نگهبان محله يکي از بخش‌هاي مکمل کلانتري‌ها است که با مشاركت و تعامل مردم در بالا بردن ضريب امنيت براي شهروندان فعاليت مي کند. مقوله امنيت، آسايش عمومي و نظم اجتماعي و ايجاد اطمينان خاطر و اعتماد سازي در ميان شهروندان جامعه از اهميت قابل توجهي برخوردار است و در اهميت آن همين بس كه امنيت و آسايش عمومي در كنار سلامتي به عنوان دو نعمت قدر ناشناخته براي بشريت قلمداد شده است.

در پرتو امنيت و نظم و سامان اجتماعي، شرايط و زمينه‌هاي پيشرفت و توسعه ملي در ابعاد گوناگون تحقق مي‌پذيرد. پيشگيري از جرائم، بزهكاري، ناهنجاري و آسيب‌هاي اجتماعي و همچنين عناصري كه باعث اختلال در نظم و امنيت و آسايش عمومي هستند، از دغدغه‌هاي اصلي مديران جوامع مختلف است كه در قالب سازمان‌ها و نهادهاي امنيتي و پليسي به مبارزه با ناامني اقدام مي‌كنند.

يكي از رهيافت‌هاي نوين افزايش كارآمدي پليس در پيشگيري از جرائم، بهره برداري از مشاركت مردمي است كه نيروي انتظامي هم براساس راهكار 19 برنامه سوم توسعه، تاسيس شركت‌هاي خدمات حفاظتي- مراقبتي و حضور نگهبان محله در مناطق مختلف مسكوني، تجاري، صنعتي و ... با نظارت كامل بر عملكرد آنها را براي جلب اعتماد عمومي انجام مي دهد.

سرهنگ تقي زاده، مدير عامل موسسه انتظام با اشاره به هدف تاسيس نگهبان محله گفت: هدف عمده ما اين است كه خدمات بهينه‌اي به مردم ارائه دهيم تا امنيت عمومي با مشاركت مردم در محله‌ها گسترش يابد، زيرا آمارها نشان مي‌دهد در مكان‌هايي كه نگهبان محله حضور دارد، سرقت و ساير جرائم بشدت كاهش داشته است.

تاريخ شكل‌گيري حرفه‌اي نگهبان محله ريشه در دوران فئوداليته ايران دارد. در آن زمان افرادي تحت عنوان شبگرد و ... در محلات تهران به نگهباني اقدام مي کردند؛ اما از اوايل دهه 30 شمسي «‌شب پاها» به عنوان افرادي كه مراقب حريم كوچه‌ها و محله‌ها و حتي خانه‌ها بودند، وارد چرخه فعاليت‌هاي امنيتي شهرهاي ايران شدند.

اما، حضور نابسامان اين افراد، حفاظت نامطلوب و عوامل ديگر همچون نداشتن آموزش كافي و عدم صلاحيت اكثر اين افراد همواره نگراني‌هايي را براي شهروندان به همراه داشت. اين درحالي است كه با ساماندهي و گردآوري تجربه و تخصص مي شد اين افراد را تحت پوشش يك موسسه درآورد و نگهبان محله مدرن تاسيس كرد.

سرهنگ تقي زاده درباره نقش نگهبان محله در شهرها گفت: حضور نگهبان محله مي‌تواند در كاهش جرم نقش بسزايي داشته باشد، زيرا سه ضلع وقوع يك جرم؛ يعني مجرم، موقعيت جرم و فعاليت جرم با حضور نگهبان محله فراهم نمي شود.

اهداف نگهبان محله چيست؟

ماموريت اصلي نگهبان محله، همكاري و مشاركت مردم در بحث انتظام بخشي شهر است. جداي از اهداف كلي نگهبان محله مي توان به دو هدف اصلي ايجاد چنين موسسه اي اشاره كرد. اول: ساماندهي شبگردها، سرايداران و افرادي كه به صورت غيراصولي به حفاظت از اماكن مسكوني، تجاري و ... مشغول هستند و دوم: گسترش امنيت عمومي در لايه‌هاي دروني جامعه با بهره گيري از مشاركت مردم.

دراين بخش، افراد صلاحيتدار و واجد شرايط و داراي تجربه كه سال‌ها در امور انتظامي و نظامي تلاش‌هاي موفقي داشته‌اند، فعاليت دارند و اماكني را مثل بانك‌هاي خصوصي، مجتمع‌هاي صنفي و مسكوني، موسسات خصوصي و اشخاص حقيقي و حقوقي كه داراي اموال و اماكن متعدد در يك نقطه يا چند نقطه شهر هستند، تحت پوشش خود قرار مي دهند.

در اين راستا، آموزش‌هايي نيز به نگهبانان محله براي مبارزه با جرائم احتمالي داده مي شود كه شامل آشنايي با اصول نگهباني و گشت زني، نحوه عملكرد در حفظ صحنه جرم و آشنايي با كمك‌هاي اوليه است.

به هر حال نگهبان محله شايد يك ضرورت اجتناب ناپذير در همه محله‌ها و كوچه‌ها باشد كه در كنار ماموران نيروي انتظامي مي‌تواند در نظم بخشي و ايجاد امنيت در جامعه نقش ايفا كند.