 وقتي رئيستان از شما درباره مسالهاي سوال ميكند، چگونه پاسخ وي را ميدهيد؟ با خيالي راحت و آسوده از پس سوالات وي برميآييد يا هنگام پاسخ دچار تپش قلب، اضطراب، عرق سرد و افزايش تعريق ميشويد؟ اگر پاسختان بروز چنين حالاتي است، به طور قطع در محيط كاريتان دچار استرس و اضطراب هستيد.
همه ما ميدانيم قسمت عمدهاي از زندگي روزانه هر شخص صرف اشتغال به كار ميشود و فعاليت كاري از نظر سلامت رواني شخص، فعاليت مهمي به حساب ميآيد و ميتوان از آن به عنوان وسيلهاي براي استقلال فرد ياد كرد كه رشد عزت نفس او را مساعد ميكند.
تحقيقات نشان ميدهد خشنودي شغلي با شادكامي مرتبط است ولي گاهي اوقات نيز عوامل متعددي در فشارهاي رواني افراد سهيم هستند كه ميتوان از اين ميان به عوامل محيطي و فيزيكي (سر و صدا، ازدحام و نور و صوت نامناسب) و عوامل انساني (تعارض با افراد ديگر) اشاره كرد. لذا آشنا شدن با روشهاي مقابله موثر با فشارهاي رواني (استرسها) و غلبه بر فرسودگي شغلي ميتواند به ارتقاي بهداشت رواني و افزايش اثربخشي و بهرهوري نيروي انساني كمك كند.
فشارهاي رواني محل كار
بيشتر افراد فشارهاي رواني (استرس) در كار را به گونهاي تجربه كردهاند. اين همان احساس فرسودگي است كه سبب ميشود فرد طي آن سردرد، عرق سرد و تپش قلب ناخودآگاه پيدا كند.
براي آن كه از اين فشارها در امان بمانيم، بهتر است به شيوهاي صحيح زندگي كرد و تمرينات ورزشي، خواب مناسب و كافي و غذاي متعادل را فراموش نكرد.
بررسيها نشان ميدهند حركتهاي ورزشي هوازي سبب ميشود ما نيرويي را كه ممكن است سبب فشار رواني شود، تخليه كنيم و با خواب كافي تجديدقوا كرده و از عهده مشكلات برآييم و با تغذيهاي صحيح (مصرف ميوهها و سبزيها) آب بدن خود را تامين كنيم و با قدم زدن، دراز كشيدن و... شرايط كاهش استرس را هموار كنيم، چراكه فرسودگي شغلي يا (كارزدگي) به سبب فشارهاي رواني كار ايجاد ميشود و شخص توان مقابله با آن را ندارد.
از پيامدهاي زيانبار فرسودگي شغلي، ميتوان به كاهش نيروي ذخيره در بدن فرد، پايين آمدن سطح مقاومت فرد نسبت به بيماري، افزايش نارضايتي و بدبيني، سوءمصرف مواد و داروها و مشكلات بين فردي و كنارهگيري را ذكر كرد كه با مديريت استرس از آنها كاسته خواهد شد.
گفته ميشود در شرايط فعلي جهان، هيچ شغلي دائمي نيست و حفظ شغل و بقاي آن بستگي به ميزان فعاليت خود فرد دارد و همين ترس از كنار گذاشته شدن و بازنشستگي، يكي از فشارهاي رواني است. ترس از تنزل مقام يا كنار گذاشته شدن در افرادي كه ميدانند به مدارج بالا و بالاترين سطح پيشرفت در كار خود رسيدهاند، بسيار شديدتر است.
كاهش نيروي ذخيره در بدن پايين آمدن سطح مقاومت فرد نسبت به بيماري، افزايش نارضايتي و بدبيني و سوءمصرف مواد و داروها از پيامدهاي فرسودگي شغلي استاين افراد به پركاري ميپردازند تا همچنان خود را در اوج نگه دارند و در عين حال كوشش آنها بر اين است كه احساس عدم امنيت شغلي خود را مخفي كنند و به اين ترتيب بيش از پيش در معرض استرس قرار ميگيرند.
نور (عدم نور كافي در كارگاهها)، سروصدا، دما، ارتعاش و حركت، ديگر عوامل استرس در محيط كار هستند كه گاه باعث ميشوند كاركنان براي تخليه عصبانيت، در محيط كار خود دست به رفتارهاي غيرخشونتآميزي همچون خرابكاري، كارشكني، دزدي و ويروسهاي رايانهاي بزنندكه سالانه ميلياردها دلار به اقتصاد جهاني ضرر ميرساند.
عصبانيت در محيط كار باعث شكاف بين كاركنان و ايجاد محيطي ناسالم ميشود كه اولين گام در ايجاد يك محيط سالم، ارائه سبكي از مديريت بر پايه اصول انساني است.
دفع استرس
يكي از راههاي مقابله با عوامل فشار، شهامت برخورد با واقعيات است. احترام به احساسات و آرزوهاي افراد، فراهم كردن محيط فيزيكي مناسب، هماهنگي كار و مسووليت و پرهيز از بردن كارهاي اداري به منزل، از مواردي است كه به كاهش استرس در محيط كار كمك ميكند. اگر استرس بخوبي درمان يا كنترل نشود، ميتواند به بيماريهاي ناشي از استرس منجر شود كه در بسياري از افراد، آمادگي ابتلا به برخي از بيماريها وجود دارد و استرس، بروز علائم آنها را بيشتر ميكند كه البته عوامل ديگري نيز همچون وراثت، محيط، رژيم غذايي، بهداشت، عادات زندگي، چاقي، سيگار كشيدن و... در اين خصوص نقش موثري دارند.
معمولترين اشكال بيماري كه به استرس مربوط ميشوند عبارتند از: حملههاي قلبي، فشار خون، سكته مغزي، آنژين، ميگرن، سردرد، پشت درد مزمن، ديابت، انواع زخمها، بيقراري، سرطان، آلرژي، آرتروز و ناهنجاريهاي جنسي. كارشناسان چندين راه را براي مقابله با استرس پيشنهاد كردهاند از جمله تفكر درباره ماوراءالطبيعه يا مديتيشن فوق طبيعي.
اين روش در كشور آمريكا اثر فوقالعادهاي بر محيط كار و كارمندان گذاشته و عادات و روشهاي كاري آنها را بهبود بخشيده است.
همچنين برخي از شركتها مرخصي اجباري غيرقابل تغيير و تبديل براي كارمندان در نظر ميگيرند و كارمندان ملزم به استفاده از آنها هستند. بنابراين ميتوانند استراحت و تجديد قوا كنند و با علاقه و كارايي بيشتر در محل كار خود حاضر شوند و در پايان به علت اينكه سازمانها از وجود محيطهاي عاري از استرس سود و بهره زيادي ميبرند، بايد درخصوص پيشگيري از استرس، به هر نحو ابتكار عمل داشته باشند.
ابزار و برنامههاي پيشگيري از استرس بايد به عنوان سرمايه محسوب شود و نه هزينههاي اضافي، زيرا هنگامي كه استرس در روابط بين افراد و كارمندان به حداقل ميرسد، احتمال موفقيت سازمان افزايش چشمگيري پيدا ميكند.
ليلا طاهر | 
استرس شغلي، ويروسي مخرب ...
