اخبار داخلی فرهنگ و هنر معبد آناهيتا الهه آبهاي روان، ميزبان گردشگران نوروزي است

جام جم , شنبه 10 فروردين 1387

معبد آناهيتا الهه آبهاي روان، ميزبان گردشگران نوروزي است

پرستشگاه آناهيتا ، ايزد بانوي آبهاي روان ، زيبايي ، فراواني و بركت يكي از هزاران جاذبه تاريخي استان كرمانشاه است كه از گذشته تا امروز به ويژه در تعطيلات نوروزي همواره گردشگران بي‌شماري را از سراسر جهان به سوي خود مي‌كشاند.

شايد شهرت شهرستان كنگاور از آغاز تا امروز بيشتر به خاطر بناي سنگي است كه پبش از اسلام بر فراز صفه‌اي در مركز اين شهر برپا شده و به نام معبد آناهيتا شهرت يافته است.
پرستشگاه آناهيتا ، ايزد بانوي آبهاي روان ، زيبايي ، فراواني و بركت يكي از هزاران جاذبه تاريخي استان كرمانشاه است كه از گذشته تا امروز به ويژه در تعطيلات نوروزي همواره گردشگران بي‌شماري را از سراسر جهان به سوي خود مي‌كشاند.
براي نخستين بار در سال 37 ميلادي «ايزدور خاراكسي» در كتاب خود تحت عنوان «ايستگاه‌ها و چاپارخانه‌هاي پارت» از كنگاور به صورت «كنكوبار» نام برده و آن را معبد و پرستشگاهي براي الهه «آرتميس» دانسته است.
در قرن سوم هجري به بعد مورخين و جغرافيانويسان مسلمان در تواريخ و سياحت نامه‌هاي خود از كنگاور به عناويني چون قصرالصوص (كاخ دزدان) گردشگاه مخصوص خسرو، گردشگاه پرويز، كاخ خسرو، كاخ و قلعه خسرو نام برده- اند.
در يكي دو قرن اخير سياحان و مورخين و در ادامه آنها باستان شناسان غربي از كنگاور به عناويني چون معبد خورشيد، معبد يوناني، عمارت يوناني، معبد آنائيتيس، معبد ديان و بالاخره معبد ناهيد يا آناهيتا نام برده‌اند و تاريخ آن را به دوره سلوكي يا اشكاني نسبت داده‌اند و با همين فرضيات در سال 1347 شمسي كاوشهاي باستان شناسي با همت باستان شناسان و محققين ايراني آغاز شد كه تا امروز ادامه دارد.
با انجام چندين فصل كاوش بقاياي اين بناي عظيم بتدريج سر از خاك برآورده است. بنا از نظر كلي بر پشته‌اي از صخره قرار گرفته كه داراي 220 متر طول و 210 متر عرض است و ضخامت ديوار محيطي آن به 5.18 متر مي‌رسد.
براساس شواهد و مدارك باستان شناسي موجود بر فراز اين ديوار يك رديف ستون به صورت نرده كه صرفاالقاكننده عظمت بناست و جنبه زيبايي و تزييني دارد قرار گرفته چرا كه اين ستونها هيچگونه باري را بر روي خود ندارند.
اين ستونها يا نرده‌هاي تزييني داراي 354 سانتيمتر ارتفاع و از سه بخش سرستون ميان ستون و پايه ستون تشكيل شده كه فاصله محوري اين ستونها نسبت به يكديگر 475 سانتي متر مي‌باشد.
ديوار محيطي كه ستونها بر آن واقع شده خود از دو قسمت تشكيل شده، قسمت داخلي كه با استفاده از سنگهاي قلوه و لاشه به ابعاد و اندازه‌هاي مختلف و ملات گچ ساخته شده و قسمت خارجي به وسيله يك رديف سنگ تراش نماسازي شده است.
ارتفاع اين ديوار نيز با توجه به شيب صخره‌اي كه بر روي آن قرار گرفته است در قسمتهاي مختلف متغير بوده و از 4 متر تا 12 متر است كه بعضي محققين با استناد به برخي محاسبات اين ارتفاع را در ضلع جنوب غربي تا 18 متر تخمين مي‌زنند.
در ضلع جنوبي، پلكان دو طرفه‌اي تعبيه شده است كه بنا بر شواهد موجود جاده قديم همدان - كرمانشاه از كنار آن عبور مي‌كرده است.
اين پلكان به درازاي 154 متر است كه بين 8 تا 11 متر از سطح اراضي اطراف ارتفاع دارد.
قسمت بالاي پلكانها طي قرون و اعصار در دسترس اشخاص و عوامل طبيعي بوده و در معرض تخريب و تجاوز قرار گرفته است در نتيجه نمي‌توان حد دقيق آخرين پله بالايي را تعيين كرد اما با توجه به هر سنگ پله كه ? 8.14?سانتي متر ارتفاع و 5.29 سانتي متر پهنا دارد ممكن است ارتفاع هر پلكان را در مجموع تا 14 متر از سطح دشت تخمين زد.
البته با گماني نزديك به يقين و از روي مجموعه بقاياي پلكان راست مي‌توان گفت كه متجاوز از 30 سنگ پله داشته است.
در فاصله دو جبهه شرقي و غربي پلكان، پاگردي به طول 119 متر امتداد دارد ضمن اينكه اين پلكان از ديوار اصلي جنوبي 25.4 متر پيش آمدگي دارد و در خلاء و فاصله دو پلكان، مهتابي يا ايواني وجود دارد كه طول آن ? 94?متر و فاقد ستون است.
از ديگر اجزاي متصل به ديواره خارجي (اصلي) بنا، پلكان واقع در جبهه شمال شرقي است.
اين پلكان كه به عنوان پلكان مخفي يا پلكان اختصاصي از آن ياد مي‌شود با توجه به آثار باقيمانده منتهي به يك سكوي بزرگ است كه در كنار ديواره شمال شرقي به صورت يك مكعب مستطيل ساخته شده است.
از ديگر بخشها و عناصر اصلي بناي معبد آناهيتاي كنگاور مي‌توان به «صفه» آن اشاره كرد، آنچه از اين بخش باقي مانده و در كاوشهاي باستان شناسي مشخص شده ديواري است در ضلع جنوبي صخره كنگاور كه در بخشهاي شرقي و غربي اطراف صخره اثري از آن بر جاي نمانده است.
در ضلع شمالي نيز كه هنوز مورد كاوش قرار نگرفته و تنها در ضلع جنوبي آن ديواري با قطر 5.9 متر و طول 93 متر به صورت يك سكو باقي مانده است كه در نتيجه كاوشها، بر روي بقاياي اين ديوار آثاري مربوط به معماري يك حمام سلجوقي مشخص شده است.
مصالح عمده اين ديوار را سنگ غيرحجاري شده و ضخيمي تشكيل مي‌دهد كه با استفاده از ملاط گچ، بر روي هم تثبيت شده‌اند.
آخرين بخش از معماري بناي كنگاور را بقاياي معماري فراز تپه تشكيل مي دهد، اين بخش شامل ديواره‌اي به قطر شش متر است كه محدوده‌اي در حدود 1200 متر مربع را شامل مي‌شود كه در جهت شرقي غربي ساخته شده و عملكرد آن هنوز براي ما مشخص نيست.