 تصورعامه مردم اين است كه حشيش يا مواد هم خانواده آن به دليل دارا نبودن مرفين، اعتيادآور نيستند و اگر هم اعتيادآور باشند، اعتياد يا وابستگي به آنها روحي و رواني است، اما بعد از چندين بار استفاده، اگر اين مواد به آنها نرسد، دچار علايم جسمي محروميت ميشوند.
ساعت حدود سه بعدازظهر است. دو زانو روي موزائيکهاي پارک انديشه نشستهاند دور هم؛ هفت نفري ميشوند و بين 17 تا 25 سال سن دارند.
پارک زياد هم خلوت نيست اما براي آنها اهميتي ندارد. با دقت توتون سيگارهايشان را روي يک تکه مقوا که در وسط قرار دادهاند، خالي و با ماده نرم سياهرنگي مخلوط ميکنند.
تقريبا روبهرويشان روي صندلي مينشينم. خيره شدهام به دستهايشان. توتون را با ماده سياه مخلوط ميکنند و يکييکي کاغذ سيگارهايشان را پر ميکنند.
کارشان که تمام ميشود، مقوا را ميگذارند زير نيمکت کنارشان و رديفي کنار هم روي جدول مينشينند. تازه متوجه حضور من ميشوند و پرسشگرانه نگاهم ميکنند. جوانترينشان با نگراني دور و برش را ميپايد و پسر مو بلندي که به نظر از همه بزرگتر است، ميپرسد: "فرمايشي بود؟"
يک آن، دستپاچه ميشوم. جواب ميدهم: "هيچي، کنجکاو شدم ببينم چه کار ميکنيد!" و آرام ادامه دادم: "حشيشه ديگه؟"
وقتي مطمئن ميشوند که فقط کنجکاوم، پسر مو بلند برايم توضيح ميدهد که مادهاي که با توتون مخلوط کردند همان حشيش است و کاري که انجام ميدهند را ميگويند "سيگاري بار زدن."
سيگارش را که مثل سيگارهاي معمولي صاف و مرتب نيست گرفته لاي دو انگشتش. نگاهي به دوستانش مياندازم که سيگارهايشان را آتش زدهاند و تند و تند دودش را به درونشان ميفرستند.
کوچکترينشان که 16-17 ساله مينمايد، چشمانش را بسته، سرش را بالا گرفته از عمق جانش به سيگار پک ميزند. حواسش اصلا به اطرافش نيست، انگار که مهمترين کار دنيا را انجام ميدهد!
ميپرسم: "اين که خيلي بچه است، اين چرا معتاد شده؟"
پسر مو بلند که دوستانش مسعود صدايش ميکنند رو ترش ميکند که: "حشيش اعتياد نداره، اينم بچه نيست. 16 سالشه. حشيش فقط محض حال کردنه. هر وقت بخواي ميکشي، نخواستي هم تعطيل."
خودش چهار سالي ميشود که حشيش ميکشد: "من تا حالا نخواستم بذارمش کنار. هر وقت خواستم ديگه نميکشم."
سيگاري دوستانش تمام شده و حالا يکي دوتاشان حرف ميزنند و همه بلند بلند ريسه ميروند از خنده. پسر مو بلند ميرود سمت آنها و با دست به من اشاره ميکند که بروم: "خيلي خوب! کنجکاويت بر طرف شد ديگه! به سلامت. خوش گذشت!"
بلند ميشوم. خودش را مياندازد روي نيمکت. سيگارش را آتش ميزند و با ولع اولين کام را ميگيرد.
حشيش چيست؟
حشيش كه از درختچهاي به نام شاهدانه يا كانابيس به دست ميآيد، يكي از موادي است كه از زمانهاي بسيار قديم به منظور خروج از حالت تعادل طبيعي مورد استفاده بشر بوده است.
موادي كه از بخشهاي مختلف اين گياه به دست ميآيد، نامهاي مختلفي مانند بنگ، حشيش، گرس يا علف (ماري جوانا) كه بسته به مقدار THC موجود در آنها (تتراهيدروكانابينول يا ماده اصلي اين خانواده كه مقدار آن در بخشهاي مختلف گياه متفاوت است)، از قدرت كمتر يا بيشتري برخوردارند.
بيشترين مقدار THC در صمغ يا شيرهاي است كه از سطح برگهاي اين گياه تراوش ميكند و از جمعآوري آنها، حشيش كه قويترين فرآورده آن است، به دست ميآيد.
بنگ(روغن حشيش) و همچنين علف يا گرس(ماري جوانا) نيز به ترتيب از جوشانده تركيب ساقه و برگها و از خشك كردن و پودركردن برگهاي گياه شاهدانه به دست ميآيند.
از نظر علمي به گروه مواد حشيش و شبه حشيش، مواد کانابينوئيد گفته ميشود. اين گروه از مواد از هزاران سال پيش، از گياه شاهدانه هندي تهيه و به عنوان مواد سرخوش کننده يا نئشهآور مصرف ميشدهاند.
نام اين گياه پسوند هندي دارد ولي در بسياري از نقاط دنيا به خوبي رشد ميکند.از قسمتهاي گوناگون گياه شاهدانه هندي مواد متعددي تهيه ميشود که اسامي گوناگوني دارند، ولي ماده موثر تمام آنها يکي است.
ناگفته نماند که در قرن نوزدهم ميلادي اين مواد به عنوان ضد درد، ضدتشنج و خوابآور مصرف ميشدند و در سالهاي اخير در درمان گلوکوم يا بيماري آب سياه چشم و در درمان تهوع و استفراغ ناشي از شيميدرماني سرطانها مورد توجه دوباره قرار گرفته است. پژوهشهاي اخير هم يافتههايي به نفع آثار پاد زيستي يا آنتيبيوتيکي و آثار ضد سرطاني آن داشتهاند.
بر خلاف تصور عامه حشيش اعتياد آور است
تصورعامه مردم اين است كه حشيش يا مواد هم خانواده آن به دليل دارا نبودن مرفين، اعتيادآور نيستند و اگر هم اعتيادآور باشند، اعتياد يا وابستگي به آنها روحي و رواني است.
اما دكتر رحمان جنتي، پزشك يكي از مراكز درمان نگهدارنده با متادون، در اينباره ميگويد: بر خلاف اين تصور و به اعتقاد بسياري از پزشكان، اعتياد به حشيش و هم خانوادههاي آن كاملا جسمي است، زيرا THC مستقيما روي سيستم ضد درد يا توليد كننده مواد شبه افيوني جسم (سيستمي كه قويترين موادمخدر طبيعي و شبه افيوني را توليد ميكند) اثر ميگذارد و از تعادل خارجشدن و تخريب آن را موجب ميشود كه اين تخريب، بروز اختلالات جسمي وعوارض رواني بسياري اعم از بيثباتي رواني را در پي دارد.
وي همچنين با اشاره به اين كه هر نوع مادهاي كه مصرف آن انسان را از حال تعادل طبيعي خارج ميكند، بر سيستم ضد درد اثر سوء و مخرب دارد، ميافزايد: از مهمترين اثرات مصرف حشيش ميتوان به توهم، خيره ماندن به نقطهاي خاص، گريه و خنده غيرطبيعي، پرخوري شديد (نئشهخوري) و اختلال در درك زمان، مكان و فواصل اشاره كرد.
اين متخصص در ادامه خاطرنشان ميکند: حشيش و مواد هم خانواده آن مواد مخدر محسوب ميشوند و متاسفانه هنوز داروي جايگزيني براي درمان اعتياد به آنها وجود ندارد.
حشيش به قليانها هم رسيده است
سيد کمال واحدي روانپزشک و استاد دانشگاه اهواز، در اعتقاد دارد که حشيش شايعترين ماده غير قانوني در سطح جهان است به طوري که سهچهارم معتادها از اين ماده استفاده ميکنند و شيوع آن در جامعه ما 13 درصد است.
وي با اشاره به اينکه حشيشهايي که امروزه در بازار بهطور غيرقانوني مصرف ميشود، خطرناکتر از گذشته است ادامه ميدهد: در سالهاي اخير با پيشرفتهايي که در علم کشاورزي حاصل شده، گياهان با تتراهيدروکانابينول بيشتري کشت ميشوند بهطوري که غلظت اين ماده در اين گياه سه برابر شده است. بنابراين مواد کانابينوئيد جديد، نئشهآورتر هستند. اين مواد بيشتر به صورت پيچيده شده در کاغذ شبيه به سيگار و با شيوع کمتري به صورت پيپ يا به تازگي به صورت قليان (به خصوص در قهوهخانههاي به اصطلاح سنتي) تدخين ميشوند اما گاهي در غذا طبخ ميشوند، يا دم کرده آنها مانند چاي مصرف ميشود.
واحدي درباره تفاوت حشيش با ديگر مواد مخدر ميگويد: مواد گوناگون، آثار متفاوتي دارند. مواد کانابينوئيد بر افراد گوناگون به راههاي متفاوتي اثر ميکنند که بستگي به وضعيت خلقي آنها، انتظاري که از اين ماده دارند، مقدار مصرف آنها، قدرت ماده مصرفي و طريقه مصرف دارد. چهارده ثانيه پس از استفاده از ماده دخاني، اين ماده از طريق مويرگهاي ريه به مغز ميرسد و به گيرندههايي که در قسمتهاي گوناگون مغز قرار دارد متصل ميشود. در اين زمان بيشتر افراد احساس خوشي و آرامش ميکنند، پر حرفتر ميشوند، و کمتر مراقب گفتار و کردار خود هستند. البته بعضي از افراد با مصرف مواد کانابينوئيد، عصبي، گيج، منگ و دمغ ميشوند. پس از مدتي حالت برگشتگي و خوابآلودگي پيش ميآيد. اينها ناشي از اثر مواد کانابينوئيد بر مغز است. از نظر جسمي، چشمها قرمز ميشوند، ضربان قلب زياد ميشود و اشتها به طور غير معمولي زياد ميشود.
اين استاده دانشگاه درباره تاثيرات اين ماده مخدر بر مغز اضافه ميکند: کانابينوئيد با تاثير بر مخچه و عقدههاي قائدهاي مغز، وضعيت تعادل و حرکات فرد را مختل ميکنند.
قضاوت حافظه، واکنشها و ادراک فرد نيز مشکل پيدا ميکند. مصرف مقادير زياد توهمزا نيز هست. تاثير بر قسمت هيپوکمپوس مغز، حافظه فرد را مختل ميکند. يکي از تفاوتهاي اصلي مواد کانابينوئيد با ساير مواد اين است که در قسمت ساقه مغز گيرندهاي ندارند. به همين دليل مسموميت با آنها بر خلاف مسموميت با ساير مواد ايجاد وقفه تنفسي نميکند. يعني مسموميت با آنها مرگزا نيست. ولي از آنجا که بيشتر افراد در کنار مواد کانابينوئيد، مواد ديگري هم مصرف ميکنند، وقفه تنفسي و مرگ و مير ناشي از آن در اين افراد هم ديده ميشود.
واحدي با رد اعتقاد به عدم اعتيادآوري حشيش تاکيد ميکند: بايد بگويم که اعتياد دو نوع است. اعتياد رواني و اعتياد جسماني. مصرف مقادير کم مواد کانابينوئيد اعتياد رواني ايجاد ميکند. با مصرف اين مواد، حالت نئشه ايجاد ميشود و اگر اين مواد به فرد نرسد، مضطرب، عصبي و بيخواب ميشود و احساس ناامني و افسردگي پيدا ميکند. کساني که هر روز مقدار زيادي مصرف ميکنند، اعتياد جسماني هم پيدا ميکنند و اگر اين مواد به آنها نرسد، دچار علايم محروميت ميشوند؛ بيخواب، مضطرب و تحريکپذير ميشوند و اشتهايشان را از دست ميدهند. لرزش، تعريق، تهوع، استفراغ، دردها و گرفتگيهاي عضلاني و احساس ناخوشي. علايم محروميت اغلب پس از 24 تا 48 ساعت شروع ميشوند و طي دو تا چهار روز به حداکثر ميرسند. اين علايم اغلب حدود يک هفته طول ميکشند.
وي با توجه به اينکه تا 30 سال گذشته پژوهش کافي در زمينه مخاطرات مواد کانابينوئيد انجام نشده بود و برخي ادعا ميکردند که اين مواد کم خطرتر از الکل يا سيگار هستند ميگويد:امروزه دانشمندان معتقدند که اينطور نيست و شواهد روزافزوني دال بر عوارض خطرناک حشيش پيدا کردهاند. پس از رفع نئشگي، اين مواد در مغز باقي ميمانند و حافظه و يادگيري را مختل ميکنند.
قدرت استدلال، محاسبه، خواندن و صحبت کردن کم ميشود. قدرت واکنش فرد کم ميشود و به همين دليل انجام اموري که به واکنش سريع نياز دارد مخاطره آميز ميشود.
بسياري از سوانح رانندگي را اين افراد به وجود ميآورند. خطر حوادث رانندگي تا چهار ساعت پس از رفع نئشگي بالا باقي ميماند. از عوارض رواني مهم ميتوان به اختلالات اضطرابي، افسردگي، شوريدگي، اختلالات خواب، اختلالات جنسي و اختلالات روانپريشانه يا جنون اشاره کرد.
حالت بيانگيزگي از ديگر عوارض رواني اين مواد است. حشيش و ساير مواد کانابينوئيد عوارض جسماني متعددي هم دارند. اين مواد سبب کاهش قدرت ايمني بدن ميشوند و در نتيجه کاهش قدرت ايمني، بيماريهاي گوناگون عفوني و غيره به وجود ميآيد. تغييرات هورموني موجب اختلال رشد و مشکلات جنسي ميشود.
اگر خانمهاي باردار از اين مواد مصرف کنند، جنين آنها نارس ميشود و نابهنجاريهاي متعدد مغزي، عصبي و غيره پيدا ميکند. مواد سرطانزاي ترکيبات کانابينوئيدي، 50 درصد بيشتر از سيگار است. خطر آسم و ذات الريه را زياد ميکنند و عامل خطري براي فشار خون محسوب ميشوند. | 
حشيش شوخي نميکند، معتاد ميکند 
