پیدا شدن جنازه حلق آویز یک دختر در اتاق خوابش، بازپرس و پلیس جنایی تهران را با فرضیه خودکشی روبه رو کرده است.
زنگ تلفن بازپرس کشیک جنایی پایتخت، دیروز به صدا درآمد و خبر رسید جنازه حلق آویز دختر 25 ساله ای به نام آزاده در اتاق خوابش پیدا شده است. این مقام قضایی و پلیس جنایی تهران دقایقی بعد به قربانگاه رفته و با دیدن جنازه دختر دانشجو، رسیدگی به ماجرا را در دستور کار خود قرار دادند. پدر آزاده در بازجویی ها گفت: دخترم، چهارشنبه با دوست پسرش شایان که 23 سال دارد ودانشجو است به گردش رفتند و آزاده حدود ساعت 10:30 شب به خانه آمد. دخترم خیلی سریع به اتاقش رفت و در را بست تا اینکه شایان، صبح آمد، سراغ آزاده را گرفت و گفت: با او کار فوری دارد. پدر داغدار ادامه داد: سراغ دخترم رفته اما هرچه در زدم جوابی نشنیدم تا اینکه در را شکستیم و با جنازه حلق آویزش روبه رو شدیم. گزارش ایسکانیوز می‌افزاید: به دنبال اظهارات پدر قربانی، جنازه به پزشکی قانونی منتقل شد و خودکشی به عنوان اصلی ترین فرضیه این پرونده، قوت گرفت.
این در حالی است که تحقیق از شایان برای افشای راز مرگ خود خواسته احتمالی آزاده، بیش از دیگران ادامه دارد.
خودکشی، چرا؟
یک روانشناس تاکید می‌کند: خودکشی به عنوان نشانه‌هایی از نبود احساس امنیت فردی، معضل بسیاری از کشورهای جهان و یکی از جرایمی است که رقم بالایی را در میان سایر جرایم دارد : علی رستمی تصریح می کند. در آمریکا همه ساله دست‌کم 30 هزار جوان به دلیل آینده نامعلوم و زندگی بدون هدف دست به خودکشی می‌زنند. در فرانسه نیز هر روز 438 نفر به دلایل مختلف اقدام به خودکشی می‌کنند و در چند کشور اروپایی و از آن جمله سوئیس و سوئد میزان خودکشی 15 تا 25 در یکصد هزار و در مجارستان 58 درصد هزار نفر گزارش شده است.
وی می‌افزاید: پیش‌تر تصور می‌شد میزان خودکشی در نواحی غربی نشده پایین‌تر از ممالک دیگر باشد، چنان که به ترتیب ارقام 5/3 و 7 در 10 هزار در تایلند و اوگاندا اعلام شده بود، اما میزان 43 و 37 در هزار به ترتیب در هند و پاسیفیک غربی (کشورهای کرانه باختری اقیانوس آرام) این نظر را متزلزل می‌سازد.
هر چند بنابر اعلام کارشناسان، خودکشی معضل اصلی ایران نیست، اما بررسی آمار خودکشی در سالیان گذشته نشان دهنده این است که با آمار فزاینده‌ای در برخی از استان‌ها رو به رو هستیم، به طوری که ایلام بالاترین آمار خودکشی و سمنان پایین‌ترین شاخص خودکشی موفق را به خود اختصاص داده‌اند. در تحقیقی که در ایران صورت گرفته، بیشترین اقدام به خودکشی در مردان بین 20 تا 25 ساله و در زنان 16 تا 20 بوده است. وقتی میزان خودکشی در زنان و مردان روی هم مورد توجه قرار می‌گیرد بیشترین میزان اقدام مربوط به 16 به 20 ساله‌هاست. اقدام زنان به خودکشی بیش‌از مردان و نزدیک سه برابر است اما تقریبا 6 درصد زنانی که اقدام به خودکشی کرده جان خود را از دست داده و 2 درصد از مردان که به این جرم اقدام کرده، مرده‌اند. به عبارت دیگر گرچه مردان کمتر از زنان اقدام به خودکشی می‌کنند (یک سوم) اما خودکشی واقعی بین آنان سه برابر زنان است.
این موضوع نشان می‌دهد گرچه مردان کمتر از زنان خودکشی کرده‌اند، اما آن عده که به این گناه کبیره رو می‌آورند واقعا خواهان مرگ هستند، این ارقام و نتایجی که در کشورهای دیگر به دست آمده تقریبا برابر است.
کارشناسان افسردگی را به عنوان عامل اصلی خودکشی می‌دانند، اما در بعضی استان‌ها، اختلافات خانوادگی مهمترین علت بیان می‌شود. عمده‌ترین شیوه خودکشی در ایران خودسوزی است که بیشتر در بانوان 20 تا 30 ساله شکل میگیرد. افزایش خودکشی در میان جوانان، حکایت از این آفتی خطرناک، سلامت سرمایه‌های زرین کشور را تهدید می‌کند که همان احساس یاس، پوچی و سرخوردگی است و تا ریشه‌کن نشود، نمی‌توان به کاهش میزان خودکشی به طور موثر و چشمگیر امیدوار بود. گزارش ایسکانیوز می‌افزاید: خودکشی زنان نشان دهنده وجود احساس ناامنی در میان آنهاست. مرگ مادر خانواده از طریق خودکشی اثرات جبران ناپذیری بر روی فرزندان می‌گذارد. حمایت جدی از زنان در محیط خانواده یکی از راه‌های کاهش این نوع خودکشی است. ملاحظه می‌شود مرگ هر فرد تاثیر بسزایی بر اطرافیان او می‌گذارد. مخصوصا بر جمع دوستان، خانواده و عزایزانی که بیش از هر کس دیگری به او نزدیکند.
شیوه خودکشی، بدون ارتباط با جدیت و شدت قصد مردن هنگام رفتار انتحاری، بر میزان موفقیت در اقدام تاثیر دارد. به همین دلیل معمول‌ترین روش خودکشی موفق در کودکان و نوجوانان استفاده از اسلحه گرم است (ایالات متحده آمریکا) که دو سوم خودکشی پسران و تقریبا نصف خودکشی دختران را شامل می‌شود. دومین روش شایع‌خودکشی در پسران، که یک چهارم موارد را شامل می‌شود حلق آویز کردن است؛ در دختران یک چهارم موارد خودکشی با خوردن مواد سمی شکل می‌گیرد. همچنین استفاده از مونوکسیدکربن، سومین روش شایع خودکشی در پسران است اما در کمتر از 10 درصد موارد دیده می‌شود. خودکشی با مونوکسید کربن و حلق آویز کردن در دختران به طور برابر، هرکدام حدود 10 درصد موارد مشاهده می‌شود. عوامل دیگر خودکشی مشتمل است بر پیشینه خودکشی در خانوده، رویارویی با خشونت خانوادگی، سوء مصرف مواد و دسترسی به مواد و روش‌های مهلک. گزارش ایسکانیوز حاکی است، خودکشی در کشورهای مختلف و بسته به فرهنگ های متفاوت، دلایل گوناگون را شامل می شود که عبارتند از:
الف) عوامل ژنتیکی: قرائن مهم ژنتیک در رفتار انتحاری مبتنی بر مطالعات خانوادگی، خطر خودکشی و میزان تطابق بالاتر خودکشی در دوقلوهای یک تخمکی نسبت به دوقلوی دو تخمکی است. هر چند عیار خودکشی در مبتلایان به اختلال روانی بالاست. – از جمله در اسکیزوفرونی، اختلال افسردگی اساسی و اختلال دو قطبی نوع یک- عیار خودکشی در بستگان مبتلا به اختلالات خلقی به مراتب بالاتر از بستگان بیماران اسکیزوفرونیک است.
ب) عوامل اجتماعی- اقتصادی: کودکان و نوجوانان نسبت به محیط های آشفته، خشن و مسامحه آمیز و ویرانگر آسیب پذیر هستند. طیف وسیعی از علایم آسیب شناسی روانی ممکن است به صورت ثانوی با رویارویی محیط خانه های خشن و آزار دهنده پدید آید. رفتارهای پرخاشگرانه، خودویرانگر و انتحاری به نظر می رسد با فراوانی بیشتری در کسانی که زندگی خانوادگی استرس آمیز طولانی داشته اند آمیخته شود. همچنین میزان خودکشی در میان افرادی که بیکار یا دچار مشکلات شدید اقتصادی و کمبودهای مادی هستند از قبیل افراد ورشکسته و کارگران موقت بیشتر از دیگران است.
ج) تنهایی: در بسیاری از مواقع خودکشی در میان کسانی شکل می گیرد که تنها زندگی می کنند. به نظر می رسد عامل تنهایی، احساس بی کسی و بی پناهی موثرتر از تنهایی، احساس بی کسی و بی پناهی موثرتر از فقر مالی باشد.
شهرنشینی نیز که باعث بیگانگی مردم با یک دیگر شده یکی دیگر از عوامل خودکشی هاست. همچنین الکلیسم، کاهش باورهای مذهبی و مهاجرت های بی رویه و بدون برنامه ریزی شده، گرفتاری های خانوادگی، اختلاف با والدین و همسر، شکست در عشق، عوامل و فشارهای فرهنگی خاص، محرومیت های عاطفی، مرگ نزدیکان و برخوردهای اجتماعی ناشایست و غیر منطقی و ازدواج های تحمیلی بخصوص در زنان و تجاوزات صورت گرفته به دختران و زنان، یاس و ناامیدی و احساس شکست از عواملی هستند که می توانند منجر به خودکشی شوند. در این میان اما باید به نقش اختلالات روانی همچون افسردگی و سایر بیماری های روانی اشاره کرد که بی ارتباط با مسایل عنوان شده نیستند. بنابر این می بینیم عوامل روانی مانند افسردگی نتیجه کمبودهای مختلف در زندگی روانی اجتماعی مردم است که می تواند منجر به خودکشی شود. در مورد اهمیت بیماری های روانی به عنوان عامل خودکشی می توان به اسکیزوفرونی اشاره کرد که مبتلایان مدت ها درباره استقبال از مرگ فکر می کنند و مقدمات آن را به صورت پنهانی فراهم می سازند. در این گونه افراد خودکشی به منزله واکنش دفاعی است که به علت متلاشی شدن شخصیت آنها به دنبال یک زمینه اضطراب و دلواپسی رو به افزایش صورت می گیرد. امکان دیگر کشی نیز نزد این قشر وجود دارد، به ویژه کشتن پدر و مادر که معمولا به دنبال چند نوبت اقدام به خودکشی بیمار پیش می آید. همچنین در بیماران مبتلا به صرع، هیستری و افرادی با حلاوت بی تعادلی عصبی- روانی موارد خودکشی بیشتر دیده می شود. با این وجود در ایران علل خودکشی می توانند فقر، ناراحتی های خانوادگی، روانی، مسایل فرهنگی و یا شکست در عشق باشد. به گزارش ایسکانیوز، افرادی را که اقدام به خودکشی کرده اند پیش از بستری کردن یا فرستادن به خانه باید ارزیابی کرد. کسانی را که در گروه خطر بالا قرار می گیرند باید تا زمانی که میل به خوردکی در آنها از بین برود بستری کرد. افراد در معرض خطر، مشتمل بر گروهی اند که پیشنه اقدام به خودکشی دارند. پسران بالای 12 سال که پیشینه رفتار پرخاشگرانه و مصرف مواد دارند؛ کسانی که با وسیله ای مهلک مانند خوردن سم و غیره اقدام به خودکشی کرده اند؛ مبتلایان به اختلال افسردگی اساسی مشخص با مردم گریزی، نومیدی و نبود نیرو؛ دخترانی که از خانه فرار کرده، مورد تجاوز جنسی قرارگرفته و حامله اند و یا با چیزی جز ماده سمی به فکر خودکشی می افتند و هر کسی افکار مستمر استقبال از مرگ دارد. کودک یا نوجوانی که پزشک در توانایی خانواده او برای مراقبت از فرد یا همکاری با درمان سرپایی تردید دارد باید بستری شود. در چنین موقعیتی باید خدمات محافظتی پیش از ترخیص از بیمارستان در مراقبت سهیم شوند. وقتی فرد انتحاری اظهار می دارد دیگر فکر خودکشی ندارد ترخیص فقط پس از فراهم شدن طرح کامل پس از ترخیص صورت بگیرد. این طرح باید روان درمانی، درمان دارویی و روان درمانی خانواده- در صورت مناسب – را دربرگیرد.
در عین حال قرارداد کتبی با فرد حاوی موافقت او برای دست نزدن به رفتار انتحاری و تامین راهی دیگر در صورت رجعت فکر خودکشی، باید تهیه شود. به علاوه برنامه پیگیری سرپایی پیش از ترخیص را باید در نظر گرفت. همچنین افزایش اعتقاد مذهبی و توجه به فلسفه زندگی و حیات از راهکارهای موثر پیشگیری از خودشکی است. ضمن اینکه با مشاوره های بالینی در مدارس، دانشگاه ها و مراکز کارگری می توان افرادی را که زمینه مستعد خودکشی دارند شناسایی و نسبت به درمان آنان اقدام کرد.