علي اخوان بهبهاني _ امروزه مواد مخدر شكل مخاطره‌آميز و كاملاً پيچيده‌اي به خود گرفته و در عين حال گسترش جهاني يافته است. كشور ما از يك سو به علت همسايگي با بزرگ‌ترين توليدكنندگان مواد مخدر و قرار گرفتن در مسير ترانزيت اين مواد و از سوي ديگر جمعيت جوان آن بالقوه بازاري براي سوداگران مرگ است.
متاسفانه آمار ناخوشايندي از اعتياد دانش آموزان به گوش مي‌رسد. موضوعي كه اگر به آن توجه نشود يا انكار شود، مي‌تواند عوارض زيادي را براي كشور درپي داشته باشد.
ايران به علت قرار داشتن در شاهراه ترانزيت مواد مخدر و نيز جايگاه نسبتاً موجه مصرف ترياك در فرهنگ كشورمان، همواره با خطر و عوارض اجتماعي اعتياد روبه‌رو بوده است.
اين در حالي است كه مافياي بزرگي در اين زمينه مشغول فعاليت است و به صورت تشكيلاتي براي گسترش اعتياد در ميان جوانان ما تلاش مي‌كند. در مناطق تحت كنترل آمريكا در افغانستان، سالانه هزاران تن ترياك، هروئين، شيشه و كريستال توليد و به سوي مرزهاي ايران هدايت مي‌شود.
در ايران زماني كه معتادان مواد مخدر محدود به تعداد اندكي از جمعيت بزرگسال بود، اعتياد به عنوان يك مسأله اجتماعي و پايه آسيب‌هاي اجتماعي تلقي نمي‌شد، اما اكنون چنين نيست. كشور ما داراي جمعيتي جوان است و بيش از 50 درصد جمعيت كشور در سنين زير 20 سال بوده و 62 درصد از اين جمعيت در شهرها ساكن هستند. با توجه به ساختار جمعيت فعلي كشور و فراهم بودن بسترهاي لازم براي شيوع مصرف اين ماده در ميان جوانان از قبيل افزايش نرخ بيكاري، اقتصاد بيمار، بالا رفتن سن ازدواج و... حدود 44 ميليون نفر از جمعيت جوان كشور در معرض اين آسيب و خطر جدي قرار دارند و بالطبع بايد راهكار مناسبي جهت مصون‌سازي جوانان و نوجوانان كشور در برابر اين ديو پليد تباهي يافت و به نوعي اقدامات پيشگيرانه را تقويت كرد.

آمار هشدار مي‌دهد
علي كريمي فيروزجايي، رئيس كميته آموزش و پرورش مجلس شوراي اسلامي با اشاره به برگزاري جلسه‌اي در كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس با معاون پرورشي وزير آموزش و پرورش و قائم مقام ستاد مبارزه با مواد مخدر در خصوص آمار دانش آموزان معتاد در كشور مي‌گويد: مسوولان آموزش و پرورش، آمار دانش‌آموزان معتاد را 2/0 درصد جمعيت معتادان كل كشور برآورد كردند و قائم مقام ستاد مبارزه با مواد مخدر تعداد دانش آموزان معتاد را 5/0 درصد كل معتادان مي‌داند.به اين ترتيب طبق اعلام رسمي مسوولان وزارت آموزش و پرورش، وجود 2400 دانش آموز معتاد در مدارس كشور تاييد شده است.
در سال گذشته جانشين سابق فرمانده نيروي انتظامي از وجود 30 هزار دانش آموز معتاد در كشور خبر داده بود كه اين آمار بعد از انتشار از سوي مسوولان ستاد مبارزه با مواد مخدر و آموزش و پرورش تكذيب شد.
عضو كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس مهم‌ترين علل گرايش دانش آموزان به مواد مخدر را فشار گروه همسالان، گرايش‌هاي فرهنگي نوپديد، فشار رسانه‌ها و صنايع فرهنگي مي‌داند و مي‌گويد: ساختار برنامه درسي و ضعف مديريت مدرسه، نقص در آداب و مهارت‌هاي زندگي، ابهام و نبود قوانين بازدارنده، محروميت‌هاي اقتصادي و زمينه‌هاي رواني دانش آموزان از جمله موارد ديگر گرايش به اعتياد است.كريمي فيروزجايي با بيان اين‌كه طبق آمار رسمي ستاد مبارزه با موادمخدر 5/0 درصد معتادان را دانش‌آموزان تشكيل مي‌دهند، مي‌گويد: 3 درصد دانش آموزان نيز در معرض خطر استفاده از مواد مخدر هستند.
رئيس كميته آموزش و پرورش مجلس مي‌افزايد: همچنين 5 درصد دانش آموزان تجربه مصرف سيگار را دارند در حالي كه 3 درصد ديگر آنها در معرض خطر مصرف آن هستند.نماينده مردم بابل در مجلس اضافه مي‌كند: 2 درصد دانش آموزان نيز تجربه مصرف مشروبات الكلي را دارند و 15 درصد ديگر نيز در معرض خطر استفاده از مشروبات الكلي هستند.اگر جمعيت دانش آموزي امسال را 14 ميليون نفر در نظر بگيريم، با يك ضرب و تقسيم ساده اعداد هشدار برانگيزي به دست مي‌آيد: 2 ميليون و 100 هزار نفر از دانش آموزان در معرض خطر استفاده از مشروبات الكلي و420 هزار نفر در خطر مواد مخدر و استعمال سيگار قرار دارند.همچنين 280 هزار دانش آموز تجربه مصرف مشروبات الكلي و 700 هزار نفر تجربه مصرف سيگار را دارند و 7500 نفر نيز مواد مخدر مصرف كرده‌اند.

بودجه اندك
رئيس كميسيون آموزش و تحقيقات مجلس در گفتگو با ايسنا با ابراز تاسف از بودجه 3 ميليارد توماني پيشگيري از اعتياد دانش آموزان در ايران مي‌گويد: در دنيا براي پيشگيري از اعتياد به ازاي هر دانش آموز 20 دلار هزينه مي‌شود و اين رقم در ايران به ازاي هر دانش آموز نيم دلار است.
علي عباسپور تهراني‌فر بااشاره به اين‌كه2/0 درصد معتادان كشور را دانش آموزان تشكيل مي‌دهند، تصريح مي‌كند: انكار وجود اعتياد ميان دانش‌آموزان تنها پاك كردن صورت مساله است و هيچ كمكي به حل وضعيت موجود نمي‌كند.
نماينده مردم تهران در مجلس مي‌افزايد: بايد واقعيت‌هاي اعتياد دانش‌آموزان را پذيرفت و آن را انكار نكرد و دولت نيز به منظور جلوگيري از گرايش دانش‌آموزان به مواد مخدر، بايد در لايحه بودجه سال 89 اعتبار مناسبي را براي تامين نيروي انساني و ارائه آموزش در اين زمينه اختصاص دهد.
عباسپور با تاكيد بر اين‌كه بايد خانواده‌ها و دانش‌آموزان نسبت به خطرات مواد مخدر آگاه شوند، مي‌افزايد: مدارس ما در معرض خطر شديد گرايش دانش‌آموزان به مواد مخدر كه تنوع آنها نيز زياد است قرار دارند و انجمن اوليا و مربيان بايد نقش بي بديلي را در‌اين‌باره ايفا كند.

جوانان در خطر
از نظر اكثر كساني كه با نوجوانان كار مي‌كنند، مهم‌ترين خطر تهديد كننده اين گروه اين است كه آنها به عنوان واكنشي در قبال قرار گرفتن مكرر در موقعيت‌هاي نامناسب از جمله احساس ناامني، فشار، آشفتگي رواني، تعارض با والدين يا مشكلات زندگي روزمره، به مواد مخدر پناه برند، همچنين سوء مصرف مواد مخدر در بسياري افراد از سنين دبيرستان آغاز مي‌شود و از موثرترين راه‌هاي كاهش مصرف در بزرگسالي، پيشگيري از آن در نوجواني است.
متاسفانه برخي تبليغات رسانه‌ها نشان از توانايي بازگشت مجدد به زندگي عادي پس از يك دوره اعتياد دارد. اين تبليغ به نوجواناني كه در حال رشد هستند، مي‌آموزد اگر ناخواسته يا خواسته معتاد شدند، مي‌توانند پس از طي فرآيند زماني به زندگي عادي برگردند در حالي كه علم روان شناسي اثبات كرده است كه اين افراد نمي‌توانند به طور كامل از اعتياد خود دست بكشند.شايد اگر در زمينه اطلاع‌رساني مواد مخدر به جنبه پيشگيري توجه كنيم به طوري كه نگرش نوجوانان و جوانان نسبت به مواد مخدر تغيير يابد و آنها به عوارض استفاده از اين مواد فكر كنند و بدانند كه راه برگشتي پس از ابتلا به مواد مخدر نخواهند داشت، گام موثري برداشته‌ايم.

ورود مواد جديد
وضعيت مواد مخدر شيميايي روز به روز نگران‌كننده‌تر مي‌شود. رشد مصرف كراك و شيشه در حالي افزايش مي‌يابد كه عوارض اين نوع مواد مخدر به مراتب بيشتر از مواد افيوني طبيعي نظير ترياك است. متاسفانه گاهي چالش‌هاي مرتبط با حوزه اعتياد به طور شفاف با مردم در ميان گذاشته نمي‌شود و برخي مديران هنوز بر اين باورند كه با تكذيب مصرف فلان ماده جديد در كشور، حجم تهديد را نيز مي‌توان كاهش داد.
متاسفانه مصرف‌كنندگان كراك در كشور نسبت به مصرف كنندگان هروئين سن كمتري دارند و با توجه به كم هزينه بودن و در دسترس بودن اين ماده در سطح كشور، مي‌توان تصور كرد كه كراك رتبه اول مصرف مواد در جامعه را كسب خواهد كرد.
در ايران بيش از 14 ميليون دانش‌آموز در مقاطع مختلف تحصيلي درس مي‌خوانند و موضوع ابتلا به اعتياد و ديگر آسيب‌هاي اجتماعي همواره مورد توجه آسيب شناسان اجتماعي قرار داشته است. متاسفانه سن اعتياد در كشور پايين آمده است. اگر اين واقعيت تلخ را پنهان كنيم، مشكل حل نمي‌شود. با پاك كردن صورت مساله نمي‌توان مانع از گسترش يا تخريب‌هاي اعتياد در نسل جوان شد.