برنامههاي تركيبي خانوادگي ـ اجتماعي كه واجد قابليتهاي روانشناختي بوده يا به آسيبشناسي مشكلات و مسائل خانوادگي و زناشويي ميپردازند، اكنون بيش از 2دهه است كه در صدا و سيماي ما جا باز كرده و اگر منصفانه بنگريم همواره مخاطبان خوبي هم داشتهاند.
اكنون چند هفتهاي است كه برنامهاي با عنوان «اين راه نزديك است» به تهيهكنندگي بهروز مفيد از شبكه 2 در حال پخش است كه سعي ميكند در شمايلي متفاوت و جذابتر نه فقط به آسيبشناسي و بازشناسي علمي مسائل خانوادگي بپردازد بلكه با برجسته كردن سويه ايجابي و كاركردي ماجرا، نگاهي عملياتي تر به اين مقوله داشته باشد و بر مبناي الگوي «حل مساله» پيش برود.
بهروز مفيد كه همزمان تهيهكنندگي سريال «گمشده» را به عهده دارد، در آنجا نيز تلاش كرده است سرگشتگي و بلاتكليفي انسان مدرن را در قالب يك ساختار داستاني و سينمايي بيان كند.
برنامه «اين راه نزديك است» بيش از آنكه از تلخيها و ناكاميها و بخشهاي تاريك و سياه زندگي مشترك يا اخلاق فردي و اجتماعي سخن بگويد، تلاش كرده با يك رويكرد مثبتنگر، مخاطبان را متوجه مهارتها و تكنيكهاي سازندهاي كند تا آنها بتوانند با اميد و ترس و اضطراب كمتر به حل مسائل فردي و خانوادگي خود بپردازند.
براي پربار شدن و برجستهتر شدن اين رويكرد مثبتگرا دستكم 3 مولفه و تمهيد خلاقانه مورد استفاده قرار گرفته كه به نظر ميرسد از قابليت خوبي به لحاظ رسانهاي و روانشناسي مخاطب برخوردار بوده و ميتواند سازندگان اين برنامه را به اهداف خود برساند.
يكي استفاده از صداي منوچهر واليزاده براي گفتار متن و به اصطلاح نريشن برنامه كه با توجه به صميميت و گرما و محبتي كه در صداي او وجود دارد، كلمات و جملات مثبتانديشانه جان ميگيرد و در انتقال روح پيام به مخاطب كمك زيادي ميكند.
برخي صداها پر از اميد و صلابتند و انتخاب منوچهر واليزاده براي خواندن متن گفتارهاي برنامه بسيار هوشمندانه صورت گرفته است. دوم استفاده از افراد حقيقي يا زن و شوهرهايي كه زندگي موفقي دارند و تجربيات خود را در اختيار ديگران ميگذارند.
برخلاف برنامههاي مشابه كه همواره از روش سلبي استفاده كرده و با نشان دادن اختلافات زناشويي يا نمايش صحنههاي واقعي از دادگاههاي خانوادگي، به آگاهي يا تنبه مخاطب ميپرداختند در اينجا با برجسته كردن نقاط قوت و وجوه مثبت زندگي زوج تلاش ميشود تا الگوهاي رفتاري صحيح و مثبت به تصوير كشيده شود.
عامل سوم استفاده بهينه و مفيدتر از تكنيكهاي گرافيكي و زيباشناسي تصوير است كه رنگ و لعاب شادتري به برنامه داده و بر نشاط و شادابي آن افزوده است.
بهرهگيري از برخي جملات و كلمات قصار و مثبت در بستر اين ساختار گرافيكي و زيباييشناسي تصوير هارموني جذابي بين فرم و محتوا ايجاده كرده كه اگر دچار شعارزدگي نشود و به شكل معقول و محدودي از اين الگو استفاده شود، ميتواند به عنوان پسزمينه كار در ضمير ناخودآگاه مخاطب ثبت و نهادينه شده و اثر درماني خود را در بلندمدت بگذارد.
استفاده از تستهاي روانشناسي و ترغيب مخاطب به آزمايش خود با آن نيز يك ايده تازهاي بود كه ميتواند به ارتباط دوسويه بيننده و رسانه كمك كند و مخاطب را از انفعال خارج نمايد.
از جمله ويژگيهاي مثبت ديگراين برنامه ميتوان به پرهيز از كليگويي و پرداختن به جزئيات مسائل رفتاري اشاره كرد كه دستكم موجب ميشود صورت مساله بدرستي طرح شود كه اين خود به لحاظ روانشناختي و تكنيكهاي مشاوره و رواندرماني اولين گام مهم در گرهگشايي و رمزگشايي از مشكل و معماست.
به قول معروف طرح درست مشكل يا به عبارت بهتر فهم درست مشكل خود نيمي از مشكل را حل خواهد كرد. البته به حضور كارشناسان خبره و خوش بيان نيز بايد توجه داشت. چه بسيار روانشناس و كارشناسي كه سواد و دانش حرفهاي لازم را دارد اما از بيان درست و اثرگذار آن عاجز است.
مثلا دكتر عيسي جلالي به عنوان يكي از كارشناسان مشهور اين برنامه از قدرت بيان و ذهن منسجمي برخوردار است كه سابقه رسانهاي در برنامههاي ديگر صدا و سيما را داشته و مخاطبان در مقابل سخنان او گوش شنوايي دارند. گاهي كارشناسان برنامه همچون بازيگران محبوب سينما از قدرت نفوذ بالايي در بين مخاطبان برخوردارند كه استفاده از آنها ميتواند رضايت مخاطبان را تا حدود زيادي تامين كند.
اين محبوبيت البته به قدرت كارشناسي و شيوه ارتباطي آنها با مخاطبان بستگي دارد. بسياري از كارشناسان مسائل تربيتي و خانواده مشاوره دادن را با نصيحت كردن اشتباه گرفته و ظرافت اين تفاوت و تاثيرات عاطفي و حسي آن بر مخاطب توجه ندارند.
مخاطبان چنين برنامههاي پاي تلويزيون نمينشينند كه نصيحت شوند، آنها با تماشاي اين برنامهها در جستجوي راهي هستند تا بتواند به آنها كمك كند، مسير درست را انتخاب و رفتار صحيح را برگزينند.
قطعا براي نشان دادن راه و چاه مقداري از همدردي و همسويي با مراجع لازم است. بيينده هدفمند انتظار دارد تا لحن برنامه و رويكرد كارشناسان به گونهاي باشد كه با وي همدرد و همزبان باشد.
در اين صورت است كه وقتي براي برونرفت از يك بحران شخصي و خانوادگي از سوي مجري يا كارشناسان برنامه نسخه و راهحلي ارائه ميشود مخاطب آن را پذيرفته و احساس كند كه اين راه، نزديكترين راهي است كه او را به مقصد ميرساند.
| 