اما لطیفی با استفاده از یك نوع زبان خاص و نیز نوع روایتش توانست مخاطب را با خود همراه كند. سریال دیگر عبور از پاییز بود كه سازندگان آن تلاش كرده بودند فضای تازهای در ساخت و ارائه آثار تلویزیونی به وجود آورند و این تازگی را میشود هم در ساختار و هم در محتوای این اثر دید. اما در مجموع عبور از پاییز سریال مثبت و موثری بود كه هرچند گاه از ساختار تئاتریاش ضربه میخورد اما به خاطر خود داستان اثر برای مخاطب جذابیتهای ویژهای داشت.
گبرلو در ادامه تجربه تازه تلویزیون را موفق میداند و میگوید به هر حال مخاطب تلویزیون لازم است كه با نوع دیگری از آثار هنری در گونههای مختلف آشنا شود و امسال تلویزیون تلاش كرد با پخش آثار متفاوت به این مهم دست یابد. با این وجود به نظر میرسد تلویزیون كمی از دوره آزمون و خطا فاصله گرفته است. همین كه تلاش میكند «عادت» همیشگی مخاطب را بشكند و اثری «تازه» را به او معرفی كند، نشان میدهد كه اتفاقی در تلویزیون افتاده است.
آهنج در این باره میگوید: ما باید داستانهایی را برای ساخت در این ماه آماده كنیم كه بدانیم مخاطب با آنها ارتباط برقرار میكند. برای این كار باید ظرف و مظروف، اثر و سازنده اثر هموزن باشد. برای ساخت یك اثر خوب قطعا باید از یك سازنده و كارگردان با درجه توانایی بالا استفاده كنیم. این كار مثل ماهیگیری است. ممكن است ما تور ماهیگیری را خیلی پایین انداخته باشیم و حتی یك ماهی خیلی بزرگ هم صید كرده باشیم اما وقتی توانایی بالا كشیدن و عرضه آن را نداریم، مثل این است كه هیچ اتفاقی نیفتاده است.
البته ما هنرمندان و كارگردانان خوبی داریم كه خیلی از آنها در تلویزیون و سینما مشغول به كارند. فقط باید زمینه شناخت و بروز این استعدادها را پدید آورد كه تلویزیون در تحقق این امر گامهای بزرگی را برداشته است.
| 