داروهای نسل جدید درمان دیابت، یعنی GLP-1ها، تحولی در درمان اضافه وزن ایجاد کرده‌اند؛ اما استفاده از این داروها در فضای مجازی و میان افرادی که تنها چند کیلو اضافه‌وزن دارند، رواج یافته است. نسیم بهشتی، کارشناس تغذیه، تأکید می‌کند که تصمیم برای مصرف این داروها باید بر اساس وضعیت پزشکی باشد، نه صرفاً عدد ترازو. این داروها بخشی از درمان پزشکی چاقی به‌عنوان یک بیماری مزمن هستند و انتخاب بیمار مناسب برای دریافت آن‌ها اهمیت زیادی دارد.
آیا آمپول لاغری برای همه مناسب است؟
فردی که تنها چند کیلو اضافه‌وزن دارد اما از نظر پزشکی در محدوده چاقی قرار نمی‌گیرد، لزوماً گزینه مناسبی برای مصرف این داروها نیست. یکی از نام‌هایی که این روزها بیشتر شنیده می‌شود، اسپارتینا است که نام تجاری ایرانی دارویی با ماده مؤثره تیرزپاتاید می‌باشد. تیرزپاتاید در بازار جهانی با نام‌هایی مانند مونجارو و زیپ‌باند شناخته می‌شود. این دارو با فعال‌کردن همزمان گیرنده‌های GIP و GLP-1، اشتها و دریافت غذا را کاهش می‌دهد و علاوه بر کاهش وزن، می‌تواند بر قند خون و برخی شاخص‌های متابولیک نیز اثر بگذارد.
در درمان چاقی، مسئله فقط وزن نیست؛ باید همزمان به ترکیب بدن، وضعیت تغذیه، سلامت متابولیک و حفظ توده عضلانی توجه کرد. کاهش وزن الزاماً به معنای ازدست‌دادن چربی خالص نیست. دریافت پروتئین کافی، مصرف مناسب فیبر و ریزمغذی‌ها و انجام تمرینات مقاومتی می‌تواند به حفظ توده عضلانی کمک کند. کاهش وزن سریع، اگر همراه با توجه به ترکیب بدن و دریافت کافی مواد مغذی نباشد، الزاماً به معنای یک نتیجه مطلوب برای سلامت نیست. در طول درمان باید مراقب بود که کاهش اشتها باعث حذف بیش از حد وعده‌های غذایی یا دریافت ناکافی پروتئین و مواد مغذی نشود.
عوارض جانبی و شرایط تجویز
تجویز دارو باید پس از ارزیابی پزشکی انجام شود. پزشک با توجه به شرایط فرد، سابقه بیماری‌ها و داروهای مصرفی ممکن است بررسی‌هایی مانند قند خون ناشتا، HbA1c، چربی خون، عملکرد کلیه و کبد، وضعیت تیروئید و سایر آزمایش‌های مرتبط را درخواست کند. نقش متخصص تغذیه نیز در این مسیر اهمیت دارد؛ زیرا رژیم غذایی فرد باید به‌گونه‌ای تنظیم شود که در کنار کاهش کالری، پروتئین، فیبر، ویتامین‌ها و مواد معدنی مورد نیاز بدن تأمین شود.
تهوع، اسهال، یبوست، استفراغ، کاهش اشتها و ناراحتی‌های گوارشی از عوارض شایع تیرزپاتاید هستند. در کنار این موارد، مشکلات کیسه صفرا، پانکراتیت و کم‌آبی بدن نیز از عوارض مهمی هستند که نباید نادیده گرفته شوند. افرادی که پس از یک دوره درمان تیرزپاتاید، دارو را قطع کردند و دارونما دریافت کردند، طی یک سال به‌طور متوسط بخشی از وزن ازدست‌رفته خود را دوباره به دست آوردند؛ در مقابل، ادامه درمان باعث حفظ و حتی افزایش کاهش وزن شد. هدف درمان باید از ابتدا مشخص باشد: کاهش وزن، حفظ عضله، اصلاح سبک زندگی و داشتن برنامه‌ای برای کنترل وزن در بلندمدت.
آیا آمپول‌های لاغری روی باروری هم اثر دارند؟
گزارش‌هایی درباره افزایش بارداری در برخی مصرف‌کنندگان داروهای کاهش وزن منتشر شده و اصطلاح «Ozempic babies» نیز در رسانه‌ها رواج پیدا کرده است، اما این موضوع به معنای آن نیست که تیرزپاتاید مستقیماً باعث افزایش دوقلوزایی یا افزایش مستقیم باروری می‌شود. در برخی افراد مبتلا به چاقی یا اختلالات متابولیک، کاهش وزن و بهبود وضعیت متابولیک می‌تواند به بهبود باروری کمک کند؛ اما این مسئله با یک اثر مستقیم و قطعی دارو بر باروری تفاوت دارد.
از سوی دیگر، مصرف تیرزپاتاید در دوران بارداری توصیه نمی‌شود و به دلیل تأخیر در تخلیه معده می‌تواند جذب قرص‌های ضدبارداری خوراکی را تحت تأثیر قرار دهد. بنابراین زنان در سن باروری باید درباره روش مناسب پیشگیری از بارداری با پزشک خود مشورت کنند.