در تمام كشورهاي غربي بعد از 30 الي 40 سال از پايان جنگ رويكرد اصلي به مقوله جنگ آغاز ميشود و به نظرم در ايران، الآن بهترين زمان براي ساخت فيلم جنگي است.
محمدحسين لطيفي گفت: بسياري از بچههاي جنگ، گفتند كه در فيلم «روز سوم» واقعيتهاي جنگ را ديدهاند.
«محمدحسين لطيفي» كه كار خود را با طراحيهنري فيلم بربالفرشتگان (جواد شمقدري) در سال 1370 آغاز كرده بود و در نخستين فيلم بلند خود با نام «سرعت» نيز رويكردي به سينماي دفاع مقدس داشت، درباره علت دوري 10 سالهاش از فيلمسازي در اين زمينه، گفت: اين دوري دو دليل عمده داشت. اول اين كه قصه مطلوب با اين حال و هوا كه بتواند رگ خواب مخاطب را در دست بگيرد و بتوان براساس آن يك كار انساني ساخت، كم بود و دوم اينكه احساس شخصي من بر اين بود كه سالهاي پس از خاتمه جنگ، براي ساخت فيلمهاي جنگي، سالهاي خوبي نيست.
وي ادامه داد: اين روشي است كه در تمام كشورهاي غربي هم رعايت ميشود و بعد از گذشت 30 الي 40 سال از پايان يك جنگ، تازه رويكرد اصلي به مقوله جنگ آغاز ميشود كه اين مقوله، براي ما همان مقوله دفاع مقدس است. در اين زمان نسلي آمده كه فراموش كرده جنگ چه چيزهايي را به همراه خودش دارد و در واقع اين فيلمها را، بايد براي همان نسل ساخت و نه نسلي كه هر شب، موشك و هواپيماي دشمن را بالاي سر خود احساس كرده و به چشم خود ديده كه چگونه فرزندان اين ملت بر دوشهاي مردم تشييع ميشود.
لطيفي تأكيد كرد: به نظر من، الان بهترين زمان براي ساخت فيلم جنگي الان است.
* ساختن يك فيلم تلخ باعث كم شدن مخاطبهاي فيلم ميشد
«لطيفي» سپس درمورد فضاشكني در «روز سوم» و لزوم بهكارگريري آن، گفت: من چند سال پيش فيلم «عينك دودي» را ساختم كه قصه آن هم به خاطر موضوع طلاق بسيار تلخ بود، اما تصميم گرفتم با نگاه طنز به آن نگاه كنم، چون عقيده داشتم مخاطب بيشتر از اين موضوع تأثير خواهد گرفت.
در اين كار نيز علاوه بر موضوع جلب توجه مخاطب، اين مسئله هم مطرح بود كه اين افراد، افراد واقعي جنگ بودند كه با اهتمام زياد اين آدمهاي واقعي در بسياري از لحاظت زندگيشان كه بسيار تلخ است، خنده را فراموش نميكنند.
وي اظهار داشت: ايجاد فضاي زنده مهمترين نتيجهاي بود كه ميخواستيم از اين لحظات شوخي و خنده بگيريم و اين موضوع هم، چيزي بود كه روي آن با دقت كار شده بود در فيلمنامه اوليه هيچكدام از اين شخصيتها كه ايجاد خنده ميكنند وجود نداشت ولي بازيگران به خاطر اعتماد به من، قرارداد را بدون خواندن فيلمنامه امضا كردند و من هم بعداً، نقش آنها را برايشان تشريح كردم.
سازنده خوابگاه دختران و مجموعههاي وفا و همسايهها، گفت: ساختن فيلم تلخ، باعث كم شدن مخاطب فيلم ميشد كه اين براي من خيلي تلختر بود. به همين خاطر با وام گرفتن از واقعيتهاي جنگ، فيلم را به اين شكل ساختم و بسياري از بچههاي جنگ هم در ديدارهايي كه اتفاق افتاد، گفتند كه در فيلم «روز سوم» واقعيتهاي جنگ را ديدهاند.
* تمام تجهيزات مورد نياز را در اختيار داشتيم
كارگردان موفق سينماي ايران در ادامه، به چگونگي توليد فيلم و ويژگيهايش گفت: به اندازهاي كه براي فيلم نياز بود، تجهيزات جنگي در اختيار ما قرار داشت، اما بودن تجهيزات به اين معنا نيست كه همه چيز كامل است. ايراد به اين موضوع برميگردد كه ما دپوي نظامي خوبي از تجهيزات دشمن نداريم. بيشتر تجهيزات عراقي ما مربوط به سالهاي پيش است كه به صورت غنيمت، نزد نيروهاي ارتشي نگهداري ميشود. با حضور در سر صحنه، ميديدم كه بسياري از اين ادوات نظامي، داراي نقصهاي فني هستند و اين مشكلي بود كه به شدت كار ما را، كند ميكرد. ارتش جمهوري اسلامي هم كمك بسيار زيادي به اين فيلم كرد و تمام تجهيزات مورد نياز را به ما داد كه من در اينجا از آنها تشكر ميكنم.
لطيفي اذعان داشت: در مورد واقعي درآمدن اين صحنهها، بسيار مهم است كه كارگردان بداند چه چيزي را ميخواهد. در بعضي از فيلمهاي جنگي ديدهام كه كارگردان نميداند چه ميخواهد و براي همين صحنهها با وجود سعي و تلاش فراوان واقعي نميشود.
وي تصريح كرد: من از بچه هايي كه در اين فيلم همراهم بودند بسيار تشكر ميكنم چون با وجود شرايط سخت كار همكاري صميمانهاي با من كردند.
وي گفت شايد كسي باور نكند اما صحنه بمباران قرارگاه كه صحنه بسيار سختي بود، تنها ظرف دو شب فيلمبرداري شد كه دليل آن همان كمبود و نبود امكانات بود. اما با درايتي كه محسن روزبهاني و رضا تركمان در كار جلوههاي ويژه داشتند كار به شكل خوبي پيش رفت و اتفاقي براي بچهها نيفتاد.
لطيلي درباره ويژگي خاص فيلم روز سوم كه آن را از ساير كارهاي جنگي متمايز ميكند، گفت: ارزشهاي والاي انساني كه در روز سوم مطرح شد، اين فيلم را از ساير كارهاي جنگي متمايز ميكرد. البته اين موضوع در ساير آثار جنگي هم هست، اما اينجا، هدف بسيار مقدستر از ساير آثار اينچنيني است.
وي گفت: در بسياري از كارهاي جنگي، موضوع اصلي تصرف يك مكان يا رسيدن به اهدافي نظامي است و طبعآ جذابيتهاي انساني چنين موضوعي براي تماشاگر كم است، چون اين افراد كه در فيلم هستند براي ما آشنا نيستند و بنا بر اين حس همذاتپنداري، تماشاگر را به شكلي كه بايد و شايد برنميانگيزاند.
اين كارگردان تصريح كرد: اما در «روز سوم»، خواهري را ميبينيم كه به عشق برادرش در شهر مانده و نميتواند از شهر خارج شود و برادري را ميبينيم كه به سختي سهمي در نجات اين خواهر دارد و با اينكه ممكن است كشته شود، براي نجات او به مخمصه باز ميگردد. اين موضوعي انساني است و هر دختري ميتواند خود را به جاي سميره قرار دهد.
لطيفي ادامه داد: از سوي ديگر، هر پسري هم ميتواند خود را به جاي رضا بگذارد و اين همذاتپنداري، دست من را به عنوان كارگردان باز ميگذارد تا بتوانيم با بينندهام ارتباط احساسي كافي برقرار كنم كه البته، حس ميكنم اكثر كساني كه اين فيلم را ديدهاند، اين ارتباط احساسي را به خوبي برقرار كردهاند.
من داستان را به شكل سادهاي از موضوع سقوط خرمشهر آغاز كردم، اما كمكم، به سوي وجه انساني ماجرا نزديك شدم كه برايم مهمتر بود.
* احساس درونيام به من ميگفت كه اين افراد، بهترين گزينهاند
كارگردان روز سوم، در بخش ديگري از اين گفتوگو درباره تيم بازيگران، نحوه انتخاب و اجراي آنها،به فارس گفت: من به عنوان كارگردان، احساس ميكنم كه انتخابهاي فيلم روز سوم بسيار آگاهانه بود و ارتباط برقرار كردن مردم با اين شخصيتها، نشان ميدهد كه شخصيتهاي فيلم، شكل واقعي و ملموس يافتهاند.
وي گفت: احساس درونيام به من ميگفت كه اين افراد، بهترين گزينه براي ايفاي نقشهاي فيلم هستند. بازيگران هم بسيار به من كمك كردند و بعضآ با دستمزدهاي بسيار ناچيز در فيلم حاضر شدند كه من از همه آنها ممنونم.
* نوع نگاه مسئولين به اين فيلم، برايم تعجبآور بود
بهترين كارگردان جشنواره بيست و پنجم فيلم فجر، گفت: مهمترين نكته در مورد «روز سوم» مربوط به چگونگي نمايش عمومي فيلم است. من كار خودم را كردهام و به كناري رفتهام اما پخش اين فيلم و نوع نگاه مسئولين به اين فيلم، برايم تعجبآور بود.
سازنده عينك دودي و دخترايروني گفت: من از چگونگي اين برخورد، نتيجه گرفتم كه مسئولين براي فيلمهايي بسيار ضعيفتر، احترامي والا قائل هستند اما براي اين فيلم و هيچكدام از عوامل آن هيچ احترام، امتياز يا تشويقي قائل نشدهاند. من خودم توقعي ندارم اما ديدم كه بسياري از دوستان و بازيگران با حداقل دستمزد و بدون كمترين چشمداشتي در اين فيلم حضور پيدا كردند و بنابراين حس ميكنم كه اين افراد نيازمند تشويق هستند.
لطيفي ادامه داد: واقعيت آن است كه خداوند متعال، خود باعث ساخته شدن اين فيلم شد و من مطمئنم اين فيلم سرانجام ثمره خود را به جامعه خواهد داد و مسيرش را به پيش ميرود.
وي متذكر شد: بايد ديد مسئولاني كه اين برخورد را با اين فيلم كردند، آيا روسياه خواهند شد؟ اعتقاد دارم كه «روز سوم» برگي ماندگار در تاريخ سينماي ايران خواهد بود و سالها بعد، به آن رجوع خواهد شد.
كارگردان توفيق اجباري به فارس گفت: رفتار مسئولان با اين فيلم به گونهاي بود كه گويي «روز سوم» فرزندي ناخواسته بوده است و آن را نميخواستند.
گلايه اصلي من از وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي اين است چراكه وي، به گونهاي رفتار كرد كه گويي با «روز سوم» هيچ اتفاقي در سينما نيافتاده است.
وي گفت: واقعآ چرا بايد صبح روز بعد از جشنواره، عزتالله ضرغامي با من تماس بگيرد و به من تبريك بگويد، اما وزير فرهنگ و ارشاد اسلامي چند روز بعد از پايان جشنواره، روي سن اريكه ايرانيان به ياد من بيفتد و بگويد «با اين فيلم يك ركورد را زديد» و من در جواب بگويم: «من در يك سال، دو سريال و يك فيلم ساختم و اين سه ركورد محسوب ميشود». راستش حمايت از سينماي دفاع مقدس، فقط به پول دادن نيست و من هم دوست دارم نوعي حمايت معنوي از سينماي دفاع مقدس صورت گيرد.
* بايد چند تجربه ديگر در سينماي ايران انجام دهم
سازنده «روز سوم» كه در سينماي ايران به عنوان سينماگري منظم و تكنيكي شاخته شده، در مورد علاقهاش به مؤلف بودن گفت: اگر قرار بود همه فيلمسازي ايران توسط «فيلمسازان مؤلف» انجام شود، در آن صورت سينمايي شبيه سينماي كشورهاي اروپايي در ايران به وجود ميآمد.
لطيفي ادامه داد: بايد بپذيريم كه سينماي هاليوود جهان را به تسخير خود درآورده و با هرچيزي، كاملاً تخصصي برخورد ميكند.
وي گفت: من خودم را يك فيلمساز تجربهگرا ميدانم و بحث «فيلمساز مؤلف» را به شكلي كه اكنون مطرح است، قبول ندارم. يعني اگر به كارهاي من توجه كنيد، هميشه يك ريشه و بنمايه خاصي دارد كه در همه كارهاي من مشترك است و اين موضوع را كه من، كارگردان فيلم هستم اثبات ميكند به طوريكه حتي اگر مخاطبان تيتراژ يك فيلم را نبيند، به احتمال قوي حدس ميزنند كه كارگردان اين فيلم چه كسي است.
وي گفت: در واقع يك فيلمساز، هميشه ردپايي در فيلم باقي ميگذارد كه از وجود و تفكر او ناشي شده است و در هر ژانري فيلم بسازد، اين ردپا به چشم ميخورد كه من هم به اين شكل سينماي مؤلف كه كارگردان ردپايي از خود در فيلم ميگذارد، معتقدم اما نه به اين شكل كه كسي با عنوان سينماگر مؤلف، تنها يك سري اثر خاص تهيه كند و بعد به ورطه تكرار خود بيفتد.
وي در پايان تأكيد كرد: حس ميكنم خودم هم بايد چند تجربه ديگر در سينماي ايران انجام دهم تا جايگاه واقعي خودم در اين ميان را بيابيد.
| 