دولت يمن از ماهها پيش در دو جبهه درگير جنگ است.در جنوب، شماري از افراطيون سني كه به القاعده نزديك هستند و شماري از نيروهاي آن حتي از كشورهاي شاخ افريقا آمدهاند قرار دارند و در شمال، حوثيهاي شيعه كه براي دستيابي به حقوق خود به نبرد با دولت مركزي برخاستهاند.
نبرد اين گروهها اگرچه از ناكارآمدي حكومت يمن در پاسخ به حداقلهاي معيشتي مردم، سياست تبعيض آميز دولت و فقر روزافزون در كشور نشات ميگيرد، اما هر يك اهداف متفاوتي را دنبال ميكنند.حوثيها كه شيعهاند و در شمال يمن زندگي ميكنند، معتقدند در طول 20 سالي كه از اتحاد دو كشور يمن شمالي و جنوبي گذشته و حكومت در اختيار جنوبيهاي سني بوده است، وضعيت زندگي آنان هر روز بدتر شده و سياستهاي تبعيضآميز دولت چيزي جز فقر و بدبختي براي شماليها به ارمغان نياورده است.
آنان در اعتراض به اين وضعيت قيام كرده و خواستار توجه دولت مركزي شدهاند اما واكنش دولت يمن سركوب شيعيان در استان صعده بوده و عربستان سعودي نيز كه تحت سلطه وهابيون است، به بهانه كمك به دولت يمن و تامين امنيت در مرزهاي خود با يمن، با تمام توان و بهكارگيري گسترده انواع سلاحها و جنگندههاي نظامي و فروريختن بمبهاي فسفري به سركوب شيعيان الحوثي پرداخته است.
اين اقدام در حالي از سوي حاكمان سعودي صورت ميگيرد كه آنان، سالهاست از طريق رونق مدارس سلفي و وهابي در سراسر يمن و بويژه جنوب اين كشور و حمايتهاي مالي از برخي سران عشاير و قبايل و شخصيتهاي يمني، بهدنبال نفوذ و سلطه بر يمن بودهاند.
اين سياست عربستان موجب شده است تا فعاليت القاعده در يمن طي سالهاي اخير افزايش يافته و همين امر، شرايط را به گونهاي پيش ببرد كه آمريكا با ابراز نگراني از شرايط يمن و وضعيت فعاليت هواداران القاعده، اقدام به كمكهاي گسترده نظامي و مداخله تدريجي در اين كشور كند. آنچه پيش رو داريد، گزارش روزنامه انگليسي ساندي تايمز درباره تبديل يمن به افغانستاني ديگر از نگاه آمريكاييهاست.
يمن كشوري است كه در آن شمار اسلحهها بيشتر از شمار جمعيت است و نيمي از جمعيت آن بيسواد هستند.نزديك به يك چهارم مردم آن قادر به پيدا كردن شغل نيستند و درگيريهاي داخلي باعث شده هزاران تن، محل سكونت خود را ترك كنند.اين مسائل، يمن را تبديل به مكاني مناسب براي حضور و فعاليت افراطگرايان كرده است.
يمن در جنوب شبه جزيره عربستان واقع شده و جمعيت آن 24 ميليون نفر است.از طرفي اين كشور يكي از فقيرترين كشورهاي خاورميانه محسوب ميشود.
در دهه 1980 ميلادي و همزمان با حمله شوروي سابق به افغانستان، هزاران افراطگرا از اين كشور به افغانستان رفتند تا در مقابل ارتش روسيه به مبارزه بپردازند.از طرفي با توجه به شمار شبه نظاميان بازداشت شده و كشته شده در عراق كه هويت يمني آنها مشخص شده، ميتوان گفت كه يمن يكي از بزرگترين تامين كنندگان جنگجويان افراطي براي درگيريهاي منطقهاي است.
در صنعا، پايتخت يمن، همه به اين موضوع واقف هستند كه دولت شمال يمن براي شكست دولت جنوب در جنگ داخلي اين كشور، از افراطيون كمك گرفت.جنگ داخلي يمن در سال 1994 پايان يافت، اما روابط توام با همزيستي دولت يمن و القاعده پس از يازده سپتامبر و حمله آمريكا به عراق تغيير يافت.
دولت يمن احساس خطر كرد كه حمله نظامي آمريكا به منطقه، دامن يمن را نيز بگيرد بنابراين در قتل يكي از رهبران القاعده در سال 2002 به واشنگتن كمك كرد.اين رهبر القاعده در حمله يكي از هواپيماهاي بدون سرنشين ارتش آمريكا كشته شد.در همين زمان دولت يمن چشمان خود را روي ساير افراطگرايان تا زماني كه مشكل ساز نبودند، بست.
در سال 2006 چندين تن از افراطيون توانستند از زندان فرار كنند، اين در حالي بود كه گزارشهاي متعددي مبني بر تباني مقامات يمني و شبه نظاميان وجود داشت.نتيجه اين شد كه هم اكنون القاعده با تعداد بسياري از نيروهاي خود به يمن بازگشته است و سازمان تروريستي اين گروه در حال رشد كردن در جامعهاي است كه به طور فزايندهاي با مشكلات اجتماعي و امنيتي روبهروست.القاعده توانسته در چنين مردابي به آرامي راه يابد.
يكي از نگرانيهاي ويژه آژانسهاي اطلاعاتي غرب، تركيب رهبران القاعده در يمن است.ساعد علي الشهيري، يك تبعه عربستاني است كه پس از دستگيري در مرز پاكستان افغانستان در دسامبر 2001 شش سال در زندان گوانتانامو به سر برده است.وي در سال 2007 از زندان گوانتانامو آزاد شد و در اختيار دولت عربستان قرار گرفت تا در برنامه ضد افراطيسازي اين دولت براي تروريستها حضور داشته باشد.
در اين برنامه مشاورههاي رواني، كلاسهاي مذهبي متعادلتر و هنردرماني ارائه ميشد.مقامات عربستاني ادعا كردهاند موفقيت اين كلاسها 80 درصد بوده است.
اما به گفته برخي منابع آمريكايي، الشهيري تنها 6 هفته در اين مراكز درماني نگه داشته شد و تنها چند روز پس از آزادي در سال 2008 با عبور از مرز وارد يمن شد و تشكيل يك گروه جديد را آغاز كرد؛ گروهي به نام «القاعده در شبه جزيره عرب (AQAP)» اين گروه مسووليت بمبگذاري نافرجام در خطوط هوايي آمريكا در روز كريسمس را بر عهده گرفت.
گروهAQAP به طور پايدار به ارتقاي ظرفيتهاي خود پرداخت.مقامات وزارت خارجه آمريكا اعلام كردند كه آمريكا براي يمن داراي محدوديت منابع است، با اين وجود، تمركز شديدي بر اين كشور صورت ميگيرد.مقامات آمريكايي ميپرسند با توجه به فساد فراگير در يمن، آيا كمكهاي مالي به طور موثري مورد استفاده قرار ميگيرد يا خير؟ همچنين با توجه به ليست بلندبالاي مشكلات در يمن از جمله كمبود آب، ذخاير نفتي رو به تحليل، جنبشهاي انشعابي در جنوب، شورش گسترده در شمال و جمعيت جوان در حال رشد و بيكار، مقامات آمريكايي ميگويند بايد در مورد اقداماتي كه ميتوان در يمن انجام داد، واقعبين بود.هفته گذشته هيلاري كلينتون، وزير خارجه آمريكا، اظهار داشت در كشورهايي مانند يمن كه پرورش دهنده افراطگرايي هستند، نابرابري و احتمالات بسيارند، اما از طرفي هزينه نشستن و انجام ندادن هيچ كاري بسيار بالاست.
بزرگ ترين مشكل ميتواند رئيسجمهور يمن يعني علي عبدالله صالح باشد.در حالي كه مقامات آمريكايي ميگويند وي براي ريشهكني عناصر القاعده مصمم به نظر ميرسد، تصميمگيري او تا حدي متزلزل شده است، زيرا او مشغول محاسبه اين موضوع است كه آيا افراطگرايي يك تهديد است و يا به نفع اوست.
صالح همچنين نگران آن است كه هويت وي به طور دقيق براي آمريكا فاش شود.يكي از مقامات ارشد دولت آمريكا درباره صالح ميگويد: «او هميشه مايل به دريافت حمايت آمريكا نبوده است.»علي الاحمد، مدير موسسه امور خليج (فارس) در واشنگتن معتقد است كه يمن هم اكنون تبديل به سومين پناهگاه امن بزرگ براي القاعده شده است و اين گروه در يمن در مقايسه با بخش هاي ديگر القاعده در عراق و جنوب آسيا از ثبات بيشتري برخوردار است.
وي افزود: گروه القاعده در يمن در حال حاضر راحتترين شاخه القاعده و شايد بهترين شاخه القاعده از نظر تغذيه مالي باشد.اين گروه بهترين شاخه آموزش ديده القاعده نيست و بهترين استعدادهاي افراطيون نيز در آن حضور ندارند و به همين دليل است كه قادر به انجام عملياتهاي موفقيت آميز نبوده است.اما در سالهاي آتي اين گروه تبديل به گروهي قدرتمند ميشود كه تهديد بزرگي محسوب خواهد شد. در شرايطي كه به نظر ميرسد يمن در آستانه تبديل شدن به كشور «سقوط كرده» ديگر و نيز پايگاه منطقهاي القاعده است دولت به انجام يك سري حملات هوايي و زميني با كمك آمريكا پرداخته كه شديدا باعث كاهش بودجه آن شده است.
تحليلگران سياسي معتقدند اين اقدامات كارآمد نيستند.گريگوري جانسون، كارشناس امور مربوط به يمن در دانشگاه پرينستون ميگويد: «اين حملات غير سازندهاند، زيرا دربرگيرنده تلفات غيرنظاميان است.»در حقيقت اين حملات مانند لطف و بخشش در راستاي تقويت القاعده است.محمد قوحتان از حزب الاصلاح يمن ميگويد: تهديد القاعده در يمن تهديدي واقعي است، اما هم اكنون پس از بمب گذاري نافرجام در خطوط هوايي آمريكا و بمباران اراضي قبايلي براي ريشهكني به اصلاح تروريستها كه با حمايت آمريكا صورت گرفت، اين تهديد بزرگ تر هم خواهد شد.
القاعده قادر خواهد شد جوانان بيشتري را به استخدام خود در آورد، دست كم از ميان قبايلي كه آسيب ديدهاند ميتواند اين كار را بكند.همچنين القاعده دلايل منطقي بيشتري براي جذب نيرو از ميان مردم يمن به طور كلي خواهد داشت.
اين يك چشم انداز وحشتناك براي كشوري در آستانه سقوط است.يك مقام غربي در صنعا گفت يمن به سرعت در حال تبديل شدن به پاكستان و افغانستان در قلب جهان عرب است.شما در يمن شاهد تباني ميان دولت و القاعده، توافقنامههاي صلح، كمپهاي آموزشي تروريستي و اعزام جنگجويان افراطگرا به كشورهاي همسايه هستيد، ما پيش از اين شاهد اين نقشه راه بودهايم.
| 