اخبار داخلی فرهنگ و هنر نثرهای به هم پیوسته و شاعرانگی نویسنده

فارس , چهارشنبه 9 آذر 1390

نثرهای به هم پیوسته و شاعرانگی نویسنده

«سقای آب و ادب»، همانند برخی آثار سیدمهدی شجاعی، قطعات یا نثرهای به هم پیوسته ادبی نیست که تنها و تنها شاعرانگی او را به یک یا چند حادثه تاریخی نمایان کند.

هموطن آنلاین -یکی از آثار عاشورایی در حوزه متن، کتابی از سیدمهدی شجاعی با نام «سقای آب و ادب» است که سال گذشته از سوی مؤسسه انتشاراتی همین نویسنده روانه بازار نشر شد و اقبال خوبی نیز در میان مخاطبان پیدا کرد. این کتاب، با سایر کارهای شجاعی متفاوت است و می‌توان گفت که این کتاب تلاش می‌کند تا خود را از یک نگره ادبی جدا کرده و تا سطح یک داستان قدرتمند و شاعرانه تاریخی مبتنی بر منابع متقن و مستدل از تاریخ اسلام و تشیع بالا بکشد.
«سقای آب و ادب» یک کتاب 10 فصلی است که نویسنده تلاش می‌کند با ارائه هر فصل، جلوه‌ها و زوایای شخصیت دیگری را در کنار حضرت عباس (ع) معرفی کند. به همین دلیل است که هر فصل را به گونه‌ای نام نهاده است که علاوه بر بینش متقابل عباس و یک شخصیت دیگر نسبت به هم، وجه پرافروز و سیمای نورانی آن شخصیت هم برای خوانندگان آشکارتر شود.
فصل اول را «عباسِ علی» نامگذاری کرده است تا بتوان جنگ‌آوری و بلندمرتبگی مولای متقیان را و نوع تماشای عباس از سوی حضرت امیر (ع) را نشان دهد. شجاعی تلاش می‌کند صولت و شجاعت عباس را در جلوه‌گری علی (ع) در رزم‌ آشکار سازد و شخصیت او را با کیمیای پدرش پرداخت کند.
نویسنده در فلش‌بک‌های متعدد و بجا، داستان‌هایی از همسریابی امیر مومنان بعد از شهادت حضرت صدیقه (س)، لحظه تولد حضرت عباس (ع) و حضور او در جنگ صفین را پیش می‌کشد و چهره مردی را کامل می‌کند که هم‌اینک در حال ورود به شریعه فرات است و می‌خواهد تمنای ناگفته برادرزاده‌اش را با آوردن مشکی پر از آب پاسخ دهد.
شجاعی، می‌داند که برای ورود به ساحت انسانی با کمالات و ادب عباس، ناگزیر باید پیشینه اجتماعی و خانوادگی او را پیش

	" نویسنده در فلش‌بک‌های متعدد و بجا، داستان‌هایی از همسریابی امیر مومنان بعد از شهادت حضرت صدیقه (س)، لحظه تولد حضرت عباس (ع) و حضور او در جنگ صفین را پیش می‌کشد و چهره مردی را کامل می‌کند که هم‌اینک در حال ورود به شریعه فرات است و می‌خواهد تمنای ناگفته برادرزاده‌اش را با آوردن مشکی پر از آب پاسخ دهد... "

چشم مخاطب به تماشا بگذارد و این چاره، چه زیبا و خواندنی در دل داستان می‌نشیند و داستان تاریخی عاشورا و ماجرای آب آوردن عباس را دل‌انگیزتر و جذاب‌تر می‌کند! بنابراین، فصل پسین را به بلندمرتبگی حضرت ام‌البنین (س) اختصاص می‌دهد و نام «عباسِ ام‌البنین» را برایش برمی‌گزیند.
«سقای آب و ادب»، همانند برخی آثار سیدمهدی شجاعی، قطعات یا نثرهای به هم پیوسته ادبی نیست که تنها و تنها نگاه شاعرانگی او را به یک یا چند حادثه تاریخی نمایان کند. هرچند او در وصف صحنه‌ها و کشف جلوه‌ها، توصیف و فضاسازی‌های بسیار بدیعی را ثبت کرده، اما این کتاب تلاش می‌کند تا خود را از یک نگره ادبی جدا کرده و تا سطح یک داستان قدرتمند و شاعرانه تاریخی مبتنی بر منابع متقن و مستدل از تاریخ اسلام و تشیع بالا بکشد؛ چرا که با حفظ عباس به عنوان شخصیت نافذ و پررنگ در متن ماجرا، آداب و سنن مردم آن روزگار و ساختارهای اجتماعی ـ فرهنگی یک عصر تاریخی را به بررسی می‌نشیند: «سه روز بود که عقیل، برادر علی‌ بن ابیطالب بود و ما که رسم نداریم تا سه روز از مهمان بپرسیم که به چه منظور آمده است، پدر هیچ سئوالی از او نکرده بود.» (فصل دوم، 30) یا «اجازه دهید که سنت پیامبر را در این باب نیز رعایت کنیم و همان پانصد درهم که پیامبر برای زنان و دخترانش وضع کرده بود، مهر قرار دهیم.» (همان فصل، 31)
نویسنده پس از معرفی نسب بزرگمرد تاریخ عاشورا و بازشناسی و واکاوی سیره پدر و منش مادر (علی و ام‌البنین، کتابش را در فصل سوم با عنوان «عباسِ عباس» ادامه می‌دهد تا او در این بخش از اثر، یکه‌ای از ادب، اخلاص، ایمان و پاکی معرفی شود. در این فصل، تعلیق داستان درباره آب ننوشیدن عباس در کنار آب رونده‌ای که تا شکم اسب می‌رسد و خنکایش، پی و پای سوار را در برمی‌گیرد، به اوج می‌رسد تا عباس در گفت‌وگوها و نجواهای درونی با خود، بهترین مسیر رسیدن به مقصد آزادگی را برگزیند و سوار و اسب، هیچ یک کام تشنه‌شان را با آب گوارا «تر» نکنند.
سطر سطر این کتاب، نسبت به آثار گذشته شجاعی، تفاوت‌هایی دارد و آن اینکه در «سقای آب و ادب» تکیه بیشتری به قلم‌فرسایی، بازآفرینی، صحنه‌پردازی و حالات و منویات درونی شخصیت‌های ماجرا مشاهده می‌کنیم تا به تعبیر نویسنده، «مواردی از جنس تحلیل و تأویل و استحسان» را در آن شاهد باشیم که نعل به نعل به متون و اسناد روایی و تاریخی ارجاع نشده باشد و «صرفاً برداشت نویسنده» باشد. در عین حال، نویسنده از تغییر زاویه دید در داستان واهمه ندارد، اما تلاش می‌کند روش دیگری را جانشین این کار کند. به این نحو که گفت‌وگویی برقرار می‌کند تا دو نفر در آن به گفتن و شنیدن بپردازند و با بیان یک ماجرای فرعی، داستان اصلی را پیش ببرد و شخصیت‌ها را به خوبی پرداخت کند. او در جایی از کتاب، روایت داستان را به «ام‌البنین» می‌سپارد تا پاسخ طفلش مبنی بر چگونگی پذیرفتن همسری علی (ع) را واگو کند. این ماجرا به نحوی جلو می‌رود که اصل و نسب عباس و میزان ارادت قوم و قبیله بنی‌کلاب ـ که خانواده ام‌البنین در آن زیست می‌کرده‌اند ـ به ساحت مولای متقیان آشکار شود.
«سقای آب و ادب» دارای سجع و آهنگ کلماتی است که نویسنده آن را آفریده است. خواننده با مطالعه این اثر به تماشای ماجراپردازی دگرباره‌ از واقعه‌ای می‌نشیند که پیش از اینها بارها و بارها هزاران روایت از آن را در کتاب‌ها خوانده‌ یا سال‌ها از زبان اهل منبر شنیده‌ است. این کتاب را انتشارات نیستان در پنج هزار نسخه منتشر کرده است.