مناقشات در خصوص این که چه سازمان يا افرادي مسئول افزايش بهاي نفت هستند، در حال شدت گرفتن است اما در اين ميان، توجيه قابل قبول توليدكنندگان نفت خاورميانه مي‌تواند اين باشد با حداكثر توان در حال سرمايه‌گذاري براي افزايش ظرفيت توليد هستند.
به طوری که این مسئله در کشور ما نیز کاملا مشهود است ورشد سرمایه گذاری ها در مناطق نفت خیز حاکی از آن است که دولت ایران نیز تلاش می کند تا با توسعه سرمایه گذاری هانقش مهمی رادر بازار فراورده های نفتی جهان ایفاکند .
بهاي سبد نفتي اوپك در ماه آوريل شاهد كمترين ميزان افزايش طي چهار ماه اخير به ميزان 56 صدم دلار (يك درصد) بود، اما در گزارش ماهانه اوپك به اين مسئله اشاره‌يي نشده است.
بهاي نفت بار ديگر به ركورد جديدي رسيده و با فرارسيدن سه ماهه دوم سال، كه شاهد بيشترين اختلاف ميان نيمكره شمالي و جنوبي هستيم، بهاي نفت برنت از پنجاه دلار نيز گذشته و اخيرا به مرز 59 دلار رسيده است. در حاليكه تحليلگران در فكر چگونگي مواجه با يك دوره قيمت تاريخي براي نفت هستند، بحث‌ها و مناقشات در خصوص این که مقصر اصلي افزايش بهاي نفت كيست شدت يافته است.
در اين ميان اگر چه توليدكنندگان و مصرف كنندگان هر 2 به يك ميزان مورد انتقاد قرار مي‌گيرند، اما اين بار و با رسيدن بهاي نفت به مرز 61 دلار، انتقادها به خصوص از سوي سازمان‌هاي بين‌المللي به اوج خود رسيده است و در ماه آوريل تحليلگران انرژي اين مسئله را به طور مفصل مورد بررسي قرار دادند.
جورج بوش ـ رئیس‌جمهور آمريكا ـ پيش از ديدار با ملك عبدالله ـ وليعهد عربستان ـ در يك گفت‌وگوي تلويزيوني اعلام كرد كه وي به دنبال دريافت يك پاسخ بي قيد و شرط در مورد ظرفيت واقعي توليد نفت عربستان است. اگرچه بحث قيمت نفت همواره جزو موضوعات اصلي مورد بحث ميان مقامات است، اما در اين ديدار آمريكا به طور جدي اعتراف كرد كه ديگر تحمل افزايش بيشتر بهاي نفت را ندارد.
از سوي مقابل، ملك عبدالله نيز بر آشفتگي بازار توليد آمريكا انگشت گذاشت و اعلام كرد رياض ميلياردها دلار براي افزايش ظرفيت توليدش به 5/12 ميليون بشكه در روز سرمايه‌گذاري كرده و بنابراين نمي‌تواند متهم به كم كاري و بي توجهي به عدم تعادل ميان عرضه و تقاضا در بازار شود. اين بحثي است كه هم از سوي عربستان و هم از طرف اوپك در حال بررسي است. علي النعيمي ـ وزير نفت عربستان ـ روز 17 مي از اظهارات وليعهد اين كشور حمايت كرد و گفت:« اگر كشوري به 36 نوع بنزين احتياج دارد و پالايشگاه‌هاي آن نيز آمادگي لازم براي توليد اين ميزان سوخت را ندارند، نتيجه آن افزايش بهاي نفت خواهد بود.» اوپك ماه گذشته شكايت مشابهي از صندوق بين‌المللي پول (IMF) كرد و در بخشي از بيانيه خود دلايل افزايش بهاي نفت را تنها به آمريكا مرتبط ندانست.
علي پورجدي ـ يك سخنگوي اوپك ـ در اين رابطه اعلام كرد: «تمايل بيشتر براي دريافت محصولات گازوييل و بنزين در كشورهاي مصرف‌كننده و نيز محدوديت در ظرفيت پالايش منجر به پررنگ‌تر شدن ميزان تقاضاها براي دريافت نفت‌خام سبك شده است.» اما نگراني‌ها در رابطه با دريافت نفت‌خام و ظرفيت پالايش مناقشات در بازار نفت را افزايش داده و گمانه‌زني‌هاي دلالان نفتي نيز موجب ايجاد نوسانات فراوان در بهاي نفت شده است. به عبارت ديگر، برخلاف گذشته برخي فاكتورهاي تاثيرگذار در بهاي نفت بازار از ميان رفته‌اند. براي نمونه، حجم ذخائر بنزين آمريكا افزايش يافته، ميزان عرضه نفت كشورهاي عضو سازمان توسعه و همكاري‌هاي اقتصادي افزايش يافته و ناآرامي‌ها در كشورهاي خاورميانه به ويژه عراق و عربستان نسبت به گذشته كمتر شده است و تنها در عراق شاهد تاثير برخي ناآرامي‌ها بر كاهش حجم توليد هستيم.
در زمينه رشد عرضه و تقاضاي نفت نيز چندان شاهد افزايش چشمگيري نبوده‌ايم. آژانس بين‌المللي انرژي (IEA) در ماه آوريل و اوپك در ماه مي در گزارش‌هاي جداگانه‌يي پيش‌بيني‌شان را از رشد تقاضاها در سال 2005 كاهش دادند. در اين ميان اوپك پيش‌بيني‌اش را از رشد تقاضاهاي نفتي جهان با 70 هزار بشكه كاهش به 8/1 ميليون بشكه رساند و علت آن را كاهش واردات نفت چين در 2 ماهه نخست امسال دانست.
در ساير نقاط جهان نيز به نظر نمي‌رسد افزايش بهاي نفت تاثيري بر توليد ناخالص داخلي (GDP) كشورها داشته باشد و رشد اقتصادي كشورهاي واردكننده نفت شاهد تاثير منفي نبوده‌اند. براي مثال در آمريكا طي سه ماهه نخست سال توليد ناخالص داخلي 5/3 درصد رشد داشت و در كشورهاي با پول واحد يورو نيز شاهد رشد 2/2 درصدي رشد اقتصادي بوديم.
در گزارش ماهانه اوپك تنها نكته منفي پيش‌بيني اين سازمان از كاهش حجم عرضه نفت كشورهاي غيرعضو بود كه اعلام شد 190 هزار بشكه كمتر از پيش بيني قبلي اين سازمان خواهد بود. به گفته جف پين ـ كارشناس استاندارد بانك لندن ـ كاهش حجم عرضه كشورهاي غيرعضو اوپك در سه ماهه نخست امسال به دليل كاهش 420 هزار بشکه‌ای توليد نفت روسيه و كاهش 50 هزار بشکه‌ای توليد روزانه مكزيك بوده‌ است.
در ادامه گزارش هفته‌نامه انرژي ميد مي‌خوانيم: نگراني‌ها در رابطه با عرضه نفت تنها به كشورهاي غيرعضو اوپك محدود نمي‌شود. ونزوئلا به‌عنوان پنجمين صادركننده بزرگ نفت جهان سرانجام پذيرفت كه در ماه مي به علت مشكلات موجود در شركت ملي نفت اين كشور حجم توليدش 100 هزار بشكه در روز كاهش يافت.
از سوي ديگر آغاز به كار خط لوله انتقال نفت باكو ـ جيحان ـ تفليس با ظرفيت انتقال يك ميليون بشكه در روز تا سال 2010 مي‌تواند به افزايش مجدد توليد نفت روسيه كمك كند. اگرچه گمان آن مي‌رفت كه با افتتاح اين خط لوله وابستگي كشورها به نفت خاورميانه كاهش يابد و نگاه‌ها بيشتر به سوي ذخائر نفتي درياي خزر معطوف شود، اما برخي تحليلگران بر اين باورند در دنيايي كه دريافت هر چه سريع‌تر نفت مورد نظر كشورها است، استفاده از خط لوله نمي‌تواند چندان جالب و مدنظر باشد.
تلاش كشورهاي خاورميانه براي افزايش حجم توليد نفت‌شان است. در عربستان شركت آرامكو در نظر دارد با توسعه ميادين خورايس، شايبه و نواييم ظرفيت توليد نفت خود را با صرف هزينه‌ي بالغ بر 50 هزار ميليون دلار افزايش دهد. كويت كه وزير نفت آن رياست اوپك را برعهده دارد در تلاش است تا با توسعه ميادين نفتي شمال تا سال 2020 حجم توليد نفت‌اش را از 7/2 ميليون بشكه در حال حاضر به چهار ميليون بشكه افزايش دهد.