اخبار داخلی فرهنگ و هنر فيلم‌هاي انتخاباتي را چه كساني مي‌سازند؟

مهر , شنبه 12 ارديبهشت 1388

فيلم‌هاي انتخاباتي را چه كساني مي‌سازند؟

مهدي فخيم‌زاده مي‌گويد: به هر حال اين نوع فيلم‌ها بايد به بهترين وجه هم شخصيت كانديدا را معرفي كند و هم به برنامه‌هاي آتي آن كانديدا اشاره كند، البته اين فيلم‌ها بايد به گونه‌اي ساخته شوند كه مخاطب هم داشته باشند.

با نزديك شدن به انتخابات رياست‌جمهوري در ميان مسائل ريز و درشتي كه اين روزها اتفاق مي‌افتد، بحث ساخت فيلم‌هاي انتخاباتي رياست‌جمهوري نيز داغ شده است. به هر حال ساخت فيلم انتخاباتي يك گزينه براي تبليغات و استفاده از ابزار موجود براي معرفي يك كانديداست كه هميشه هم حواشي زياد داشته است.
مهدي فخيم‌زاده كه در دوره‌هاي قبلي انتخابات رياست جمهوري، فيلمي براي يكي از كانديداهاي انتخاباتي ساخته است در جواب به اين پرسش كه فيلم انتخاباتي رياست جمهوري بايد چه ويژگي‌هايي داشته باشد، مي‌گويد: به هر حال اين نوع فيلم‌ها بايد به بهترين وجه هم شخصيت كانديدا را معرفي كند و هم به برنامه‌هاي آتي آن كانديدا اشاره كند، البته اين فيلم‌ها بايد به گونه‌اي ساخته شوند كه مخاطب هم داشته باشند.
اما سعيد ابراهيمي‌فر كه تجربه ساخت چنين فيلمي را براي يكي از كانديداهاي رياست‌جمهوري در سال‌ها پيش داشته در اين باره مي‌گويد: ويژگي‌هاي يك فيلم انتخاباتي را مجموعه سياست‌هاي ستاد انتخاباتي آن كانديدا مشخص مي‌كند و در اين ميان كسي كه به عنوان فيلمساز شناخته مي‌شود تنها يك تكنسين است.
با اين وجود اين سوال مطرح است كه تفاوت‌هاي يك فيلم انتخاباتي با يك فيلم تبليغاتي اغواگر در چه چيزهايي است و اساسا آيا اين فيلم‌ها «آگاهي»دهنده هستند يا «آگهي»دهنده؟ اين روزها به اندازه خود يك كانديداي رياست‌جمهوري، فيلمسازي كه به عنوان سازنده فيلم انتخاباتي معرفي مي‌شود نيز مهم است. شايد به همين دليل باشد كه كانديداها تلاش مي‌كنند از فيلمسازان شناخته شده براي ساخت فيلم‌شان استفاده كنند.
فرج‌الله سلحشور كه سريال يوسف پيامبر(ع)‌ او از تلويزيون پخش مي‌شود در واكنش به ساخت فيلم انتخاباتي به مهر گفته است: هنر و ارزش و شخصيتم را به اين اندازه حقير نمي‌دانم كه از آن در جهت سياسي استفاده كنم. اين كار به عقيده من هنرفروشي است. من با تمام علاقه‌اي كه به شخص آقاي احمدي‌نژاد دارم دوست ندارم در اين ارتباط فيلمي بسازم.
وي درباره دلايل خود براي انجام ندادن اين كار گفته است: به عقيده من نامزدي كه نتواند پول و سرمايه مناسب و فيلمساز متبحر در اختيار بگيرد، حتي اگر شايستگي داشته باشد ممكن است نتواند موفق شود. درواقع موفقيت يك فيلم تبليغاتي بيش از هر چيز متكي به سرمايه كافي و در اختيار گرفتن يك فيلمساز تواناست و نه لزوما شايستگي آن نامزد. ولي در مقابل نگاه اين فيلمساز هستند كارگرداناني كه به موضوع جور ديگري نگاه مي‌كنند.
سعيد ابراهيمي‌فر در اين باره به «جام‌جم» مي‌گويد: من به عنوان يك فيلمساز كه در كارنامه‌ام همه نوع كاري دارم به نظرم اين كار شبيه هر كار ديگري است و تفاوتي با آنها ندارد.اما مهدي فخيم‌زاده جواب ديگري مي‌دهد: «فيلم انتخاباتي را بايد كسي بسازد كه به آن كانديدا و اهدافش اعتقاد داشته باشد و قصد داشته باشد كه خودش هم به او راي بدهد. ولي اگر اين‌طور نباشد اساسا ساختن اين نوع فيلم براي آن كانديدا، اشتباه است.

مناظره تلويزيوني
با اين وجود به نظر مي‌رسد نقش صداوسيما به عنوان تاثيرگذارترين رسانه تبليغاتي، خبري و آموزشي همچنان مطرح است و «مناظره» همچنان مي‌تواند جذاب‌ترين بخش اين داستان باشد. مهدي فخيم‌زاده در اين باره مي‌گويد: مناظره تلويزيوني به نظرم بهتر است تا فيلم ساختن.
فيلم انتخاباتي بيشتر جنبه «سفارشي» و «تعريف از فرد» پيدا مي‌كند. البته در بحث «مناظره» هم يك مشكل هست و آن جنبه تخريبي است كه ممكن است پيش آيد همان‌طور كه مي‌دانيد بين «تخريب» و «نقد واقعي» مرز ظريفي وجود دارد كه گاه ممكن است رعايت نشود.
سعيد ابراهيمي‌فر هم در اين زمينه مي‌گويد: فيلم تبليغاتي و مناظره تلويزيوني هركدام كاربرد خودشان را دارند. مناظره به هر حال جذابيت‌هاي خودش را براي مردم دارد. اما فيلم تبليغاتي يك چيز ديگر است، كانديدا مي‌آيد و در آن مانيفستش را براي مردم بيان مي‌كند.

فيلمسازاني كه فيلم مي‌سازند
احمدرضا درويش، بهروز افخمي، محرم زينال‌زاده، زنده‌ياد رسول ملاقلي‌پور، داود ميرباقري، جواد شمقدري و ... فيلمسازاني بودند كه در دوره‌هاي پيشين انتخابات رياست‌جمهوري براي كانديداهاي مختلف فيلم ساختند، در حال حاضر هم گمانه‌زني براي ساخت فيلم توسط چند كارگردان مطرح است كه هر كدام به شكلي تكذيب مي‌شود. همچنان كه مسعود ده‌نمكي و فرج‌الله سلحشور در گفتگو با مهر ساخت فيلم براي محمود احمدي‌نژاد را تكذيب كردند. همچنان كه مجيد مجيدي نيز چندي پيش در گفتگو با فارس خبر ساخت فيلم تبليغاتي براي ميرحسين موسوي را تكذيب كرد.
با اين وجود چندي پيش بر روي يكي از سايت‌ها خبري آمد مبني بر اين‌كه جوان مستندسازي به نام احمد جوانبخت كار ساخت فيلم انتخاباتي براي ميرحسين موسوي را آغاز كرده است كه با مختصر جستجويي معلوم شد نام واقعي اين مستندساز محمود جوانبخت است.
وقتي با اين فيلمساز تماس گرفتيم او يادآور شد كه قطعا فيلم اصلي را يك كارگردان سرشناس خواهد ساخت. وي البته حاضر نشد هيچ اطلاعات ديگري در اين زمينه بدهد و به اين جمله بسنده كرد كه: شيريني ساخت اين نوع كارها به غيرمترقبه بودن و بدون هيچ پيشينه خبري است!
همچنان كه به نظر مي‌رسد براي حجت‌الاسلام مهدي كروبي ديگر كانديداي رياست جمهوري هم فيلمسازي مثل بهروز افخمي آستين‌ها را بالا زده است و گفته مي شود دستياران اين کارگردان کار تصويربرداري اوليه فيلم را شامل سخنراني‌‌ها و برنامه‌هاي انتخاباتي آغاز کرده‌اند. قرار است افخمي پس از اتمام فيلمبرداري "سن‌پترزبورگ" مرحله اصلي ساخت فيلم تبليغاتي کروبي را آغاز کند.
در شرايطي كه بازار حضور يا عدم حضور يك فيلمساز در ستاد انتخاباتي يك كانديدا مانند خود حضور يا انصراف يك كانديداي رياست جمهوري مهم است، رخشان بني اعتماد با چهره اي متفاوت در عرصه انتخابات ظاهر خواهد شد.
بني‌اعتماد که در نخستين کنفرانس خبري "همگرايي جنبش زنان براي طرح مطالبات در انتخابات" از ساخت مستندي درباره مطالبات زنان از دولت دهم خبر داده بود، گويا براي ساخت و نمايش چنين فيلمي جدي است.
وي در آن زمان گفت: در اين فيلم پاسخ‌ هر يک از نامزدهاي رياست‌ جمهوري به مطالبات و خواسته‌هاي زنان به نمايش درمي‌آيد و اگر از پاسخگويي سرباز بزنند، اين نکته را در فيلم لحاظ مي‌کنيم.
فيلم انتخاباتي بني‌اعتماد كه "ما نيمي از جمعيت ايران هستيم" نام دارد، هم‌اکنون در حال توليد است و تا قبل از انتخابات رياست‌ جمهوري آماده مي‌شود، اما با توجه به حرف‌هاي اين فيلمساز نمي‌توان مستند او را يک فيلم تبليغاتي و انتخاباتي در جهت حمايت از يک کانديداي خاص محسوب کرد.
فيلم‌هاي تبليغاتي کانديداها توسط هر كارگرداني كه ساخته شود، طبق قانون 30 دقيقه‌اي بوده و تهيه كننده آن ستاد تبليغاتي آنها است. اين فيلمها پس از آماده شدن از سوي كميته اي متشكل از نمايندگان صدا و سيما، شوراي نگهبان و وزارت کشور براي پخش از تلويزيون مورد بررسي و بازبيني قرار مي گيرند

شعله اي كه خاتمي برافروخت
بحث ساخت فيلم انتخاباتي براي کانديداها از هفتمين دوره انتخابات رياست جمهوري در سال 76 و نامزدي سيدمحمد خاتمي و در نهايت پيروزي او تبديل به موضوعي داغ شد. البته اين نکته مي‌تواند بيش از هر چيز متأثر از خاستگاه خاتمي و پيوند ناگسستني او با فرهنگ و هنر و اهالي اين حيطه باشد که شرايطي فراهم کرد تا سينماگران با انگيزه شخصي و ايده‌هاي جديد پل ارتباطي هنر هفتم و سياست را برقرار کنند.
اين حس مشترک در انتخابات هشتمين دوره رياست جمهوري در سال 80 که منجر به ابقاي سيدمحمد خاتمي در رياست جمهوري شد، ادامه يافت. انتخابات نهمين دوره (سال 84) هرچند به رئيس جمهوري محمود احمدي‌نژاد انجاميد، اما روند ارتباط بين سينماگران و سياستمداران ادامه يافت تا فيلمسازان با ساخت فيلم تبليغاتي هر يک از نامزدها نقشي تعيين‌کننده در انتخابات داشته باشند.
محمود احمدي‌نژاد رئيس جمهوري کنوني با فيلمي ساخته جواد شمقدري وارد ميدان و در نهايت پيروز شد. به گزارش مهر، شمقدري هر چند سينماگري پرکار نيست و فيلم "توفان شن" تنها نقطه برجسته کارنامه کم تعداد اوست، اما با گام نهادن در اين عرصه شانس حضور خود را در مقام مشاور فرهنگي رئيس جمهوري بالا برد.
جايگاهي که در اين چهار سال حفظ شد و البته اميدي که به حضور وي براي بسط رابطه رئيس جمهوري با حوزه فرهنگ و هنر بخصوص سينما مي‌رفت، تحقق نيافت. از عواقب اين مشاوره شايد بتوان به نشست ديرهنگام محمود احمدي‌نژاد با سينماگران اشاره کرد که مرتب به تعويق افتاد و بالاخره 28 مهرماه پارسال بدون پوشش خبري برگزار شد.
البته پس از اين نشست شمقدري ديدار رئيس جمهوري با جمعي از کارگردانان سينما را مثبت ارزيابي کرد و دليل دعوت نشدن رسانه‌ها به اين جلسه را ارتباط صميمانه‌تر سينماگران با رئيس جمهوري دانست. نشستي که شايد نتوان به رسانه‌اي شدن آن ايراد گرفت، اما مي‌توان اين نقد را مطرح کرد که ماحصل آن بازخوردي کارکردي در روند سينماي ايران بخصوص با توجه به پايان دوره رياست جمهوري احمدي‌نژاد نداشت.
عباس رافعي، ابوالحسن داودي، مسعود ده‌نمکي، اصغر فرهادي، عليرضا اميني، امير قويدل، انسيه شاه‌حسيني، حميد و حبيب بهمني، مهدي فخيم‌زاده، شهريار بحراني، حسينعلي ليالستاني، سعيد اسدي، حجت‌الله سيفي، احمدرضا گرشاسبي، ضياءالدين دري، جمال شورجه، فرج‌الله سلحشور، احمدرضا معتمدي و پوران درخشنده از حاضران در اين نشست بودند.
محسن رضايي از ديگر داوطلبان انتخابات 22 خردادماه كه در نهمين دوره انتخابات رياست جمهوري نيز حضور داشت اما در آخرين روزها از عرصه رقابت كنار كشيد، نيز فيلم تبليغاتي ساخته بود كه آن مرحوم رسول ملاقلي‌پور كارگرداني كرده بود.
اين فيلم با نام "دولت عشق" هنگام پخش از تلويزيون با جرح و تعديل جزئي، اما تعيين‌کننده مواجه شد و به گفته ستاد انتخاباتي دکتر رضايي، محتواي فيلم را دگرگون کرد. اين فيلمساز معترض سينماي دفاع مقدس آثاري چون "ميم مثل مادر"، "مزرعه پدري"، "قارچ سمي"، "نسل سوخته"، "سفر به چزابه"، "هيوا" و ... را در کارنامه دارد.
حجت‌الاسلام مهدي کروبي ديگر نامزد نهمين انتخابات رياست جمهوري بود که بهروز افخمي ساخت فيلم تبليغاتي او را بر عهده گرفت. افخمي که در دوره‌هاي قبل نيز تجربه ساخت فيلم انتخاباتي نامزدها را داشت و در مقطعي هم يکي از نمايندگان شهر تهران در مجلس شوراي اسلامي بود، از چهره‌هاي نام‌آشنا در دو حوزه سينما و سياست است. افخمي آثاري ماندگار چون "شوکران"، "جهان پهلوان تختي"، "گاوخوني"، "روز فرشته"، ... و فيلم به نمايش درنيامده "فرزند صبح" را در کارنامه دارد.
محمدباقر قاليباف نيز از کانديداهاي رياست جمهوري در سال 84 بود که ساخت فيلم انتخاباتي خود را به احمدرضا درويش سپرد. اين فيلمساز همواره ديدگاه‌ و خط مشي سياسي مشخص و برجسته دارد و در سينماي دفاع مقدس سازنده آثاري چون "دوئل"، "متولد ماه مهر"، "کيميا"، "سرزمين خورشيد" و ... است.
آيت‌الله اکبر هاشمي رفسنجاني ديگر نامزد نهمين انتخابات رياست جمهوري بود که نکته جالب درباره وي ساخت دو فيلم تبليغاتي توسط دو فيلمساز برجسته بود. کمال تبريزي و رسول صدرعاملي دو فيلم تبليغاتي براي اين کانديدا ساختند تا نام خود را در اين فهرست ثبت کنند.
تبريزي سازنده آثاري چون "يک تکه نان"، "مارمولک"، "ليلي با من است"، "گاهي به آسمان نگاه کن" و ... است. صدرعاملي نيز سه‌گانه "دختري با کفش هاي کتاني"، "من ترانه 15 سال دارم" و "ديشب باباتو ديدم آيدا" و دو فيلم از مجموعه "شهري که دوستش داريم" با محوريت زائران شهر مشهد را با عنوان "شب" و "هر شب تنهايي" در کارنامه دارد.