هموطن- جشنواره ونیز که هر ساله در این شهر خوش آب و هوا برگزار می‌شود، یکی از 3 اتفاق مهم سینمایی دنیا در سال است. آنهایی که از توجه بیش از حد مراسم اسکار به فیلم‌های انگلیسی زبان خسته شده‌اند و کسانی که رفتار جشنواره کن را در این سال‌ها بیش از حد سیاسی می‌دانند، همه چشم امیدشان به جشنواره معتبر ونیز است. پس از سر و صدای زیاد فیلم "ارباب حلقه‌ها" در مراسم اسکار سال قبل، امسال فیلم "محبوب میلیون‌ دلاری" به عنوان اثر برتر انتخاب شد. خیلی‌ها می‌گویند پیروزی کلینت ایستوود بر مارتین اسکورسیزی در مراسم اسکار امسال، دلایل غیرسینمایی دارد.
حتی اگر این حرف را هم قبول نداشته باشیم، با دیدن فیلم "محبوب‌ میلیون دلاری" خیلی راحت می‌فهمیم که جار و جنجال‌های امسال چقدر بی‌خودی بود. از طرف دیگر جیم جارموش و میشائیل هانتکه، دو فیلمساز مستقل آمریکا و اروپا، در جشنواره کن، قافیه را به "برادران داردن" باختند و این انتخاب، خیلی‌ها را برآشفت. آنها (هیات داوران) سال پیش، فیلم تبلیغاتی و پرهیاهوی مایکل مور را تحویل گرفتند و جایزه اصلی‌شان را به آن دادند. اینها همه باعث می‌شوند تا حواسمان جمع جشنواره ونیز باشد و فیلم‌هایی که در بخش مسابقه این جشنواره شرکت دارند.

اعتبار ونیز
چرا می‌گوییم جشنواره ونیز معتبر است؟ دلیلش خیلی ساده است؛ این جشنواره یکی از قدیمی‌ترین مراسم سینمایی است. اگر قانع نشده‌اید، دلیل مهمتری داریم؛ در میان جشنواره‌‌های درست و حسابی و درجه یک جهان، ونیز اولین جشنواره ای بود که به فیلمسازان گمنام کشورهای مختلف پرداخت و حتی از آنها تجلیل کرد. مثلا هیچ می‌دانید که اگر جشنواره ونیز نبود، الان کسی آکیرا کوروساوا را نمی شناخت؟ بله، جشنواره ونیز برای اولین بار، جایزه اصلی خود را به یک فیلم آسیایی و یک فیلمساز ناشناخته داد. نام این فیلم "راشومون" بود و کارگردانش کسی است که امروزه از او به عنوان یکی از 10 فیملساز بزرگ تاریخ سینما یاد می‌شود. فیلم‌هایش بارها توسط هالیوود بازسازی شد و خلاصه او از همین شهر ساحلی ونیز به همه شناسنانده شد. به این می‌گویند جسارت و خلاف جریان بودن. آندره تارکوفسکی برای اولین بار با "کودکی ایوان" در ونیز، نبوغ خود را نشان داد و به یکی از نامدارترین کارگردانان تاریخ سینما تبدیل شد و این جشنواره ونیز بود که به فیلم اول یک فیلمساز مقدونیه ای به نام میلکو مانچفسکی جایزه شیر طلایی را داد و ثابت کرد که کاملا مستقل است و تحت تاثیر هیچ جریانی نیست.

اما...
اما به خاطر خیلی از مسائل، کارگردان‌های معروف سینمای جهان، از شرکت کردن در جشنواره ونیز خودداری می کنند؛ یعنی ترجیح می‌دهند فیلمشان در کن شرکت کند. یکی از دلایلش همان توجه فراوانی است که دست اندرکاران جشنواره ونیز به فیلم‌های نه چندان مشهور دارند. مثلا اگر به فهرست فیلم‌های بخش مسابقه جشنواره کن نگاه بکنید، بعید است بیشتر از یکی دو فیلمساز ناآشنا ببینید اما هر ساله خیلی از اسامی عجیب و غریب در جشنواره ونیز دیده می‌شوند. عده‌ای از آفریقا و آسیا و آمریکای لاتین می‌آیند و سرو کله کسانی پیدا می‌شود که ای بسا بعدها تبدیل به آدم‌های معروفی بشوند. همان طور که گفتیم هدف اصلی این جشنواره قدیمی، کشف استعدادهای ناشناخته است. البته خیلی از مواقع هم پیش آمده که این جشنواره، فیلم‌های مهم و فیلمسازان بزرگ را تحویل گرفته و جایزه اصلی‌اش را به آنها داده، اما چون در آنجا، همه فیلم‌های بخش مسابقه، به طور عادلانه قضاوت می‌شوند، بعضی از فیلمسازان بزرگ می‌ترسند پا به آنجا بگذارند، چون ممکن است فیلمشان در رقابت با فیلمی شکست بخورد که حتی کسی تا پیش از این اسم کارگردانش را نشنیده بود. اینهاست جذابیت‌های جشنواره ونیز.

جشنواره امسال
سی‌ام آگوست تا نهم سپتامبر (هشتم تا هجدهم شهریور) تاریخ دقیق برگزاری مراسم جشنواره امسال است. تعداد فیلم‌هایی که امسال در جشنواره شرکت داده شدند، کمتر از سال‌های پیش است. دلیل این موضوع تهدیدهایی است که از سوی جریان‌های تروریستی صورت گرفته. به دنبال انفجارهای متوالی اسپانیا و لندن، هیچ بعید نیست که هدف جدید بمب‌گذاری‌ها ایتالیا باشد. مسئولان جشنواره، تعداد فیلم‌های امسال را کم کرده اند تا در فاصله نمایش هر فیلم، فرصتی داشته باشند برای محافظت از سالن و بازدید از آن که مبادا اتفاق ناخوشایندی روی بدهد. این حرف و حدیث‌ها، زمان برگزاری جشنواره کن هم شنیده می‌شد و چون پای امنیت و جان خیلی از اهالی سینما در میان است، باید تدابیر لازم در نظر گرفته شود تا احتمال خطری وجود نداشته باشد. ونیز برخلاف کن، بندری قدیمی، مشهور و پرخاطره است که در فیلم‌ها و قصه‌های زیادی به آن پرداخته شده است.
حضور خیلی از ستاره‌های سینما، کارگردانان معروف و انبوه خبرنگاران سراسر دنیا، حساسیت‌ها را درباره این رویداد سینمایی بالا می‌برد و در این شرایط، نقش نیروهای امنیتی اهمیت پیدا می‌کند. یکی از سنت‌های معروف و دیرینه جشنواره ونیز این است که چهره‌های معروف سوار قایق‌های جداگانه می‌شوند و مسیر آبی را طی می‌کنند تا مکان برگزاری جشنواره صحبت از این بود که به دلایل امنیتی، امسال بی‌خیال این مراسم بشوند؛ اما چون یکی از برنامه‌های جذاب و پرطرفدار جشنواره ونیز، همین قایق‌سواری‌هاست، مسئولان جشنواره زیر بار نرفته‌اند و سفت و سخت عقیده دارند که امسال جشنواره در آرامش کامل برگزار خواهد شد. اهمیت این قایق سواری، درست مثل اهمیت «فرش قرمز» جشنواره کن است. آنجا هر کسی که به عنوان مهمان معرفی می‌شود، باید بیاید و از روی این فرش قرمز رد شود تا هم به طور رسمی حضور خود را در جشنواره اعلام کند و هم در جایگاهی قرار بگیرد تا عکاسان و خبرنگاران بتوانند براحتی به کارشان برسند. در ونیز فرش قرمز وجود ندارد. در عوض سفر آبی ستاره‌های سینما، با قایق، اعلام حضور آنهاست. به هر حال هر جشنواره ای برای خودش یک سری برنامه‌های تبلیغاتی دارد.

مردان برجسته
همان طور که گفته شد، در جشنواره ونیز، زیاد نباید دنبال مردان برجسته و فیلمسازان نامدار بگردید، مگر این که فیلم یک استادی به جشنواره کن نرسیده باشد یا این که در برنامه‌ای جنبی، بزرگداشتی ترتیب داده باشند. به هر حال امسال هم چهره‌های برجسته زیادی دیده نمی‌شود.
شاید مشهورترین کارگردان امسال جورج کلونی باشد. همان بازیگر معروف فیلم‌های «خارج از دید»، «دارودسته یازده (و دوازده) نفره اوشن» و «ای برادر کجایی؟». او امسال فیلم ساخته و فیلمش مورد توجه قرار گرفته. درست مثل اتفاقی که در جشنواره کن امسال افتاد. تامی لی جونز که بازیگر معروف فیلم‌های متوسط سینمای آمریکا بود، با فیلمی که ساخت در کن شرکت کرد و جایزه بهترین بازیگر را هم گرفت. حالا جورج کلونی (که از نظر بازیگری به مراتب از تامی لی جونز اعتبار بیشتری دارد) آمده ونیز تا یک بار دیگر همه نظرها را به خودش جلب کند. او که تجربه همکاری با فیلمسازان بزرگی مثل استیون سودربرگ، برادران کوئن و... را دارد، احتمالا در عرصه کارگردانی هم حرف‌های زیادی برای گفتن خواهد داشت. تنها خبری که درباره فیلم او آمده این است که عمده حوادث آن مربوط به جریان «مکارتیسم» در آمریکا می‌شود.
حتما می‌دانید که جوزف مکارتی، سناتور محافظه‌کاری بود که در دهه 40، بگیر و ببندهایی را راه انداخت و خیلی از سینماگران هالیوود را به اتهام کمونیست بودن، دربه‌در کرد. قبل از این چند فیلم دیگر هم در این رابطه ساخته شد که شاید معروفترین‌شان «مجستیک» به کارگردانی فرانک دارابانت باشد.
اما یک بازیگر دیگر هم امسال در مقام کارگردان قرار گرفته تا جورج کلونی تنها نماند، نام او جان تورتورو است که با فیلم «عشق و سیگار» در جشنواره امسال شرکت کرده. با مزه است که جان تورتورو و جورج کلونی در فیلم «ای برادر کجایی؟» باهم مقابل دوربین ظاهر شدند و نقش زندانیان فراری را بازی کردند.
در فیلم «عشق و سیگار» جیمز گاندولفینی، کیت وینسلت، سوزان ساراندن و کریستفر واکن حضور دارند. کیت وینسلت بازیگر معروف «تایتانیک»، امسال در مراسم اسکار، در رقابت با هیلاری سوانک عقب ماند و نتوانست موفقیتی کسب بکند و امسال شانس زیادی دارد تا در ونیز بدرخشد. سوزان ساراندن هم در حالی در فیلم تور تورو بازی کرده که امسال قرار است در جشنواره لوکارنو از او تقدیر شود.
اما همان طور که اشاره شد کارگردان فیلم‌های «خارج از دید» و «دارودسته یازده (و دوازده) نفره اوشن» استیون سودربرگ است که جورج کلونی در آنها بازی کرده. این آقای سودربرگ که کارگردان گردن کلفتی هم هست، امسال فیلم «بادکنک» را ساخته؛ اما در بخش مسابقه شرکت نکرده. فیلم بحث‌انگیز دیگر امسال «برادران گریم» است به کارگردانی تری گیلیام. در این فیلم مت دیمن، هیث لجر و مونیکا بلوچی بازی می‌کنند.
تری گیلیام پس از این فیلم یک فیلم دیگر هم ساخته به نام «تاید لند» که مایل است دومی را به جشنواره تورنتو بفرستد. حضور بازیگران معروف این فیلم و سابقه چند ساله کارگردان، می‌تواند شانس این فیلم را برای کسب جایزه بالا ببرد. آدم معروف دیگری که امسال در بخش مسابقه شرکت دارد کریستف زانوسی لهستانی است.
او سال‌ها رفیق و همکار کریستف کیشلوفسکی بوده و چند باری هم به ایران آمده. اسم فیلم زانوسی «آدم نفرت‌انگیز» است. فیلم‌های این لهستانی کهنه‌کار، راست کار سینمای معناگر است و هیچ بعید نیست که امسال آن را در جشنواره فجر هم ببینیم. از فیلمسازان آسیایی، دو چهره ناشناس داریم و یک چهره معروف. یکی از ناشناس‌ها، سونی هارک است با فیلم «هفت شمشیر» و دیگری پیتر هوسان با فیلم «احتمالا عشق»؛ اما آن آسیایی معروف آنگ‌لی است. همان کسی که «ببر خیزان، اژدهای پنهان» را ساخته بود و بازیگرانش لابه‌لای درخت‌ها پرواز می‌کردند و شمشیر می‌کشیدند.
مراسم تجلیل امسال اختصاص دارد به هایائومیاساکی، انیمیشن ساز و طراح بزرگ سینمای ژاپن. انتخاب همین آدم برای تجلیل، نشان می‌دهد که مسئولان جشنواره ونیز چقدر دوست دارند برخلاف جریان آب شنا کنند.
یک بخش جنبی داریم به اسم «دو هفته کارگردانان» که در آن فیلم‌‌ها فقط نمایش داده می‌شوند. در میان فیلم‌های این بخش، فیلمی وجود دارد به نام «گاری دستی مرد» ساخته رامین بحرانی که محصول مشترک است.