 پیمان جنوبی _ مسائل و مشکلات پیرامون سیستم دستی خدمات شهری و هزینه های گزافی که بر درآمدهای شهرداری و به تبع آن بر آحاد جامعه شهری که با پرداخت عوارض خود شهرداری ها را در انجام امور محوله یاری می کنند شهرداری تهران را بر آن داشت تا با عبور از سیستم سنتی خدمات شهری به سیستم مکانیزه علاوه بر افزایش بهره وری سرمایه و نیروی انسانی موجبات رضایتمندی بیشتر خانواده شهری را فراهم آورده و از ریخت وپاش های بیت المال و سرمایه های جامعه به وسیله سیستم های دستی غیرقابل کنترل و رانت حاصل از آن جلوگیری به عمل آورد. در این خصوص با توجه به موفقیت های حاصله شهرداری تهران می تواند الگویی برای دیگر شهرهای کشور باشد. ارتقای کیفیت خدمات شهری ارائه شده به شهروندان با افزایش استانداردهای زیست محیطی و بهبود بهداشت شهری از طریق به کارگیری ماشین آلات و تجهیزات مدرن و پیشرفته با مشارکت و سرمایه گذاری بخش خصوصی متخصص و در نتیجه بهبود سیستم های خدمات شهری ضمن کاهش هزینه های غیرمتعارف با افزایش راندمان و بهره وری سرمایه با نیروی کار ماشین آلات را می توان از جمله مهم ترین تحولات مهم انجام گرفته در مقطع زمانی سال های 87- 1384 و در بخش مکانیزاسیون خدمات شهری شهرداری تهران دانست.
اهداف کمی و کیفی مکانیزاسیون خدمات شهری
هدف از مکانیزاسیون شهری در دو بخش کیفی و کمی قابل بررسی است. از جمله اهداف کیفی مکانیزاسیون خدمات شهری می توان به مواردی چون افزایش سرعت عملیات، افزایش ضریب ایمنی و بهداشت، کاهش آلودگی های صوتی و افزایش زیبایی مناظر عمومی، تسهیل در امکان تفکیک زباله، کاهش جانوران موذی، تسهیل در ارزشیابی و نظارت عملکرد، جلب مشارکت و رضایتمندی شهروندان، کاهش جابه جایی ها و هزینه حمل، بهره برداری بهینه اقتصادی از زباله های تولیدی (طلای کثیف)، اتوماسیون شیوه استفاده از ماشین آلات و کنترل نظارت و خصوصی سازی کار به معنای واقعی و در جهت افزایش بهره وری نیروی کار و سرمایه اشاره کرد. در بخش اهداف کمی مکانیزاسیون شهری می توان ازجمله به مواردی چون جمع آوری و حمل روزانه بالغ بر هفت هزار و 500 تن زباله تولیدی در شهر تهران به صورت مکانیزه، سرعت عمل و دقت در نظافت و رفت وروب روزانه بالغ بر 96 میلیون و 616 هزار و 287 متر مربع معابر سطح شهر تهران، کنترل رشد هزینه های جمع آوری و نظافت شهری و در نتیجه صرفه جویی در سرمایه های ملی، کاهش نیروی انسانی حداقل به میزان 50 درصد (نسبت به شیوه سنتی) اشاره کرد.
از جمله معایب روش سنتی در جمع آوری و حمل زباله و مزایای روش مکانیزه که منجر به اصلاح بسیاری از ساختارهای غلط و افزایش بهره وری نیروی کار و سرمایه در سال های اخیر شده است، می توان به مواردی چون تعیین نازل ترین شرایط برای حضور پیمانکاران در روش سنتی، دادن اخطارهای مکرر و بی اثر به پیمانکاران سنتی (714 مورد اخطار در روز)، تبانی در عدم حضور پیمانکاران در مناقصات برخی از نواحی مناطق در روش سنتی، شیوه ناقص برگزاری مناقصات (122 روز در سال) و در نتیجه صرف زمان طولانی و تعداد دفعات، مناسبات نامطلوب درون سازمانی و پیمانکاران (به ویژه در استخدام نیروی انسانی ستادی)، تامین خودرو و تجهیزات توسط شهرداران به منظور رفع کمبود ماشین آلات مورد نیاز و عدم بازگشت سرمایه در روش سنتی حدود 126 میلیارد ریال ارزش خودروهای واگذار شده به مناطق و پیمانکاران بوده که فقط 14 میلیارد ریال آن به سیستم بازگشت شده است.
با اجرای طرح مکانیزاسیون نقصان های فوق نه تنها مرتفع نشد بلکه منجر به آن شد که در روش مکانیزه حدود 400 میلیارد ریال سرمایه گذاری توسط پیمانکاران در بخش ماشین آلات صورت گیرد و علاوه بر این پیمانکاران موظف به نوسازی هر پنج سال یک بار ناوگان خود شوند. در روش مکانیزه ماشین آلات سازمان نیز با اخذ اجاره بها در اختیار پیمانکاران قرار داده شده که خود به نوعی منجر به ایجاد درآمدهای جدید برای شهرداری شده و از فرسودگی ماشین آلات جدید نیز جلوگیری به عمل آمد.
از دیگر نتایج مطلوب مکانیزه شدن خدمات شهری به حذف عامل تناژ پرداخت ها و جلوگیری از تخلفات پیرامونی در روش مکانیزه، اتوماسیون ایستگاه های میانی به منظور کاهش تبانی در عملیات توزین در مکانیزه، کاهش تردد خودروهای غیراستاندارد محل زباله، جلوگیری از وقفه های طولانی در جمع آوری زباله و حذف صف از ایستگاه های میانی در روش مکانیزه، شفاف سازی آمار دقیق نیروی انسانی و پرداخت ها، جلوگیری از به کارگیری کودکان و اتباع یگانه اشاره کرد. همچنین افزایش ضریب بهداشت و ایمنی کارگران، افزایش ضریب بهره وری نیروی انسانی و ماشین آلات در امر نظافت و رفت و روب، افزایش ضریب ایمنی نیروی انسانی به خصوص در بزرگراه ها، ایجاد یکپارچگی در سیستم مدیریت خدمات شهری، شناسایی و ساماندهی مرکز تولیدکننده زباله انبوه، ساماندهی زباله های شهرک ها، مراکز صنعتی، بیمارستانی و غیره، اصلاح ساختار نظارتی با بهره گیری از مرکز، مونیتورینگ و تجهیزات جی پی اس، اصلاح سیکل معیوب جمع آوری ضایعات و زباله و لجن، زیباسازی محیط و منظره شهر و رفع موانع موجود در طرح ترافیک از مبدأ را می توان از جمله دیگر محاسن انتقال از وضعیت سنتی به وضعیت مکانیزه دانست.
مکانیزاسیون خدمات شهری منجر به افزایش مشارکت های مردمی، ارتقای فرهنگ شهرنشینی و رضایتمندی بالای 90 درصدی شهروندان نیز شده است.
مکانیزه شدن خدمات شهری با جلوگیری از انتشار آلودگی و دسترسی جانوران موذی به زباله ها، کاهش تردد ماشین آلات خدمات شهری و کاهش مکان های انباشت زباله در سطح شهر (از حدود دو میلیون و 900 هزار نقطه به ازای واحدهای مسکونی و صنفی به حدود 608 هزار نقطه)، کاهش حجم زباله بارگیری شده با استفاده از سیستم کمپکت و افزایش بهداشت عمومی در جمع آوری زباله برابر آخرین نظرسنجی های صورت گرفته موجبات رضایتمندی بالای 90 درصدی شهروندان را فراهم آورده است.
بدون شک اجرای مکانیزاسیون خدمات شهری به عنوان خدمتی ماندگار و با هدف جلب رضایتمندی شهروندان تهرانی، چشم انداز روشنی را برای حوزه خدمات شهری در عرصه خدمات رسانی پدید آورده است.
رضایتمندی مذکور به همراه چشم انداز روشن براساس برخی سرمایه گذاری های صورت گرفته در بخش توسعه و مکانیزاسیون خدمات شهری با هدف ارتقا و بهره وری و رضایتمندی هر چه بیشتر شهروندان تهرانی فراهم شده است. برخی از این سرمایه گذاری ها به شرح زیر است:
1- خرید ماشین آلات و مخازن حمل زباله (خرید تعداد 55 دستگاه مخزن شوی با شاسی های مربوطه، تعداد 14000 مخزن 1100 لیتری و تعداد 10000 زیرمخزنی فلزی)
2- خرید ماشین آلات مکانیزه رفت وروب (خرید تعداد 40 دستگاه جاروب، 80 دستگاه برف روب، 10 دستگاه شن پاش و نمک پاش و چهار دستگاه لودر)
3- خرید ماشین آلات و تجهیزات عمرانی خدمات شهری (خرید و ایجاد سیستم حمل و نقل پسماندهای ویژه)
4- خرید ماشین آلات و تجهیزات عمرانی خدمات شهری (20 دستگاه لجن کش جهت لایروبی انهار و کانال ها).
منابع:
سازمان بازیافت
سازمان خدمات شهری تهران
سازمان خدمات موتوری شهرداری تهران | 
کاهش 50 درصدی هزینه خدمات شهری 
