«خانهاي در باد» محصول سال 2005 تلويزيون انگلستان با نام اصلي خانه متروك از سوي منتقدان تلويزيوني به عنوان افسانهاي تعليقي و سرشار از تنش معرفي و ارزيابي شده است كه بيعدالتيهاي سيستم حقوقي و قضايي كشور انگلستان در قرن 19 را به تصوير ميكشد.
با آن كه اين مجموعه نام جاستين جادويك فيلمساز سرشناس تلويزيون اين كشور اروپايي را روي خود دارد و بازيگران مطرحي مثل گيليان آندرس، آن ماكسول مارتين، دنيس لارسن و كري موليگان در آن بازي كردهاند، اما خانهاي در باد به خاطر نام نويسندهاش شهرت پيدا كرده است. اين مجموعه 15 اپيزودي كه قصهاش را در يك فصل كامل تعريف ميكند، براساس قصه كتابي از چارلز ديكنز ساخته شده كه در سال 1852 نوشته شد.
مجموعه با هزينهاي 9 ميليون دلاري در حوالي شهر لندن فيلمبرداري شد و بجز اپيزود اول كه يكساعت طول كشيد (تا شخصيتها و ماجراها را به صورت كامل به بينندگان خود معرفي كند) 14 اپيزود بعدي آن حدود نيمساعت بودند. چادويك 9 اپيزود خانهاي در باد را كارگرداني كرد و وظيفه ساخت 6 اپيزود ديگر آن به سوزانا وايت سپرده شد. فيلمنامه مجموعه را اندرو ديويس نوشت.
خانهاي در باد نهمين نوول ادبي چارلز ديكنز است كه اولين بار در فاصله ماه مارس سال 1852 تا سپتامبر 1853 در يك ماهنامه ادبي به چاپ رسيد. منتقدان ادبي از قصه اين نوول به عنوان يكي از بهترين كارهاي ادبي نويسندهاش اسم ميبرند و به همين دليل، رسانه تلويزيون كشورهاي مختلف جهان در طول 50 سال گذشته تلاش زيادي براي توليد مجموعههايي براساس آن داشتهاند.
صنعت تلويزيون در طول اين مدت براي توليد مجموعهاي براساس قصه نوول ديكنز با يك مشكل بزرگ و عمده روبهرو بوده است. هنرمندان تلويزيوني هم مثل منتقدان ادبي اين نكته را قبول دارند كه خانهاي در باد يكي از پيچيدهترين و كاملترين آثار ادبي اين نويسنده است و همين نكته، ساخت يك مجموعه جذاب و سرگرمكننده تلويزيوني را (كه عموم بينندگانش خواهان پخش مجموعههايي عامه فهم با داستانها و روايتهايي ساده هستند) سخت ميكند. باوجود آن كه قصه خانهاي در باد تعداد كمي شخصيت اصلي و محوري دارد، ولي داراي قصهها و خطوط فرعي است كه اگر چه در ارتباط با خط محوري قصه قرار ميگيرند، ولي تنوع ويژهاي به ماجراها و حوادث آن ميدهند.
دادگاه انگلستان روي صحنه تلويزيون
قصه مجموعه از ديدگاه شخصيت قهرمان آن، استر سامرسن (با بازي آنا ماكسول مارتين) تعريف و روايت ميشود. نوع روايت اين شخصيت تفاوتهايي آشكار با نوع روايتهاي معمول مجموعههاي تلويزيوني دارد. اين شخصيت در كنار چند شخصيت به يادماندني ديگر، قصه ديكنز را به شكلي جذاب تعريف ميكنند و تماشاچي را درگير ماجراها و مسائل اجتماعي و فرهنگي خود ميكنند. يكي از لوكيشنهاي اصلي مجموعه، صحن دادگاه انگلستان قرن نوزدهم است. بخشي از ماجراهاي قصه از تجربيات شخصي خود ديكنز گرفته شده بود و در نوولهاي ديگر خود نيز اشاراتي به سيستم قضايي كشورش در دوران خود داشته است. به گفته منتقدان ادبي، نوشتههاي اين نويسنده يكي از عوامل مهم در رفرمهاي متعددي بود كه در آن سالها در سيستم قضايي انگلستان ايجاد شد. بسياري از شخصيتهاي قصه مجموعه برگرفته از آدمهاي واقعي دوران ديكنز هستند. استر سامرسن تنها شخصيت خانم حاضر در نوولهاي ديكنز است و قصه و مجموعه خانهاي در باد از اين جهت هم اهميت زيادي پيدا ميكند. بخش مهمي از نقدهاي منتقدان تلويزيوني روي ساختار روايتي يگانه و جذاب قصه تمركز كرده است. قصه 2 راوي دارد و در كنار استر، يك راوي شخص سوم هم حضور دارد كه هويت او كاملا مشخص نميشود.
دنياي هنر و سرگرمي اولين بار در دوران سينماي صامت به سراغ خانهاي در باد رفت. اين نوول در سالهاي 1920 و 1922 به صورت 2 فيلم سينمايي درآمد. در نسخه دوم سيبل تورنديك در نقش ليدي وولاك ايفاي نقش كرد. در سال 1927 فيلم كوتاهي در رابطه با اين نوول در انگلستان ساخته شد. شبكه تلويزيوني بي.بي.سي تا به حال سه نسخه متفاوت از اين قصه را به صورت مجموعه تلويزيوني تهيه كرده است. اولين نسخه يك مجموعه 7 اپيزودي نيمساعته بود كه در سال 1959 روي آنتن رفت. دايانا فيرفاكس در اين مجموعه نقش استر را بازي كرد و كنستانس كاكس نويسنده آن بود. دومين نسخه تلويزيوني اين شبكه با بازي دايانا ريگ و دانهولم اليوت در سال 1985 پخش شد. اين مجموعه هم يك كار 8 اپيزودي بود. مجموعه حاضر هم سومين نسخه تلويزيوني شبكه بي.بي.سي از اين نوول ديكنز است. هر 3 نسخه در سطح وسيعي هم به صورت ديويدي در آمريكا و انگلستان پخش شدهاند.
بي.بي.سي در كنار توليد نسخه تلويزيوني اين اثر چارلز ديكنز، چند بار هم آن را به صورت نمايشنامه راديويي تهيه و پخش كرده است. آرتور هاپكرافت نويسنده فيلمنامه نسخه دهه هشتادي اين مجموعه ـ كه با استقبال تماشاگران تلويزيوني روبهرو شد ـ هيچ همكاري با سازندگان نسخه بعدي آن نداشت و ترجيح داد فعاليت مستقل خود را در توليد مجموعههاي ديگر دنبال كند.
در كنار صنعت سينما و تلويزيون انگلستان، نوول خانهاي در باد در روسيه و آلمان هم به صورت مجموعههاي تلويزيوني درآمده است.
ايجاد جذابيت به وسيله بخش تاريك
منتقدان تلويزيوني ميگويند نسخه سال 2005 وسيعتر و گستردهتر از نسخه سال 1985 است. اندرو ديويس در فيلمنامه نسخه جديد، بخش تاريك قصه ديكنز را برجستهتر كرده است و به همين دليل شكل و شمايل تازهاي به قصه داده و حال و هواي آن را تا حد زيادي تغيير داده است. منتقد ورايتي اين مساله را يكي از جنبههاي مثبت و جذاب قصه ارزيابي كرده است. به اعتقاد اين منتقد، نوع نگاه كارگردان يك مجموعه با فيلم اهميت بسيار زيادي در نوع ساخت يك كار هنري دارد و در اينجا، چادويك توانسته با استعداد و هنر خلاقه خود يك اثر تماشايي و در عين حال متفاوت خلق كند. چادويك كه تماشاگران سينما او را به خاطر درام دورهاي تاريخي «دختر ديگر بوليني» (اولين كار سينمايي وي كه سال 2008 اكران عمومي شد) با بازي اريك بانا ميشناسند، فعاليت هنري خود را از سال 1992 با يك فيلم كوتاه تلويزيوني شروع كرد و در تمام اين سالها كارگردان رسانه تلويزيون بوده است. وي تا به حال 9 مجموعه تلويزيوني ساخته و خانهاي در باد دهمين همكاري او با اين رسانه است.
او پس از موفقيت اين مجموعه راهي دنياي سينما شد و پس از «دختر ديگر بوليني» درام اجتماعي و شرححالگونه تاريخي «اولين دانشآموز» را ساخت كه محصول امسال صنعت سينماي انگلستان است. او كه علاقهمند به كارهاي تاريخي است، در اين فيلم هم به سراغ بخشي از تاريخ كشور آفريقايي كنيا رفته و قصه پيرمرد سياهپوست 84 سالهاي را تعريف ميكند كه قبل از اين يك رزمنده راه استقلال و آزادي بوده است و تلاش ميكند تا با حضور در مدرسه و كلاس درس، تبديل به آدمي باسواد بشود. او بعد از كارگرداني اين دو فيلم سينمايي دوباره به خانه قديمياش در تلويزيون برگشته و قرار است مجموعه درام تازهاي به نام «دزديده شده» را كارگرداني كند. اين مجموعه در مراحل پيشتوليد قرار دارد و هنوز اطلاعي از قصه آن در دسترس نيست.
وفاداري به ديكنز
چادويك از دوستداران ادبيات كهن انگلستان و چارلز ديكنز است و در ارتباط با كارگرداني خانهاي در باد ميگويد: «از مدتها قبل در فكر ساخت مجموعهاي تلويزيوني از يكي از قصههاي ديكنز بودم، ولي نميخواستيم اين قصه از بين كارهاي بسيار معروف او همچون «اليور تويست» يا «سرود كريسمس» باشد. مجموعهاي را كه در دهه 80 براساس قصه خانهاي در باد ساخته شده بود را ديدم. براي من كه قصه ديكنز را چند بار خوانده بودم اين حس وجود داشت كه ميتوان آن قصه را به شكلي بهتر و مقبولتر روي صفحه كوچك تلويزيون به تصوير كشيد. نميخواهم بگويم روايت من از اين قصه روايت بهتري (يا بهترين روايت) است، اما نسخه قبلي بخش مهمي از حال و هواي قصه ديكنز را ناديده گرفته بود و من ميخواستم در روايت خود، اين بخشها را مورد توجه قرار دهم. استقبال منتقدان و تماشاگران از كار من، باعث شد تا به اين فكر بيفتم كه در آينده باز هم به سراغ قصههاي چارلز ديكنز بروم و آنها را به صورت مجموعههاي تلويزيوني بسازم.» با وجود تاكيد و علاقه چادويك براي عملي كردن اين خواسته، او تا به امروز كه 7 سال از نمايش خانهاي در باد ميگذرد، هنوز تلاشي براي ساخت يك مجموعه تازه براساس قصهاي از اين نويسنده قديمي انجام نداده است. حتي توليد نسخه سينمايي تازهاي از نوول سرود كريسمس ديكنز با بازي جيم كري در سال 2009 هم، نتوانست او را به صرافت ساخت چنين مجموعهاي بيندازد.
چادويك ميگويد اندرو ديويس به درخواست او كار نگارش فيلمنامه مجموعه را قبول كرد. وي ميگويد: «ديويس را ميشناختم و با كارهايش آشنا بودم. او فيلمنامهنويسي زبردست است كه توانايي يك اقتباس خوب را از يك نوشته ادبي خوب دارد و متعجب هستم كه رسانه تلويزيون هنوز استفاده خوبي از او در اين رابطه نكرده است. ديويس دقيقا همان اقتباس را از نوشته ديكنز ارائه داد كه من ميخواستم. بخش مهمي از موفقيت مجموعه به واسطه كار خوب، دقيق و حساب شده او در مقام يك فيلمنامهنويس اقتباسي است.» اندرو ديويس در شرايطي اينگونه از سوي جادويك ارزيابي ميشود كه به خاطر اقتباسهاي خوب سينمايي و تلويزيوني خود از نوولهاي مطرح كلاسيك دنياي ادبيات شهرت دارد. او با نگارش فيلمنامههاي مجموعهها و فيلمهايي مثل «ميدل مارچ»، «غرور و تعصب»، «وينتي فير» و «دكتر ژيواگو» ـ كه همگي براساس قصه تعدادي از نوولهاي معروف ادبي ساخته شدهاند ـ شهرت خوبي براي خود دست و پا كرده است. شبكه 4 تلويزيون ايران قبل از اين مجموعه درام «همسران و دختران» را پخش كرده كه براساس فيلمنامهاي از ديويس ساخته شده است. اين فيلمنامهنويس تلويزيوني همكاري خود با اين رسانه را از سال 1967 شروع كرد و تا به حال با بيش از 70 اثر تلويزيوني همكاري كرده است. آخرين كار تلويزيوني او «همراه من باش» يك فيلم سينمايي تلويزيوني درام است كه توسط مارك جابست كارگرداني شده است. منتقدان تلويزيوني از اين فيلم به عنوان يك درام غيرمتعارف و متفاوت اسم بردند كه مشابه آن كمتر در يكي از شبكههاي تلويزيوني كشور انگلستان ساخته ميشود. ديويس مدتي قبل فيلمنامه نسخه جديد سينمايي «سه تفنگدار» را براي پل دبليو اس اندرسن نوشت. اين فيلمنامه اقتباسي تازه از قصه كلاسيك آلكساندردوما است.
ديويس درباره همكاري با مجموعه خانهاي در بادچنين ميگويد: «وقتي پيشنهاد همكاري با اين مجموعه به من داده شد، آن را قبول كردم. علتش هم اين بود كه من سابقه كاري زيادي در برگردان تلويزيوني قصههاي ادبي كلاسيك دارم و به اصطلاح در اين كار بسيار ماهر هستم. شما بعد از مدتي وقتي اين جور نوولها را تبديل به يك نوشته سينمايي ميكنيد، نوع كار و اين كه چه كارهايي بايد انجام دهيد را ياد ميگيريد. نوع ادبيات چارلز ديكنز متفاوت از بقيه همكارانش در دنياي ادبيات است و بخصوص قصه خانهاي در باد در بين كارهايش حال و هواي متفاوتي دارد. چادويك هم چيز ويژهاي از اين قصه ميخواست و اين كار را مشكلتر ميكرد، اما براي من كه به دنبال چالش در كار فيلمنامهنويسي هستم، تمام اين مسائل بهانهاي را ايجاد ميكرد كه تواناييهايم را محك بزنم و ببينم آيا ميتوانم از اين آزمون، موفق و سربلند بيرون بيايم يا خير. اين جور چالشها كمك ميكند تا كار يك نويسنده بهتر و پر بارتر شود. از آنجا كه خودم هم به كارها و نوشتههاي ادبي كلاسيك و تاريخي علاقهمند هستم، كار و چالش روي خانهاي در باد برايم جذاب و فريبنده بود.»
|