اخبار داخلی فرهنگ و هنر حرف اول و آخر را «قصه» خوب مي‌زند

جام جم , يكشنبه 31 شهريور 1387

حرف اول و آخر را «قصه» خوب مي‌زند

مي گويند از يك فيلمنامه خوب هر كارگرداني احتمالا بتواند يك فيلم خوب بسازد، اما از يك فيلمنامه بد حتي يك كارگردان خوب هم نمي‌تواند يك فيلم خوب بسازد.

مي گويند از يك فيلمنامه خوب هر كارگرداني احتمالا بتواند يك فيلم خوب بسازد، اما از يك فيلمنامه بد حتي يك كارگردان خوب هم نمي‌تواند يك فيلم خوب بسازد. اگر اين گفته حقيقت داشته باشد كه دارد نشان مي‌دهد كه تا چه اندازه تاثير يك فيلمنامه را در خوب يا بد شدن يك اثر سينمايي يا تلويزيوني بايد جدي گرفت.
بيشتر آنها كه مخاطب آثار تلويزيوني هستند، برايشان «قصه» اهميت فراواني دارد. اين اهميت قصه هم صرفا از آدم‌هاي داستان، فضايي كه اتفاقات حادث مي‌شود، حوادث، نوع روايت داستان، بازي‌ها و ... نمي‌آيد. چارچوب يك قصه براي مخاطب ايراني تقريبا همه چيز است.
به عبارت ديگر خود «قصه» متر و عياري است كه كيفيت كار سازنده را مي‌رساند. به همين خاطر هم تهيه‌كننده‌ها قبل از پخش اثرشان هيچ تمايلي به لو دادن قصه و فراز و نشيب‌هايي كه طي مي‌كند، ندارند و تنها با جملاتي محدود، سر و ته خلاصه قصه را هم مي‌آورند در حالي كه مخاطب به طور ضمني دوست دارد بيشتر درباره قصه يك اثر بداند و اين كه آدم‌هاي قصه چه فرجامي پيدا مي كنند.

چند ماه كار تحقيقاتي انجام شد
با شروع ماه رمضان، بازار مخاطبان سريال‌هاي تلويزيوني داغ مي‌شود و يك مسابقه ناگفته شكل مي‌گيرد اما شايد اين سوال برايتان به وجود آمده باشد كه فيلمنامه‌هاي اين آثار چگونه انتخاب مي‌‌شوند. مهران رسام تهيه‌كننده سريال روز حسرت كه از شبكه يك سيما پخش مي‌شود در اين باره مي‌گويد: گاهي يك طرح از سوي نويسنده معرفي مي‌شود و گاهي هم از سوي تلويزيون پيشنهاد مي‌شود. تلويزيون سال گذشته بعد از موفقيت سريال اغما تصميم گرفت سريال ديگري در همان حال و هوا بسازد.
به اين منظور عليرضا افخمي چندماه كار تحقيقاتي انجام داد و در همين حين هم روي جزئيات داستان كار شد. من از 2 ماه پيش به اين كار پيوستم. رسام در جواب اين سوال كه آيا مسائل مبتلابه مردم در اين گونه آثار اولويت‌بندي شده است، مي‌گويد: قطعا يك اولويت‌بندي در نظر گرفته شده است.
مثلا اگر سال گذشته مساله «ازدواج» مطرح بود، براي سال‌هاي ديگر مسائل ديگري در نظر گرفته شده، جدا از اين، نوعي تقسيم‌بندي در بين شبكه‌ها براي پرداختن به موضوعات مختلف وجود دارد. مثل اين كه امسال ديديم 2 شبكه كار جدي داشتند و 2 شبكه ديگر كارهاي طنز ارائه كردند.
رسام در ادامه با اشاره به حضور تعيين‌كننده فيلمنامه مي‌گويد چيزي كه در اين سال‌ها مشخص شد، اين است كه حرف اول و آخر را در موفقيت يا عدم موفقيت يك كار تنها متن فيلمنامه مي‌زند. بقيه عوامل تنها مي‌توانند كاري كنند كه كار بهتر شود ما مي‌دانيم كه بهترين كارگردان دنيا هم نمي‌تواند از يك فيلمنامه بد يك كار خوب بسازد.
ما بايد بيشتر از اينها روي فيلمنامه سرمايه‌گذاري كنيم. گروه‌هاي فيلمسازي نسبتا خوبي داريم، در حالي كه نويسنده خوب آنچناني نداريم. در حال حاضر مي‌شود از روي متن يك اثر تشخيص داد كه آن اثر در صورت ساخت با استقبال روبه‌رو مي‌شود يا نه.

يك روند رو به رشد
رحمان سيفي‌آزاد، مدير گروه فيلم و سريال شبكه 2 نيز كه در حال حاضر سريال ديدني «مثل هيچ‌كس» را روي آنتن دارد، درباره انتخاب موضوعات فيلمنامه سريال‌هاي ماه مبارك رمضان مي‌گويد: موضوعاتي كه براي سريال هاي اين ماه انتخاب مي‌شود، براساس اهدافي است كه براي شبكه‌هاي مختلف تعريف شده است. البته گاهي اوقات جهتگيري كلي روي تم خاصي مثل آزمايش الهي معطوف مي‌شود.
سيفي‌آزاد درباره روند كيفي مي‌گويد: كيفيت سريال‌هاي تلويزيوني ماه رمضان هميشه رو به رشد بوده و در اين باره مسوولان برنامه‌ريزي كرده‌اند.
به عبارتي، ويژگي تلويزيون اين است كه مخاطب و سليقه‌اش شما را به سمتي مي‌برد كه كارها رو به بهتر شدن باشد. شما اگر اين مسير را دنبال كنيد اين روند را مي‌بينيد. اگرچه گاهي آثار ضعيف هم ساخته شده اما برآيند كلي، حاكي از رو به رشد بودن اين آثار است.
مدير گروه فيلم و سريال شبكه 2 همچنين درباره اين كه چرا قصه بعضي سريال‌ها در ماه رمضان اتفاق نمي‌افتد، مي‌گويد: اين موضوع به فضاي قصه بستگي دارد، اگر ضرورت ايجاب كند كه بر فرض روزه گرفتن آدم‌هاي قصه ارتباط تماتيك با عناصر ديگر دارد و به فضاي كلي كار كمك مي‌كند قطعا قصه در ماه رمضان روي خواهد داد ولي فضاي بعضي داستان‌ها به اندازه كافي معنوي هست و ديگر نيازي نيست كه به آن، سمت و سوي ديگري بدهيم.

نمي‌شود پيش‌بيني كرد
سروش صحت، يكي از نويسندگان سريال بزنگاه كه از شبكه 3 پخش مي‌شود، درباره چگونگي انتخاب اين طرح براي ساخت مي‌گويد: فيلمنامه‌اي كه من و ايمان صفايي مي‌نويسم يك طرح 23 صفحه‌اي بود كه قبلا تصويب شده بود. البته قبل از من يكي از دوستان 8-7 قسمت نوشته بود ولي به دلايلي از من خواسته شد فيلمنامه كار را بنويسم.
ما قرار بود با محوريت يك خانواده كه مشكلات تقسيم ارث دارند و اشتباهاتي كه در ادامه مرتكب مي‌شوند، يك كار مفرح بنويسيم. صحت در ادامه با توضيح اين‌كه همچنان سرگرم نوشتن قسمت‌هاي پاياني سريال است درباره كيفيت آثار ساخته‌شده كه با نام سريال‌هاي ماه مبارك رمضان شناخته مي‌شوند، مي‌گويد: فكر مي‌كنم هر جرياني كه ادامه پيدا كند دچار افت و خيز مي‌شود.
يك‌ جاهايي خيلي به چشم مي‌آيد و يك جاهايي هم نه. اما مهم اين است كه اين حركت تداوم داشته باشد. در حال حاضر همه‌ساله مردم منتظر هستند كه مخاطب سريال‌هاي ماه مبارك رمضان باشند. خيلي هم نمي‌شود اين روند را پيش‌بيني كرد. گاهي وقت‌ها به نظر موفق است و گاهي وقت‌ها هم موفق نيست. اما در نهايت فكر مي‌كنم مي‌توان به اين روند خوشبين بود.

لزوم استفاده از ايده‌هاي تازه‌
اميرعباس پيام، نويسنده سريال مامور بدرقه هم كه از شبكه تهران پخش مي‌شود درباره نحوه انتخاب فيلمنامه سريال مي‌گويد: تا آنجا كه من مي‌دانم تا آخر ارديبهشت‌ماه بجز چند طرح معدود، هيچ طرحي به شبكه معرفي نشده بود و گزينه انتخاب هم خيلي كم بود يا بهتر بگويم تنها يك طرح براي انتخاب بود.
پيام در ادامه مي‌گويد: مهم‌ترين مشكل ما به عنوان فيلمنامه‌نويس اين است كه پروسه ساخت دير شكل مي‌گيرد. ما تنها 4 يا 5 ماه مانده به ماه رمضان كار ساخت آثار را شروع مي‌كنيم.
همه آثار تلويزيوني قاعدتا بايد حاوي پيام باشند اما اميرعباس پيام در اين باره به نكته ظريفي اشاره مي‌كند: رفته رفته پيام‌هاي اخلاقي اين آثار به حوزه شعار نزديك مي‌شوند و اين براي رسانه‌اي مثل تلويزيون مي‌تواند يك آفت باشد. ما در ساخت يك اثر هنري در درجه اول نبايد به پيام فكر كنيم.
هر اثر هنري اگر درست ساخته شود خواه ناخواه حاوي پيام نيز خواهد بود كه بمراتب از پيامي كه ما براي آن طراحي مي‌كنيم مي‌تواند تاثيرگذارتر باشد ولي وقتي ما پيام يك اثر هنري را به اندازه يك سخنراني پايين بياوريم و آن را مدام تكرار كنيم مطمئنا مخاطب به آن روي خوش نشان خواهد داد.
او البته در ادامه به نكته ديگري هم اشاره مي‌كند: سازندگان آثار ماه رمضاني كاملا شناخته‌ شده‌اند. فكر مي‌كنم بهتر است از هنرمندان تازه‌تر با فكر و ايده‌هاي جديد استفاده شود.
به هر رو آنچه مهم است، اين است كه سريال‌هاي ماه مبارك رمضان براي مخاطب اين سال‌هاي تلويزيون كاملا شناخته شده است و پخش مداوم آنها و حساسيت روي كيفيت آنها مي‌رساند كه اين موضوع از سوي مسوولان تلويزيون نيز مورد توجه است. موجي كه پخش سريال‌هاي ماه مبارك رمضان در جامعه ايجاد مي‌كند اين توقع را پديد مي‌آورد كه كارهاي ماندگارتري در اين حوزه خلق شوند؛ اتفاقي كه در درجه اول بايد روي قصه و فيلمنامه كارها بيفتد.