معصومه اسدي _ امروزه بيشتر خانوادهها در مورد وظايف تحصيلي كه كودكشان بايد به عهده بگيرند، مشكل دارند و دليلش هم معمولا آزردگي از مدرسه ، معلم و مشق روزانه است. در واقع دانشآموزان به جاي لذت يادگيري، متاسفانه اغلب فشار، دعوا و بينظميهاي شديد را تجربه ميكنند.
در تعريف مشق شب ميتوان گفت، اصولا مشق شب تكليفي است كه از طرف آموزگار به دانشآموزان محول ميشود، به منظور اين كه در ساعات غير از مدرسه انجام شود. در حال حاضر عقيده عمومي در مورد مشق شب بين حمايت از آن و مخالفت با آن جريان دارد. بيشتر والدين وقتي كودكشان مشق شب را بيدقت انجام ميدهد يا نمرههاي بد ميگيرد، احساس مسووليت و گناه ميكنند. در چنين مواقعي، پدر و مادرها گمان ميكنند كوتاهي كردهاند، وقت كمي گذاشتهاند و به اندازه كافي جدي نبودهاند و با درك و فهم با كودكشان رفتار نكردهاند؛ بنابراين نه تنها در جامعه ما بلكه تقريبا در همه جاي دنيا والدين ميكوشند با كلام خويش با كودك صحبت كنند و به جايزه، جريمه، معلم خصوصي يا حتي مشاوره با يك روانشناس يا متخصص متوسل ميشوند تا بالاخره بتوانند يك دانشآموز تا حدي موفق بسازند.
در واقع دانشآموزان قادر به درك اين مساله نيستند كه هدف آموزش مدرسهاي، ايجاد زيربنايي براي شروعي موفقيتآميز در زندگي است. بيشتر بچهها چنين تصور ميكنند كه آنها فقط براي مدرسه درس ميخوانند نه براي زندگي آينده و انگار مدرسه فقط براي اين وجود دارد كه زندگي را به آنها سخت كند و شايد به همين دليل است كه گاه انجام تكاليف درسي براي آنان بينهايت دشوار و سنگين ميشود.
در حال حاضر انجام دادن تكاليف درسي، مشكلات متعددي دارد. يكي از مشكلات رايج در انجام تكاليف درسي دانشآموزان اين است كه برخي دانشآموزان به تنهايي تكاليف درسي خود را انجام نميدهند، در حالي كه ممكن است آنها از توانمندي لازم نيز برخوردار باشند يا دستهاي از اين دانشآموزان اصرار دارند تمام مدت والدينشان كنار آنها بنشينند. در اين موارد لازم است پدر و مادر صريح و بيپرده به فرزندشان بگويند از او انتظار دارند به تنهايي تكليف مدرسه خود را انجام دهد. شما در اين گونه موارد تنها بايد زماني به فرزندتان كمك كنيد كه او به قدر كافي تلاش كرده و موفق نشده است يا مواقعي پيش ميآيد كه دانشآموز در حل مسالهاي با دشواري روبهرو ميشود.
در برخي موارد وقتي به فرزندتان كمك ميكنيد، كارهاي او را به اجزاي كوچكتر تقسيم كنيد و با او بهگونهاي كار كنيد كه اعتماد به نفسش افزايش يابد. لازم است بدانيد بعضي از بچهها به انگيزه بيشتري احتياج دارند تا كارشان را به تنهايي انجام دهند. از ديگر مشكلات شايع اين است كه فرزند شما تا آخرين لحظه براي اتمام تكاليفش صبر ميكند. در واقع بعضي بچهها آنقدر تعلل ميكنند كه كار به دقيقه آخر ميكشد. بعد ميمانند كه چه بايد بكنند. اين طرز برخورد، همه خانوادهها را زير فشار ميبرد. در اينجا لازم است با فرزند خود بنشينيد و با لحني محكم و قاطعانه به او بگوييد برايتان قابل قبول نيست كه انجام دادن تكاليفش را به دقايق آخر بيندازد.
هر روز برنامه كاري فرزندتان را وارسي كنيد و ببينيد هر بخش از برنامه بموقع انجام شده باشد. بعضي از بچهها براي اين كه تكاليفشان را بموقع انجام دهند، به عوامل انگيزهبخش بيشتري نياز دارند. ميتوانيد به كارهاي خوب آنها در انجام دادن تكاليف مدرسه امتياز يا جايزه بدهيد.
مشق شب، آموزش مسووليتپذيري
شما به عنوان پدر و مادر بايد بدانيد تكليف مدرسه بر عملكرد درسي فرزندتان تاثيري تعيينكننده دارد. تحقيقات، نشان داده وقتي كه صرف انجام دادن تكاليف مدرسه ميشود روي موقعيت دانشآموز نقش فراوان دارد و بچهها با انجام دادن تكاليف مدرسه بر مهارتهايشان ميافزايند و در كار مدرسه موفقتر ظاهر ميشوند. همچنين تكاليف مدرسه به فرزندان شما مسووليت را آموزش ميدهند. براي بسياري از بچهها انجام دادن تكليف مدرسه نخستين مسووليتپذيري آنهاست. آنان مسوول هستند تكليف مدرسه را به خانه ببرند. مسوولند اين تكاليف را انجام دهند و بعد وظيفه آنهاست كه كار انجام شده را به مدرسه برگردانند. در واقع از وقتي آموزگار مشق شب بچهها را مشخص ميكند تا زماني كه تكليف مدرسه بازگردانيده ميشود، مسووليت بر دوش فرزندان شماست. بچهها از طريق انجام تكاليف مدرسه، مهارتهايي را ميآموزند كه براي تبديل شدن به بالغهايي باانگيزه، مستقل و موفق به آنها احتياج دارند. ميآموزند كه در زندگي خود جهتي را انتخاب كنند، روي پاي خود بايستند، كاري را شروع و آن را تمام كنند. مديريت بر زمان را بياموزند و براساس توانمنديهاي بالقوه خود ظاهر شوند.
آنها ميآموزند پاسخگوي اعمال و رفتار خود هستند. اگر شما به عنوان والد نتوانيد اهميت تكليف مدرسه را مشخص كنيد در حقيقت اجازه نميدهيد آنها مفهوم مسووليت را درك كنند. بدانيد كه مشق شب به فرزندان شما درس ارزشمندي ميدهد. اگرچه ممكن است در مواقع زيادي هم خستهكننده باشد.
تاثيرات مثبت و منفي مشق شب
شايد بتوان گفت فراوانترين منطق براي استفاده از مشق شب، تاثير سريع آن بر يادگيري دانشآموزان است و طرفداران آن معتقدند مشق شب ميتواند موجب تقويت دانشآموزاني شود كه براي انجام آن اجبار دارند. تاثيرات مثبت آموزشي مشق شب شامل به ياد سپاري بهتر دانش واقعي، افزايش درك مطالب، تشكيل مفاهيم و مهارتهاي پردازش اطلاعات و غنيسازي برنامههاي درسي است.
تكاليفي كه در منزل انجام ميشود ميتواند موجب افزايش خود نظمدهي و خود مديريتي، سازماندهي بهتر زمان و تحقيق و جستجوي بيشتر شود و در نتيجه استقلال در توانايي حل مساله را تقويت كند. اين مهارتها و خواص، همان طور كه براي حوزههاي تحصيلي مناسبند، در زمينههاي غيرآموزشي زندگي نيز كاربرد دارند.
برخي از تاثيرات منفي نسبت داده شده به مشق شب متضاد با تاثيرات مثبت مشق شب است. براي مثال، اگرچه برخي بحث ميكنند كه مشق شب ميتواند موجب افزايش نگرش مثبت دانشآموزان نسبت به مدرسه شود، اما گروهي معتقدند ممكن است مشق شب تاثير منفي بر نگرش دانشآموزان داشته باشد. آنچه آنان به عنوان يكي از علل ناپيدا و نامرئي به آن متوسل ميشوند، اثر بينيازي ناميده ميشود، يعني اين كه توان محدود براي انجام هر فعاليتي موجب از بين رفتن توجه ميشود. با صرف وقت زياد براي يادگيري و انجام تكاليف درسي، كودكان ممكن است از اين تكاليف دلزده شوند. بنابراين مشق شب ممكن است موجب تضعيف نگرش مثبت و انگيزش پيشرفت قوي شود.
بسياري از دانشآموزان كه انگيزه كافي براي انجام دادن تكاليف مدرسه ندارند، خود را در زمينه كارهاي مرتبط با مدرسه توانمند نميبينندآن دسته كه مخالف انجام مشق شب هستند معتقدند مشق شب ضررهايي دارد از جمله خستگي عمومي هيجاني و جسماني و عدم دسترسي به اوقات فراغت و ساير فعاليتهاي اجتماعي. آنان معتقدند انجام تكاليف، تنها رويدادي نيست كه پس از مدرسه بتواند موجب يادگيري شود. بسياري از فعاليتهايي كه در زمان فراغت صورت ميگيرد، ميتواند موجب آموزش نكات مهم تحصيلي و مهارتهاي زندگي گردد و مهم اين است كه يك تعادل مناسب بين اوقات فراغت و يادگيري پديد آيد. مداخله والدين در فرآيند تعليم نيز ميتواند نتايج منفي به دنبال داشته باشد. گاهي اوقات والدين براي تكميل تكاليف به كودكان فشار ميآورند كه اين مساله ميتواند موجب عدم انعطافپذيري دانشآموز شود. همچنين، اگر والدين با موضوعات درسي آشنا نباشند يا اگر روش آنها درمورد يادگيري با آنچه در مدرسه به دانشآموزان ميآموزند، متفاوت باشد، ممكن است آنان را دچار سردرگمي كنند. با وجود استثنائات جزيي، تاثيرات مثبت و منفي مشق شب با هم اتفاق ميافتد، براي مثال، مشق شب ميتواند موجب پديد آمدن عادات مطالعه شود. در عين حال ميتواند از فعاليتهاي ديگر در اوقات فراغت بازداري كند. برخي از انواع مشق شب ميتواند اثرات مثبتي را فراهم كند، در حالي كه برخي ديگر ميتوانند تاثيرات منفي داشته باشند.
به طور كلي پيشنهاد ميشود:
- حتما سعي شود درس خواندن در محيط مناسب انجام شود
فراهم كردن محيط مناسب براي درس خواندن كار دشواري نيست. فرزندان شما براي اينكه بتوانند تكاليف مدرسهشان را بخوبي انجام دهند، به مكان ساكتي احتياج دارند. در محيطي كه حواسشان را پرت كند نميتوانند تمركز كافي داشته باشند. روبهروي تلويزيون مكان مناسبي براي درس خواندن نيست. همچنين جايي كه برادران و خواهران دانشآموز مرتب مزاحم او شوند، مكان راحتي براي مشق نوشتن نيست. تكليف مدرسه بايد در مكان آرام و ساكتي نوشته شود. فرزندان شما براي انجام تكاليف مدرسه به فضاي بزرگي احتياج ندارند بلكه به محيط راحت و مناسبي نياز دارند كه از روشنايي كافي برخوردار باشد و ابزارهاي نوشتاري لازم نيز در دسترس باشد.
- تكليف مدرسه بايد بموقع انجام شود
ميتوان گفت بحثبرانگيزترين موضوع مربوط به انجام تكاليف مدرسه، زمان انجام دادن آن است. بچهها اغلب درباره زمان انجام دادن تكليف مدرسه مجادله ميكنند و ترجيح ميدهند تا حد امكان آن را عقب بيندازند و عذر و بهانه ميآورند. از سوي ديگر، والدين به فرزندانشان فشار ميآورند كه اين كار را هرچه سريعتر انجام دهند. در بسياري از خانوادهها زمان انجام مشق شب، موضوع مرافعه و جر و بحث شبانه ميان پدر و مادر و فرزندان آنهاست. سعي كنيد به فرزندان خود بفهمانيد ساير فعاليتها بايد در زماني كه براي نوشتن مشق شب مشخص ميشود، متوقف گردد. فرزندان شما بايد بدانند در آن هنگام از بازي دست بكشند، تلويزيون را خاموش كنند و به محل انجام دادن تكاليف مدرسه بروند و كارشان را شروع كنند.
- در انجام مشق شب به فرزندان خود انگيزه بدهيد
بسياري از دانشآموزان كه انگيزه كافي براي انجام دادن تكاليف مدرسه را ندارند، خود را در زمينه كارهاي مرتبط با مدرسه توانمند نميبينند. زماني كه بچهها در انجام تكاليف درسي خود سهلانگاري ميكنند و مطابق ميل پدر و مادرشان عمل نميكنند، ممكن است والدين از جملاتي مانند «نميتوني مشقهايت را مثل آدم بنويسي، مگرنه؟» يا «چرا مثل فلاني خوب درس نميخوني؟» استفاده كنند. حرفهايي از اين قبيل روي انگيزه و اعتماد به نفس فرزندانتان تاثير سوء ميگذارد و لازم است والدين بدانند هرچه فرزندانشان از تواناييهاي خود مطمئنتر باشند، ميل آنها به موفقيت بيشتر است. پس سعي كنيد از تلاشهاي فرزندانتان تعريف كنيد و از تحسين براي انگيزه دادن به فرزندانتان استفاده كنيد چرا كه همه بچهها دوست دارند تحسين شوند و با حمايت مثبت و ادامهدار ميتوانند به تصوير ذهني مناسب برسند و با روحيه «من ميتوانم» تكاليف مدرسهشان را انجام دهند.
- در صورت لزوم قاطعيت به خرج دهيد
گاه والدين لازم است با فرزندان خود در زمينه انجام تكاليف درسي قاطعيت به خرج دهند. وقتي قاطعانه حرف ميزنيد، در واقع ميگوييد كه روي حرفتان جدي هستيد. بايد به آنها طوري پيام بدهيد كه جاي هيچگونه شك و شبههاي باقي نماند. صحبت قاطعانه براي اينكه بچهها حرف شما را جدي بگيرند، ضرورت دارد. بايد طرز برخورد شما به گونهاي باشد كه حتي سمجترين بچهها نيز به اين نتيجه برسند كه بايد مطابق نظرات شما رفتار كنند.
شما پدر و مادر هستيد و در اين مقام نبايد با فرزندانتان جر و بحث دائمي داشته باشيد. بچهها بايد بدانند مصالحهاي در كار نيست و همچنين بايد اين را براي هميشه بدانند كه در كار نوشتن تكاليف مدرسه مسووليت دارند. | 