 |
توصيه روز |
 |
 |
| :: بازار کامپيوتر :: |
 |
|
| :: نکته آموزشی :: |
|
|
|
 |
 |
|
 |
|
|
|
|
|
 دنيا در قلمرو امواج
|
| | | |
 | ديروز راديو ايران وارد شصت و نهمين سالگرد تولدش شد. چيزي نزديك 7 دهه بودن در كنار مردم، اين رسانه را به خاطره جمعي بسياري از ما پيوند زده است، آنچنان كه محال است نقش و جايگاه آن به اين زوديها از ذهنها برود. راديو در اين مدت يار غار و مونس بسياري از ما بوده است.
|  ديروز راديو ايران وارد شصت و نهمين سالگرد تولدش شد. چيزي نزديك 7 دهه بودن در كنار مردم، اين رسانه را به خاطره جمعي بسياري از ما پيوند زده است، آنچنان كه محال است نقش و جايگاه آن به اين زوديها از ذهنها برود. راديو در اين مدت يار غار و مونس بسياري از ما بوده است.
زماني كه هيچ رسانهاي تا اين اندازه فراگير نبود، راديو يگانه رسانه مورد علاقه مردم بوده است. حالا البته شرايط كمي فرق كرده و اين رسانه بايد در كنار ديگر رقبا عرض اندام كند و به چشم بيايد.
با وجود اين، راديو همچنان رسانه مورد علاقه بسياري از افراد جامعه ماست. هر چه باشد راديو، راديوست و تنها صداست كه ميماند.
سال 1895 وقتي ماركوني ايتاليايي به عنوان مخترع راديو، اولين پيام راديويي خود را به فاصله 3 كيلومتري مخابره ميكرد شايد در ذهن خود به اين ميانديشيد كه اختراع او بر جامعه بشري چه تاثيراتي خواهد گذاشت و اصلا نميدانست ممكن است سالها بعد، هنرمندي مثل ويليام آش به دنيا بيايد و بگويد هيچ كاري در جهان آسانتر از خاموش كردن راديو نيست.
براستي رسانهاي كه ميگويند حتي در خواب بر مخاطبان خود تاثير ميگذارد و سهلالوصول بودنش يكي از دلايل مهم فراگير بودنش است، اگر نياز و سليقه شنوندهاش را تامين نكند براحتي خاموش ميشود. اين را اهالي راديو و برنامهسازانش بايد بدانند كه حفظ مخاطب اين رسانه سهلالوصول كار آساني نيست.
راديو ارديبهشت سال 1319 به ايران آمد و اگرچه پديدهاي وارداتي بود اما آنقدر با فرهنگ ايراني عجين شد كه رنگ و بويي كاملا ايراني گرفت و محل آمد و شد سرآمدان ادبيات و فرهنگ ايراني شد.
ماركوني در سال 1901 در تكميل اختراع خود موفق شد ميان 2 كشتي جنگي كه در دو طرف اقيانوس اطلس (انگلستان و آمريكا) در فاصله 12كيلومتري قرار داشتند، ارتباط بدون سيم برقرار كند. اختراع او در مناسبات جامعه بشري و ارتباطاتش فصل جديدي را آغاز كرد تا آنجا كه مردم با شور و هيجان خواستند صداي انسان را از فرستنده ماركوني بشنوند، اما هنوز راديو براي كامل شدن جا داشت چون لامپهاي راديوي ماركوني ضعيف بودند و بايد فكر بهتري ميشد. در سال 1906 يك فيزيكدان آمريكايي به نام (دوفورست) لامپ 3 الكتروني را اختراع كرد كه براي راديو الكتريسيته خيلي قابل استفاده بود. بعد از آن (روبرت فون ليئن) موفق به ساخت لامپهاي قوي شد، اين لامپها تحول بزرگي در زمينه دستگاههاي الكترونيكي به وجود آوردند.
خلاصه اين كه در سال 1910 براي اولين بار صداي موسيقي و آواز از طريق راديو در سراسر آمريكاي شمالي شنيده شد.
در سال 1913 جمعي از دانشمندان سعي كردند صداي موزيك در تمام نقاط جهان شنيده شود، ولي جنگ جهاني اول زحمات آنها را بينتيجه گذاشت.
احتياجات نظامي در دوران جنگ، استفاده از بيسيم را گسترش داد و در تاريخ 11 نوامبر سال 1918 تلگراف بيسيم نويد پايان جنگ را به همه جهانيان اعلام كرد.
اما تاريخ آغاز بهرهبرداري عمومي از راديو سال 1920 بود؛ زماني كه هنوز از جذابيتهاي دنياي تصوير خبري نبود راديو به دنيا آمد و محبوب مخاطبانش شد و بر آنها تاثير گذاشت تا آنجا كه بسياري از مردم جهان هر چه را كه از راديو ميشنيدند بيتامل باور ميكردند.
نمايش راديويي جنگ دنياها
نمايش راديويي تقريبا از همان سالهاي ابتدايي بهرهبرداري عمومي مردم از راديو آغاز شد اما فقط به اين دليل كه مردم مورد مشابه نمايش راديويي را تا آن زمان تجربه نكرده بودند، خيلي از اوقات فرق ميان نمايشهاي راديويي و اخبار و اطلاعاتي را كه مخابره ميشد نميدانستند و به همين دليل بارها نمايشهايي از راديو پخش شدند كه پيامدهاي جالب و عجيبي را با خود به همراه داشتند. به عنوان مثال در سال 1938 از راديو سي.بي.اس آمريكا نمايش راديويي «جنگ دنياها» اثر اورسن ولز پخش شد. در مدت پخش اين نمايش شنوندگان دچار ترس و دلهره شدند و وحشت عمومي تا آنجا بالا گرفت كه بارها در ميان برنامه اعلام شد اين يك نمايش راديويي است و واقعيت ندارد اما باور اين حقيقت براي مردم دشوار بود. آنها در واقع فكر ميكردند كه مريخيها كه نه ولي آلمانيها به كشورشان حمله كردهاند. خاطره اين روز عجيب دلهرهآور چنان در ذهن مردم آمريكا جاي گرفت كه 50 سال بعد يعني در سال 1988 سالگرد پخش جنگ دنياها را جشن گرفتند و كارناوالهايي را به راه انداختند. نكته جالبتر اين است كه پخش اين نمايش در راديوها و نقاط ديگر به طرز شگفتانگيزي همان نتايج را در برداشت. وقتي كه در سال 1944 اين نمايش از راديو شيلي پخش شد، ترس و دلهره مردم را تا آنجا به دنبال داشت كه ارتش شيلي به حالت آمادهباش درآمد.
راديوها را خاموش كنيد
راديو در سالهاي ابتدايي كه به ايران آمد با اهداف سياسي پيوند خورد و هراس بهرهبرداري عمومي اين رسانه آنقدر زياد بود كه مجوز استفاده از راديو بسختي و براي افرادي خاص صادر ميشد. مثلا اوايل كار فقط اماكن عمومي مثل قهوهخانهها مجوز راديو داشتند. خاطره دور هم نشستن مردم در اين اماكن و گوش سپردن به راديو را بارها از زبان پدربزرگها و مادربزرگهايمان شنيدهايم. سالهاي بعد مقررات كمي آسانتر شد و مردم عادي هم اجازه يافتند كه راديو داشته باشند، اما گويي تاثيرگذاري و باورپذيري شگفتانگيز راديو بر سياستمداران آن روزگار هم پوشيده نبود چونان كه در فروردين سال 1321 متفقين 6 ماه بعد از اشغال ايران، بركناري شاه سابق و سر كار آوردن شاه جديد از طريق عوامل اطلاعاتي خود مطلع شده بودند كه ايرانيها از اشغالگران خوششان نميآيد لذا به هر چيز و هر كس مظنون بودند.
در چنين اوضاع و احوالي سر ريدبو لار كه در آن روزها سلطان بيتاج و تخت ايران بود، به راديوي خودروهاي سواري شخصي مشكوك شد و از اين ناحيه بشدت احساس خطر كرد. وي اين نكته را 11 فروردين 1321 به رئيس دولت، به طور شفاهي تذكر داد و مجددا فرداي همان روز، با ارسال نامهاي به عنوان نخستوزير علي سهيلي، خواستار آن شد كه راديوي خودروهاي سواري شخصي فورا برداشته شود و به طور كلي جاسوسان شهرباني خودروهاي سواري شخصي را تحت نظر داشته باشند. اين قضيه آنقدر جدي بود كه بولارد براي اجراي اين منظور 9 ماه با دولت مكاتبه ميكرد.
رسانهاي موثر و منحصر بفرد
قدرت تاثيرگذاري راديو همواره شگفتانگيز و مورد مطالعه و بحث بوده است، بسياري از كارشناسان حوزه رسانه بر اين باورند كه غلبه بر زمان و مكان، امكان حمل و نقل آسان، قابليت اقناع و نفوذ، قابليت استفاده توام با ديگر فعاليتها، توان ارتباط با گروههاي مختلف فرهنگي مهمترين مزيتهاي اين رسانه، شنيدني و فراگير هستند. امروز هيچ نقطهاي از عالم را نميتوان يافت كه از قلمرو امواج راديويي خارج باشد. هماكنون هزاران ايستگاه فرستنده راديويي دولتي و خصوصي در سراسر جهان به زبانهاي گوناگون برنامه پخش ميكند كه با وجود توسعه حيرتانگيز تلويزيون و پيشرفت ديگر رسانهها هنوز هم براي استفاده عامه هيچ وسيله ارتباط جمعي كه از راديو سريعتر و سهلالوصولتر باشد، وجود ندارد.
صداي فرهنگ ايراني
راديو وقتي به ايران آمد، به واسطه حضور سرآمدان فرهنگ و ادبيات فارسي با سرعت بي بديلي با فرهنگ ايراني عجين شد و نام پديدهاي وارداتي را از خود پاك كرد. ملكالشعراي بهار از داوطلبان گويندگي تست معلومات عمومي، فن بيان و شعرخواني ميگرفت.
راديو وقتي به ايران آمد به واسطه حضور سرآمدان فرهنگ و ادبيات فارسي با سرعت بي بديلي با فرهنگ ايراني عجين شداستاد سعيد نفيسي مورخ، اديب، منتقد، نويسنده، نمايشنامهنويس، شاعر و زبانشناس معاصر اولين ويراستار متون برنامههاي راديويي بود. مهدي اخوان ثالث به عنوان يكي از اركان مهم راديو همواره به ميدان ارگ رفت و آمد ميكرد، استاد محمد حجازي (نويسنده و داستاننويس)، عبدالرحمن فرامرزي (نويسنده و مدير روزنامه كيهان)، حسينقلي مستعان (داستاننويس)، ابوالقاسم پاينده (نويسنده)، ابوالقاسم اعتصامزاده و مشفق همداني (مترجم) ديگر افراد بنامي بودند كه در راديو مشغول به كار شدند. شوراي سياستگذاري راديو نيز با حضور علامه محمد قزويني، دكتر قاسم غني، دكتر علياكبر سياسي (رئيس دانشگاه تهران)، دكتر رضا زادهشفق، دكتر محمود افشار و استاد علينقي وزيري تشكيل شد. راديو به واسطه حضور اين افراد خيلي زود در ذهن و روح مردم ايران براي خود جايي باز كرد و فرصتي شد براي انتقال فرهنگ، ادبيات و هنر به جغرافياي بزرگ ايران.
ماندگاران راديو
نسل دوم و سوم راديو كه مجوز حضور خود را از استادان بنام نسل اول دريافت كرده بودند، مجموعهاي بودند از افرادي كه ادبيات، هنر، تاريخ و فرهنگ ايراني را بخوبي ميشناختند و متناسب با نياز روز مخاطب، شروع به برنامهسازي كردند. در طول اين سالها كه 69 سال از تاسيس راديو در ايران ميگذرد، هزاران برنامه ابتدا از راديو تهران و ايران و بعدها از شبكههاي مختلف راديو توليد و پخش شدند كه هر كدام در موعد خود، مخاطباني درخور داشتند و به قدر بضاعت خود بر شنونده تاثير گذاشتند اما در اين ميان، برنامههايي بودند كه هرگز از خاطر مخاطبان ايراني راديو پاك نشدند. به عدد دهههاي تاسيس راديو در اين مجال7برنامه از بهترينهاي راديو را برميشماريم:
سريال راديويي جاني دالر: جاني دالر يك سريال معمايي و پليسي بود، حيدر صارمي در نقش جاني دالر در هر قسمت گره از معمايي يا جنايتي باز ميكرد. مردم ميتوانستند در مسابقه اين برنامه شركت كنند و حدس بزنند كه او چگونه راز جنايت را باز كرده است. مرحوم حميد عاملي در اين سريال نقش ماندگار سرگروهبان والش را بازي ميكرد. اشتياق مردم براي شنيدن ماجراهاي جاني دالر به قدري زياد بود كه هر شب موقع پخش آن خيابانها خلوت ميشد و هنوز هم بسياري از شنوندگان آن روزهاي راديو، از آن به عنوان بهترين برنامهاي كه از راديو شنيدهاند، ياد ميكنند.
گلهاي جاويدان : گلها يكي از خاطرهانگيزترين برنامههاي راديويي است كه هنوز برنامهسازان راديو وقتي ميخواهند برنامهاي درباره شعر و موسيقي بسازند الگويي موفقتر از آن نمييابند. داوود پيرنياكان موسس اين برنامه خود موسيقيدان نبود، ولي در اين برنامه از هنرمندان مطرح موسيقي استفاده كرد. اين برنامه با حضور هنرمندان بزرگي چون ابوالحسن صبا و غلامحسين بنان آغاز شد و طرفداران بسياري پيدا كرد.
قصه شب: برنامهاي كه ساعت 10 شب روي آنتن ميرفت و خانواده را بر آن ميداشت كه كنار هم دور راديو بنشينند و به قصههايي گوش بسپارند كه اغلب با بازي و صداي هنرمنداني چون توران مهرزاد، شمسي فضلالهي، بهزاد فراهاني، مهدي علي محمدي و بسياري ديگر دلنشين تر ميشد.
قصه ظهر جمعه: سنت قصهگويي را در راديو، مرحوم صبحي به راه انداخت. ماجرا از اين قرار بود كه الون ساتن متخصص قصههاي عاميانه و شرقشناس انگليسي يك بار پيرزن قصهگويي به نام مشدي گلين خانم را به راديو آورد تا قصه تعريف كند، اما مشدي گلين خانم از استوديو ترسيد و خواسته الون ساتن اجرا نشد، اما مرحوم صبحي كه خود استاد قصههاي شفاهي ايران بود از اين ماجرا الهام گرفت و شروع كرد به قصهگويي در راديو. او 24 سال در راديو قصه گفت تا اينكه از دنيا رفت و مرحوم حميد عاملي و چند نفر ديگر راهش را ادامه دادند تا اينكه نوبت رسيد به محمدرضا سرشار معروف به رضا رهگذر. قصههاي دلنشين او ظهر روزهاي جمعه بويژه در سالهاي جنگ براي همه يادآور خاطرات فراواني است.
صبح جمعه با شما: نام اين برنامه همواره نام زندهياد منوچهر نوذري را زنده ميكند كه بسياري از هنرمندان و اهالي راديو او را مرد شماره يك راديو ميدانند. برنامه طنز صبح جمعه با شما با خلق موقعيتهاي طنز، بداههگوييها و تيپسازيهاي درخشان سالهاي زيادي عضو ثابت خانوادههاي ايراني در صبح روزهاي جمعه بود.
سلام صبح به خير: جواد آتشافروز و محمود شهرياري پايهگذاران اين برنامه بودند كه فصل جديد و قابل تاملي در برنامههاي صبحگاهي راديو باز كردند. اين برنامه نشاطبخشي و القاي انرژي صبحگاهي را مهمترين هدف و رويكرد خود قرار داده بود و هنوز هم گاهي در شبكههاي عمومي برنامههاي صبحگاهي راديو متاثر از اين برنامه توليد ميشوند.
روي خط جووني: يكي از برنامههاي متاخر راديو كه با صدا و اجراي فرشيد منافي از شبكه جوان پخش شد. اين برنامه را ميتوان نقطه اوج برنامههاي راديو جوان دانست كه با سياست جذب مخاطب جوان و ارتباط با گروه همسالان از طريق راديو تاسيس شده بود. روي خط جووني با اجراي منحصر به فرد فرشيد منافي در سالهاي هجوم انواع رسانههاي رنگ و لعابدار بصري ثابت كرد، راديو هنوز هم ميتواند مخاطبان خود را ميخكوب كند.
تنوع و تكثر ارمغان دنياي معاصر
راديو در دهه هفتم تولد خود، استراتژي جديدي را تعريف كرد كه بر مبناي آن مخاطبان در شبكههاي تخصصي تقسيم ميشدند. حالا ديگر برخلاف سالهاي ابتدايي تاسيس راديو و برنامههاي كنوني تلويزيون ديگر اين برنامهها نيستند كه مخاطب دارند، بلكه شبكهها هستند كه از سوي شنوندگانشان انتخاب ميشوند. با اين راهبرد اساسي هم راديو مخاطب فراگير و هميشگياش را بار ديگر به دست آورد و هم قدرت تاثيرگذاري سالهاي ابتدايياش را از دست نداد. كارشناسان، برنامهسازان و اهالي راديو به خوبي واقفند كه اگر نياز، سليقه، ذائقه و مصلحت مخاطب خود را ناديده بگيرند، براحتي خاموش خواهند شد.
| | | | | | | | |
|
|
تحليل |
|
|
| :: اقتصادی :: |
|
|
| :: فناوری اطلاعات :: |
|
|
| :: روی خط جوانی :: |
|
|
| :: ورزش :: |
|
|
| :: فرهنگ و هنر :: |
|
|
| :: حوادث :: |
|
|
|
|
|
|
|
|
|
