اخبار داخلی فرهنگ و هنر جزيرهاي با صداهاي ماندگار

جام جم , سه شنبه 20 اسفند 1387

جزيرهاي با صداهاي ماندگار

حرفه دوبلاژ در 30 سال اخير با افت و خيزهاي بسياري در رسانه ملي همراه بوده است.

حرفه دوبلاژ در 30 سال اخير با افت و خيزهاي بسياري در رسانه ملي همراه بوده است. زماني به دليل عدم اكران فيلم‌هاي خارجي روز جهان در سينماهاي ايران فعالان اين عرصه تمام توان و حضورشان را معطوف به تلويزيون كرده و با كم‌كاري‌ها مي‌ساختند يا مانند زمان حال كه حجم زيادي از جدول پخش برنامه شبكه‌ها نيازمند دوبلاژ است (اعم از فيلم‌هاي سينمايي، ‌مستند، انيميشن، تيزر، آگهي و ...) به اصطلاح يكي از مراكز شلوغ و پررفت و آمد رسانه ملي، واحد دوبلاژ مي‌شود!
اما در اين ميان دوبله سريال‌هاي خارجي بوده كه براي مخاطب تلويزيوني در گذر اين سال‌ها تبديل به خاطره شده است و مي‌توان ردپاي هنر دوبله را (فارغ از حرفه، صنعت يا تكنيكي بودن دوبلاژ)‌ در آن جستجو كرد.
دوبله سريال‌هايي چون ماركوپولو، سال‌هاي دور از خانه، ارتش سري، لبه تاريكي، در برابر باد، خانم مارپل، پوآرو، ماجراهاي شرلوك هولمز، ناوارو، در برابر آينده، مديركل، فونتامارا، شهر مرزي، كنت مونت كريستو، پزشك دهكده، پرستاران، جواهري در قصر و ... به عنوان يادگارهاي دوبله تلويزيوني هستند كه در پخش‌هاي مكررشان نيز همچنان عنصر ديدني و تازگي‌شان را حفظ كرده‌اند.
يكي ديگر از اين دوبله‌هاي ماندگار تعلق دارد به دوبله درخشان سريال قصه‌هاي جزيره؛ مجموعه‌اي كه با خاطرات نوجواني نسل ما گره خورده و حتي تماشاي دوباره‌اش هنوز هم لذتبخش است. بين سال‌هاي 1375 تا 77 كه اين سريال از شبكه 2 پخش مي‌شد، در قسمت تيتراژ ابتدايي (با ابتكار مدير پخش خوش ذوق شبكه)‌ عنواني اينچنين نقش مي‌بست: «مدير دوبلاژ خانم رفعت هاشم‌پور.»
همين عنوان كافي بود كه نام بانوي هنرمند دوبلاژ را تا ابد در ذهنمان حك كنيم؛ بانويي كه با تيزبيني و درك بالا از ساختار اثر، شخصيت‌هاي قصه‌هاي جزيره را با مناسب‌ترين صداها رنگ‌آميزي كرد و بقدري انتخاب دوبلورها براي نقش‌گويي در اين سريال بي‌نقص بود كه بعدها موجب شهرت بسياري از اين صدا در جامعه شد كه در اينجا عملكرد هاشم‌پور با تقديرهاي فراواني همراه بود.
كوين ساليوان كانادايي در مقام طراح و تهيه‌كننده اثر، تمامي فراز و فرودهاي جامعه كوچك در جزيره زيباي سنت ادوارد را به شكل حرفه‌اي در بطن قصه‌هاي جزيره روايت كرد كه بويژه در پروراندن شخصيت‌هاي داستان رويكرد باورپذيري داشت و براي نمايش در ايران نيز بايد اين نكات لحاظ مي‌شد كه هاشم‌پور با وسواس مثال‌زدني‌اش، آن را در شيوه مديريتش نيز جاري كرد.
از شاخصه‌هاي داستان قصه‌هاي جزيره، حضور پرسوناژهاي كودك و نوجوان پرشماري بود كه با پيشرفت داستان، اين شخصيت‌ها رشد مي‌كردند و حتي به دوران بلوغ مي‌رسيدند. بدين منظور هاشم‌پور تمهيد هوشمندانه‌اي اتخاذ كرد و آن استفاده از صداي گويندگاني بود كه توانايي بچه‌گويي و بزرگسالي را توامان داشتند.
دوبلورهايي چون مريم شيرزاد، مهوش افشاري، شوكت حجت و ... در دوبله قصه‌هاي جزيره شاهد دستاورد مهمي در دوبلاژ هستيم و آن يكي شدن صداي دوبلور با نحوه بازي هنرپيشه است كه نقش بسزايي در ماندگاري يك اثر دارد و مي‌توان به شكل جداگانه به تك‌تك صداهاي دوبله قصه‌هاي جزيره پرداخت.
رفعت هاشم‌پور (صداي نقش هتي كينگ با نقش‌آفريني جكي باروز)‌: نقش‌گويي درخشان هاشم‌پور به جاي اين پرسوناژ را بايد در كنار نقش‌گويي‌هاي ماندگاري چون منوچهر اسماعيلي (كنت مونت كريستو)‌، ناصر طهماسب (لودويك كسلر در ارتش سري)‌، فهميه راستكار (خانم مارپل)‌، مينو غزنوي (هانيكو)‌، بهرام زند (شرلوك هولمز)‌، جلال مقامي (باب پپج در لبه تاريكي)‌، اكبر مناني (هركول پوآرو)‌ و... در سريال‌هاي خارجي قرارداد.
هتي كينگ از خودراضي و غرغرو هيچ خانواده‌اي را در جزيره بالاتر از فك و فاميل خودش (خانواده كينگ)‌ نمي‌بيند و با وجود ظاهر خشن و افكار مستبدانه، قلب مهرباني دارد و رفعت هاشم‌پور استادانه تمام خصوصيت‌هاي اخلاقي اين پرسوناژ را در صدايش منعكس كرده و كاملا با بازي ديدني هنرپيشه همگام است.
از اتفاقات جالب توجه دوبله اين سريال، تغيير گوينده همين نقش بود كه تا نزديك به 20 قسمت ابتدايي، ناهيد شعشعاني به جاي هتي صحبت مي‌كرد كه ديگر نتوانست سرضبط حضور پيدا كند و از آن وقت خود هاشم‌پور عهده‌دار نقش‌گويي‌اش شد و براي دوستداران دوبلاژ به خاطره‌اي ديگر از صداي وي به جاي بازيگران مشهوري چون ويوين لي‌ در فيلم بربادرفته‌، سوزان هيوارد (مي‌خواهم زنده بمانم)‌ و ايرنه پاپاس (محمد‌رسول‌الله)‌ شد.
از شاخصه‌هاي اين سريال، حضور پرسوناژهاي كودك و نوجوان بود كه با پيشرفت داستان، اين شخصيت‌ها رشد مي‌كردند و حتي به دوران بلوغ مي‌رسيدندمينو غزنوي (صداي نقش اليويا كينگ)‌: اليويا كه از طريق خبرنگاري قصد دارد خود را در جامعه‌ مطرح كند خصوصيات بارزي دارد كه مي‌توان به خل‌بازي‌ها و خنده‌هاي از ته دل گاه‌ و بي‌گاهش اشاره كرد.
مينو غزنوي استاد نقش‌گويي‌ به جاي شخصيت‌هاي زنان جوان اينچنيني است كه 2 نمونه شاخص را در كارنامه پربارش ثبت كرده است. يكي ‌نقش‌گويي به جاي دايان كيتن در فيلم آني‌هال وودي آلن و ديگر نقش هانيكو تاچيبانا در سريال ژاپني داستان زندگي.
در قسمت راه‌اندازي كارخانه كنسروسازي خرچنگ بهترين نقش‌گويي غزنوي شكل گرفت و وقتي با صدايي بلند و طنزآميزي مي‌گفت: «سبدها رو كابله، مواظب سرهايتان باشيد»! همان‌طور كه در قبل ذكر شد دوبلورهاي بچه گوي كار كشته‌اي چون مريم شيرزاد (در نقش سارا استنلي)‌، مهوش افشاري (فليسيتي)‌، شوكت حجت (فليكس)‌ در دوبله قصه‌هاي جزيره حضور داشتند كه هر كدام توانستند گوياي خصوصيات اخلاقي بچه‌ها در صدايشان باشند.
شيرزاد با همان لحن آرام و معصومش، تقاضاهاي ساراي كوچك و يتيم را قابل باور از آب درآورد و اين روند تا بلوغ سارا نيز ادامه داشت و فليسيتي مغرور و از خود راضي با نقش‌گويي فوق‌العاده مهوش افشاري چشمگير شد كه در لحظه‌هاي رمانتيك زندگي فليسيتي وقتي گاس پايك را مورد خطاب قرار مي‌داد، افشاري با لرزش ظريفي كه به صدايش مي‌داد، اسم گاس را براي دوستداران سريال خاطره‌انگيز كرد.
در اين ميان از صداپيشگي شوكت حجت‌ نيز نمي‌توان به راحتي گذشت كه با صدايي تخس و شيطنت‌آميز، چهره و كارهاي فليكس را دوست داشتني‌تر كرد. صداهاي آرام و با حس و حال همت موميوند و مريم صفي‌خاني براي زوج الك و ژانت بهترين گزينه‌ها بودند كه تناسب داشت با چهره بازيگران‌شان همچنين نقش‌گويي‌هاي قابل توجه عليرضا باشكندي و امير صمصامي به ترتيب به جاي جاسپرديل (مخترع دست و پاچلفتي)‌ و گاس پايك (دريانورد عاشق‌پيشه)‌ كه باشكندي با توجه به نوع صحبت همراه با لكنت جاسپر، ديالوگ‌گويي انرژي بري داشت كه در انتها برايش موفقيت‌آميز بود.
هاشم‌پور اين دقت در نحوه انتخاب صداي شخصيت‌هاي اصلي را در نقش‌هاي مكمل نيز اعمال كرد كه ذكر اسامي دوبلورهايشان موكد اين نكته است: كيكاوس ياكيده (آرتور پتي‌بون)‌، محمد عبادي (سيمون تريمن هتلدار)‌، زنده‌ياد پروين ملكوتي (ريچل ليند)‌، سياوش مينويي (پيرلاپير آشپز)‌، اليزا اورامي (خانم پاتز فضول)‌، پري هاشمي (خانم موريل استيسي)‌، مهين بزرگي (عمه اليزا)‌، فريدون اسماعيلي، مهدي آرين‌نژاد، نگين كيانفر، نرگس فولادوند، پرويز ربيعي، وحيد منوچهري و محمدعلي اشكبوس. مهم‌ترين نقطه بارز دوبله قصه‌هاي جزيره، در عنصر خلاقيت بود كه هاشم‌پور آن را در جاي جاي اين كار جاري كرد؛ عنصري كه متاسفانه در دوبله كنوني سريال‌هاي تلويزيوني بندرت ديده مي‌شود و بي‌دليل نيست كه دوبله قصه‌هاي جزيره همواره در ذهن بيننده رسانه ملي ماندگار است.