زندگي امام تنها محدود به جنبه هاي سياسي و اجتماعي نبود چراکه بعد از پيروزي انقلاب اسلامي ايران در قالبهاي غزل و رباعي و شكلهاي ديگر شعر سنتي انگيزههاي دروني خود را به رشته نظم كشيد
آيت الله خميني (ره) 30 شهريـور 1281 هجري شمسي در شهرستان خمين از توابع اراک ايران به دنيا آمد.
دوران کـودکـي و نـوجـواني را تحت سرپرستي مادرش "بانـو هاجر"، عمهاش "صاحبـه خانم" که بانـويي شجاع و حق جـو بـود و دايهاش «ننه خاور» سپري کرد.
«روح الله که آخرين و کوچک ترين فرزند بود، تحت تربيت عمه اش "صاحب خانم" قرار گرفت و گويا بارها خاطرات مربوط به زندگي و شهادت پدرش را از زبان او شنيده بود...»
امام خميني (ره) خود درباره دوران کودکي و نوجواني اش ميگويد:
«من از بچگي در جنگ بودم... ما در همان محلي که بوديم يعني خمين ، سنگربندي ميکرديم... ما سنگر ميگرفتيم و با اين اشراري که بودند و حمله ميکردند و ميخواستند بگيرند و چه کنند [مقابله ميکرديم]. هرج و مرج بود...»
روحالله خميني (ره) در بيان خاطراتش ادامه مي دهد:
«از مدت ها قبل از آمدن آقاي بروجردي عمده اشتغال به تدريس معقول و عرفان و سطوح عاليه اصول و فقه بود پس از آمدن او به تقاضاي آقايان مثل مرحوم آقاي مطهري به تدريس خارج فقه مشغول شدم و از علوم عقليه بازماندم و اين اشتغال در طول اقامت قم و مدت اقامت نجف مستدام بود.»
امام گرچه در قم به تحصيل اشتغال داشت، اما درشکه کرايه ميکرد و به تهران ميآمد، تا به نطقهاي آيت الله مدرس در مجلس شوراي ملي گوش دهد.
با فوت آيت الله بروجردي، به تدريج به عنوان عالم ترين مرجع تقليد زنده زمان خود مطرح شد. بااين پشتوانه در مخالفت با اقدامات محمدرضا پهلوي از سال 1346 جدي تر شد و در واکنش به رفراندوم به ايراد سخنراني و نصيحت شاه پرداخت.
در سال1343 به خاطر مخالفت با قانون کاپيتالاسيون و به اتهام اقدام عليه امنيت کشور به خارج از ايران (ترکيه، عراق و در نهايت فرانسه) تبعيد شد. در طول دوران تبعيد با ارسال نوارهاي سخنراني به رهبري فکري انقلاب مي پرداخت و سرانجام پس از 14 سال در 12 بهمن 1357 به ايران بازگشت.
در روز بازگشتش به ايران در ميان هواداران ميليوني خود که از سراسر ايران به تهران آمده بودند، در بهشت زهرا به سخنراني پرداخت و مسئولين نظام پادشاهي را به چالش کشيد.
اما زندگي امام تنها محدود به جنبه هاي سياسي و اجتماعي نبود چراکه بعد از پيروزي انقلاب اسلامي ايران در قالبهاي غزل و رباعي و شكلهاي ديگر شعر سنتي انگيزههاي دروني خود را به رشته نظم كشيد و تاكنون مجموعههاي اشعارش با نام هاي «سبوي عشق»، «باده عشق»، «نقطه عطف» و «محراب راز» انتشار يافته است.
«ره عشق» نامه عرفاني امام خميني(ره) است كه آن را خطاب به خانم طباطبايي يكي از بستگان خود نوشته و شامل بعضي انديشههاي عرفاني اوست. نامه مذكور را حضرت امام(ره) در 24 شعبان سنه 1404 هـ.ق (5 خراد 1363، 26 مه 1984 ميلادي) مرقوم كرده است. آغاز نامه اين گونه است:
«فاطي، كه زمن نامه عرفاني خواست
از مورچهاي تخت سليماني خواست
گويي نشنوده: «ماعرفناك» از آنك
جبرئيل از او نفخه رحماني خواست
فاطي عزيزم بالاخره بر من نوشتن چند سطر را تحميل كردي و عذر پيري و رنجوري و گرفتاريها را نپذيرفتي از من توقع نوشتار و گفتار، آن هم به نظم و نثر به هم آميخته ميكني و نداني كه من نه نويسندهام و نه شاعر و نه سخنسرا، و تو اي دختر عزيزم غوره نشده حلوا شدهاي بدان كه يك روزي خواهي بر جواني كه به همين سرگرمي ها يا بالاتر از آن از دستت رفت همچون من عقبمانده از قافله عشاق دوست، اينك چون تو با اصرار خواسته، به خودت از من شعر خواستي بايد به حق بگويم كه نه در جواني كه فصل شعر و شعور است و اكنون سپري شده است و نه در فصل پيري كه آن را هم پشت سر گذاشتهام نه در حال ارذلالعمر كه اكنون با آن دست به گريبانم قدرت شعرگويي نداشتم، اينك گويم:
شاعر اگر سعدي شيرازي است/ بافتههاي من و تو بازي است
اكنون كه با شعر نميتوانم، با شعر تو را بازي دهم و به اصرارت جامه عمل پوشم.»
نخستين مجموعه اشعار عرفاني امام خميني(ره) «سبوي عشق» است و شامل هشت غزل عارفانه كه فقط دستخط دو غزل تاريخ دارد. «دل كه آشفته روي تو نباشد دل نيست/ آنكه ديوانه خال تو نشد عاقل نيست»
مجموعه «باده عشق» نيز شامل 23 غزل عاشقانه - عارفانه و 41 رباعي عرفاني و فلسفي است. غزلها در سال هاي 67- 65 شمسي و همه رباعيهاي آن در سال 63 سروده شده است.
هم چنين مجموعه «محرم راز» شامل 25 غزل و 16 رباعي بوده، غزل ها در سال هاي 63 تا 68 سروده شده و رباعيات در اسفند ماه سال 63 نوشته شده اند.
محور مباحث امام (ره) در ديوان اشعارش، "عشق و عاشق و معشوق" است. "اهميت عشق"، "مكتب عاشقى"، "حقيقت عشق"، "انواع عشق"، "مقام عشق در عالم معنا"، "نسبت عاشق و معشوق"، "برهان بر عشق"، "نسبت عشق و زيبايى"، "تضاد عقل و عشق"، "ترجيح راه عشق بر راه عقل"، "سريان عشق در عالم" و "آثار عشق".
حميد سبزواري درباره اشعار امام مي گويد: «شعر امام خميني(ره) در جايگاه خودش از معنويت و زيبايي سرشار است. بيشتر اشعار امام به شيوه شاعران گذشته و سبك عراقي سروده شده است البته در بعضي از موارد ردپايي از سبك خراساني نيز به چشم ميخورد.
ايشان مسير فكري شاعران را تغيير داد و شعرهاي عاشقانه و بيمايه را به اشعاري ناب و معنوي تبديل كرد و بسياري از شاعران را به سمت و سوي ارزش هاي اسلامي كشاند.»
"شرح دعاي سحر "، "شرح حديث رأس الجالوت "، "حاشيه امام بر شرح حديث رأس الجالوت" و "التعليقه علي الفوائد الرضويه" از ديگر آثار امام خميني (ره) هستند.
يادآور مي شود در تاجيكستان نيز انتشارات «ادب» دفتر شعرهاي امام خميني(ره) را با عنوان «محراب راز» با حروف عربي و خط سريليك (كريل) منتشر شده است.
| 