چند سالی است كه پخش سریالهای مناسبتی در روزها و شبهای ماه رمضان از سیمای جمهوری اسلامی ایران باب شده است؛ البته سریالهای مناسبتی به صورت هر شبه در مناسبتهای دیگر مثل ماه محرم، ایام نوروز و مانند آن هم پخش میشوند.
این رفتار رسانهایفینفسهپسندیده و قابل تقدیر است و منظور مدیران سیما از این تصمیم هم كاملا قابل فهم است.یكی از اولین ثمرات ساخت این گونه سریالها، دور كردن بینندگان نوجوان و جوان و جمع خانوادهها از تلویزیونهای ماهوارهای است.
در عین حال ثمرات دیگری هم از ناحیه پخش این گونه سریالها حاصل میشود كه شامل دور هم گرد آمدن اعضای خانوادهها هم میشود. بدون تردید مضمون بیشتر این سریالها متناسب با ماه رمضان و آموزههای اخلاقی مرتبط با این ماه انتخاب میشوند؛ اما نكته قابل توجه این است كه سریالها در هر دوره یا سالی از یك به اصطلاح ژانر خاص و گونه متفاوت پیروی میكنند و جای پای مدیران تصمیمگیر درهردوره در آن پیداست.
در سال های گذشته شاهد پخش سریالهایی با موضوعات مختلف در ماه رمضان بودهایم . مثلا یك سال این سریالها در حیطه مفاهیم معنوی ساخته میشوند و مذمت دنبالهروی از شیطان و پیروی از نفس را مطرح میكنند كه چگونه فرد میتواند در ماه رمضان وسوسههای شیطانی را از خود دور كند.
سال دیگر سریالها در مفاهیم سوررئال و چندلایه ساخته میشوند و از طریق احضار روح و حلول القائات انسانهای خوب در درون مومن، بیننده را با چگونگی خوب بودن آشنا میكند. البته به یاد داریم كه موضوع ناپسند بودن خیانت به همسر یا قابل قبول بودن داشتن همسر دوم در برخی از این سریالها پررنگتر بوده است.
یك سال سریالها به مسائل عمومی و پیش پا افتاده روی میآورند و در آنها مضامین اجتماعی از قبیل دزدی، رباخواری، اعتیاد و خلافكاریهای معمولی مطرح میشود. به یاد داریم در برخی سالها هم از مضامین كمدی و شاید طنز استفاده شده و كوشیده روزهداران بعد از افطار بخندند.
در مجموع، این سریالها اگرچه از نظر وجودی شبیه سریالهایی هستند كه در تلویزیونهای كشورهای اسلامی دیگر هم ساخته میشوند، اما به هر حال رنگ و بوی ایرانی این سریالها را نمیتوان انكار كرد.
متاسفانه اغلب میشنویم سازندگان این سریالها در روزها و شبهای نزدیك به زمان پخش دست به كار میشوند و ساخت آنها را پا به پای پخش دنبال میكنند. مثلا گفته شده است ساخت یكی از این سریالها روزانه ۱۸ ساعت كار برده و زمانی به ۲۴ ساعت هم رسیده است.
بینندگان سریالها در این فكرند كه چرا ساخت سریالها از زمان معقولتری شروع نمیشود. بدون تردید این یك اشتباه مدیریتی است كه ساخت سریالها را با چنین وضعی روبهرو میكند. ساخت این گونه سریالها در زمانهای محدود با این همه تنش یك هنر یا افتخار نیست. همه میبینند كه در این روش چگونه كیفیت فدای كمیت میشود. مگر این كه ملاحظههایی موجب میشود مدیران و سازندگان نتوانند از ۶ ماه قبل از ماه رمضان ساخت آن را آغاز كنند.
امسال هم شاهد پخش چنین سریالهایی در ماه رمضان بودیم؛ اما در مورد سریالهای امسال هم میتوان زیاد سخن گفت. نكته اول و مهم این كه سریالهای امسال از سریالهای سالهای قبل ضعیفتر بود، تا حدی كه در بین بینندگان این نگرانی به وجود آمده است كه مبادا سیر نزولی ساخت سریالهای مناسبتی در حال سرعت گرفتن است. این ضعف در همه سطوح قابل ذكر است.
البته پخش سریالی مانند «نردبام آسمان» در مورد غیاث الدین جمشید كاشانی با آن همه زحمت قطعا كاری در خور توجه و قدردانی بود؛ بخصوص این كه بخشی از تاریخ ما، تاریخ علم ما و زندگی یكی از مشاهیر ما را معرفی میكرد. این سریال شاید نقطه قوت و اوج سریالهای رمضان امسال بود، الا این كه ساعت مناسبی برای پخش آن در نظر گرفته نشده بود. نوع سریال هم كمی با مرسوم سریالهای رمضانی فرق میكرد. كسانی كه این سریال را دنبال كردند بدون شك تحت تاثیر شخصیت گیرا و داستان زیبای این سریال حاضر بودند در آن ساعت بین افطار و سحر بیدار بمانند و آن را تماشا كنند.
سریال «عبور از پاییز» كه اصولا یك پدیده جدید در تلویزیون بود و تردیدهای زیادی را در میان برخی بینندگان در مورد چرایی ساخت و پخش آن به وجود آورد. این سریال داستان بسیار ضعیف، پرداخت بسیار ناكارآمد، بازیهای ناموزون كه حتی در جاهایی طنز غیرقابل قبولی را ارائه میكرد، پایان ضعیف و خلاصه انتخاب بازیگران هرچند خوب، اما ناسازگار با یكدیگر همه و همه از ارزش نمایشی این مجموعه آن هم در ماه رمضان میكاست.
سریالهای ماه رمضان اگرچه از نظر وجودی شبیه سریالهایی هستند كه در تلویزیونهای كشورهای اسلامی دیگر هم ساخته میشوند اما به هرحال رنگ و بوی ایرانی این سریالها را نمیتوان انكار كردفهم مضمون این سریال كار دشواری نبود و همه میدانستند در ذهن و هدف كارگردان و نویسنده چه دلیلی برای ساخت این سریال وجود دارد؛ اما ابتدایی بودن بسیاری از مولفههای ساخت این اثر كه آن را به تلاشی فلسفی در دنیای ساده نزدیك میكرد مورد سوال بینندگان واقع شد. نویسندگان و سازندگان این سریال سعی كردهاند پشت اقتباس سرپایی و ضعیف خود از داستان «شاه لیر» شاهكار ویلیام شكسپیر پنهان شوند و دلیل توجیهی اثر خود را به این اقتباس نسبت بدهند.
اما پربینندهترین سریال رمضان امسال، سریال «پنجمین خورشید» بود. این سریال نیز برداشتی از فیلمهای سینمایی سریالی بازگشت به آینده (Back to Future) بود كه در فاصله سالهای ۱۹۸۵ تا ۱۹۹۰ ساخته و نمایش داده شده بودند و نزدیك به یك میلیارد دلار هم فروش جهانی داشتند. برداشت و اقتباس از این فیلمها تا آنجا بود كه انتخاب حمید گودرزی برای بازی در این سریال هم به شباهت بسیار زیاد وی با مایكل فاكس، بازیگر آن فیلمها نسبت داده میشود.
به هر روی داستان پنجمین خورشید بخوبی آغاز شد و تكامل پیدا كرد؛ اما رفته رفته به تكرار، وقت گذرانی و وقتكشی افتاد. این عارضه مرسوم در برخی فیلمها و سریالهای ایرانی است. بعضی فیلمنامهنویسان ما متاسفانه نوشتههای خود را نسبتا خوب آغاز میكنند، اما در زمان پردازش و بخصوص در به پایان رساندن اثر ناتوان میمانند. بر این سریال هم همین گذشت.
باید باور كنیم كه قصه، رمان، فیلم یا سریال تلویزیونی بدون پایانی محكم، قابل قبول وبهیادماندنینمیتواند موفق شود. این سریال از پردازش انتهایی و پایان قابل فهمی برخوردار نبود. كشش فراوان این سریال در قسمتهای پایانی رفته رفته ضعیف شد تا در قسمت آخر به پایینترین درجه ضعف خود رسید. طبعا كارگردان یا نویسنده قصد داشتند بیننده را در كشاكش حدس و گمان باقی بگذارند و در این حرفی نیست. این روش پسندیده در بسیاری از آثار فاخر سینما و تلویزیون مورد استفاده قرار گرفته است؛ اما چنین رفتاری در چنین سریالی قابل فهم نبود.
بخوبی پیدا بود كه عوامل ساخت سریال در آخرین قسمت درمانده بودند كه سریال را چگونه به پایان برسانند. به هر حال نوعی كه سریال به پایان رسید میتواند یك تجربه باشد. شاید اگر این سریال دوباره ساخته شود نویسنده یك خورشید دیگر به لوح اسرار آمیز اضافه كند. شاید هم رفت و آمد در زمان را بیشتر از این در نظر بگیرد. كسی چه میداند؟
به هر حال به نظر میرسد ساخت سریالهای مناسبتی ازجمله سریالهای ماه رمضان به نوعی رخوت، ركود یا ضعف دچار شده است.
ساخت و پخش سریال تلویزیونی در ماه رمضان مثل هر سریال دیگر در هر فصل از سال به صورت باری به هر جهت قابل قبول نیست. ما در شرایطی این سریالها را پخش میكنیم كه صاحب سینمایی جهانی هستیم.
مجموعههای فاخر و با ارزش تلویزیونی هم كم نساختهایم. در میان فیلمنامهنویسان و كارگردانان ما هستند كسانی كه میتوانند به سراغ مضامین بكر بروند و زیباترین خاطرات را برای روزه داران و بخصوص روزهداران نوجوان و جوان بیافرینند. ممكن است دستمزد آنان زیاد باشد، اما با پخش خوب پیامهای بازرگانی در این ماه مشكل تامین درآمد وجود ندارد.
بینندگان ما هنوز كه هنوز است خاطره سریال شب دهم را در ماه محرم ۱۳۷۹ فراموش نكردهاند. آن سریال نشان داد كه ظرفیت ساخت سریالهای مذهبی، اخلاقی و مناسبتی در كشور ما زیاد است. پس بهتر است به سراغ این گونه مضامین برویم تا بینندگان ما رفته رفته انگیزههای خود را برای تماشای سریالهای مناسبتی از دست ندهند.
| 